Toespraak en gedicht Dodenherdenking Middelburg 2023

De herdenking in Middelburg startte om 19.00 uur met een Vesperdienst in de Koorkerk door de Raad van Kerken. De ceremonie op het Abdijplein startte om 19.40 uur. Daar droegen de stadsdichter en een leerling van Christelijke Scholengemeenschap Walcheren een gedicht voor. Aansluitend hield burgemeester Bergmann een toespraak.

Toespraak burgemeester Bergmann
“Welkom iedereen,

Wat fijn dat we hier vandaag weer met z’n allen aanwezig kunnen zijn.

Vandaag herdenken we iedereen die door oorlogsgeweld om het leven is gekomen.

De eerste Nationale Dodenherdenking in Nederland werd gehouden in augustus van 1945. Een jaar later, in 1946, was er de eerste Nationale Dodenherdenking op 4 mei. Tot 1961 draaide het tijdens deze herdenking uitsluitend om de Nederlandse slachtoffers tijdens de Tweede Wereldoorlog. Maar na 1961 werd de definitie van de herdenking verruimd naar alle Nederlandse slachtoffers van welke oorlog dan ook ter wereld.

Het is belangrijk dat wij niet per se de vorm, maar wel de inhoud van ons herdenken laten evolueren met de tijd. Op die manier laten we herdenking op 4 mei aanspreken bij verschillende generaties.

Tot welke generatie je behoort bepaalt namelijk hoe je naar het begrip oorlog kijkt. Misschien denk je bij het horen van het woord oorlog niet meer in eerste instantie aan de Tweede Wereldoorlog, maar bijvoorbeeld aan een oorlog die momenteel niet zover hier vandaan zijn sporen nalaat.

En wie weet heb jij; je ouders of zelfs je grootouders nooit een oorlog meegemaakt, maar maak je de gevolgen ervan wel van zeer dicht mee omdat je nieuwe buren, collega of klasgenoot uit een oorlogsgebied komt.

Hier in ons mooie land mogen we al 78 jaar in vrijheid leven, oorlog is voor ons daarom iets wat in een steeds verder verleden ligt. De vrijheid die wij mogen ervaren, en die we van generatie op generatie doorgeven, is voor ons bijna zo vanzelfsprekend geworden als de lucht die we ademen.

Echter, de actualiteit leert ons helaas dat het zo kan omslaan. We moeten dus waakzaam blijven. We moeten blijven herdenken. We mogen niet vergeten waar we vandaan komen; wat we hebben en wat we kunnen doen om dat samen te behouden.

Dat begrip van samen is heel erg belangrijk. Vrijheid is namelijk iets dat alleen maar bestaat als je het deelt. Het brengt rechten en plichten met zich mee. Iedereen heeft het recht om zichzelf te mogen zijn. Daar staat de plicht tegenover dat je, je naasten ook diezelfde vrijheid gunt en biedt. Door met elkaar te praten, kun je erachter komen waar elkaars behoeften daarin liggen. Wees daarom niet bevreesd om je persoonlijke meningen en inzichten te delen. In dit land ben je daar vrij in. Máár vergeet ook vooral niet om naar anderen te luisteren. Geef de ruimte die je zelf ook mag nemen.

Tijdens die gesprekken heerst er misschien niet altijd direct overeenstemming. Dat moet ook nooit het doel zijn. Meningen mogen recht tegenover elkaar staan, we hoeven het niet altijd met elkaar eens te zijn. Maar de tegenstellingen moeten een constatering zijn en niet een blokkade. Door juist over de verschillen heen te stappen en verder te praten in plaats van het gesprek te stoppen, kun je samen zoeken naar de overeenkomsten die onder onze verschillen liggen. Dat is waar we elkaar vinden en van waaruit we verder -samen- in vrijheid kunnen groeien.

4 mei acht uur ’s avonds zal altijd een belangrijk moment blijven. Een vast moment in het jaar waarop we met z’n allen samenkomen om te herdenken. Maar in Middelburg besteden we de rest van het jaar ook veel aandacht aan het thema vrijheid.

Een mooi, recent, voorbeeld hiervan is het Etty Hillesum Huis aan het Molenwater dat eind vorig jaar is geopend. In het geboortehuis van de in Auschwitz omgekomen schrijfster is een blijvende expositie over haar leven en werk ingericht. Ook is er ruimte en gelegenheid voor educatieve samenkomsten. De herinneringen ván en áan Etty Hillesum worden op deze manier levend gehouden. Het is echt een aanwinst voor de stad.

Het lijkt me daarom heel gepast om af te sluiten met een citaat van Etty Hillesum. Het is een kort citaat, met een diepe lading. Het vat in één zin samen, waar anderen boekenkasten voor nodig hadden om het te beschrijven.

‘Kennis is macht, maar alleen wijsheid is vrijheid’

Dankjewel.”

Gedicht Stadsdichter Middelburg
Voorgedragen door stadsdichter Aschwin van den Abeele tijdens de Dodenherdenking op het Abdijplein in Middelburg.

DROOMSPOREN

dit is waarom we voor het zwijgen spreken moeten

op deze dag, elk jaar weer, is dit plein een zee

waar woorden onze boten zijn

is de diepte vooral stil

met ingehouden adem beleven we dit moment

geven gedachten de vrije vaart

en duiken

in deze zee, elk jaar weer, vinden we op de bodem

dat gemis altijd over iets

maar meer nog over niets gaat

woordenstroom

drijfakkoorden

droomsporen

als we na vele minuten, met ingehouden adem

weer tot de boten boven ons komen

hapt onze levenslust de verse lucht

we maken uit onze adem een nieuwe dag

op dit plein, elk jaar weer

vinden we het leven

dit is ook waarom er na het zwijgen altijd weer woorden zijn