Toespraak burgemeester Bergmann Keti Koti 2023

Welkom iedereen. Fijn dat u hier vandaag bent.

We vieren vandaag Keti Koti, wat ‘ketenen gebroken’ betekent. Op deze dag vieren en herdenken we de afschaffing van de slavernij op 1 juli 1863. Toch is het vandaag niet het 160 jarig-, maar het 150 jarig jubileum. Dit omdat, ook na de afschaffing bij de Nederlandse wet, de tot slaaf gemaakten nog tien jaar moesten blijven werken op de plantages. Op 1 juli 1873 hield de slavernij daadwerkelijk op te bestaan.

Niet ver van waar wij nu staan, stuurde de Middelburgse Commercie Compagnie de slavenhandel aan. Hierdoor werd de Zeeuwse hoofdstad, in de achttiende en negentiende eeuw, één van de belangrijkste Nederlandse steden in de trans-Atlantische slavenhandel.

De MCC voer vanaf 1732 naar de bovenkust van Afrika. Naar Sierra Leone; Liberia en Ivoorkust alwaar - vaak slechts in ruil tegen glazen kralen- mensen werden gekocht.
Waar andere compagnieën mensen op contract kochten, tegen vastgestelde prijzen, voer de MCC op de bonnefooi om zo goedkoop mogelijk tot slaaf gemaakte Afrikanen te kopen.

De tot handelswaar teruggebrachte mensen werden vervolgens in Suriname en het Caribisch gebied weer verkocht. Met de opbrengst werden, voor die tijd zeer waardevolle, producten als suiker; cacao; koffie en tabak ingekocht. Eenmaal terug in Nederland werd veel geld verdiend met de verkoop van deze producten.
Wie een beeld wil vormen van hoe het er op zo’n reis aan toeging, kan zich wenden tot de website van Het Zeeuws Archief. Hierop is, op interactieve wijze, het scheepsjournaal en de reis van slavenschip d’ Eenigheid van 1761 tot 1763 te volgen. Gruwelijke en mensonterende details blijven u dan niet bespaard.
Tussen 1732 en 1807 kocht de MCC, tijdens 113 van dit soort reizen, 31.095 mensen om ze tot slaaf te maken. 31.095 mensen…in de gemeente Middelburg wonen momenteel rond de 50.000 mensen.

Het toenmalige stadsbestuur van Middelburg wist van deze zeer winstgevende handel, waar de hele stad – zowel kooplieden als particulieren- van profiteerde, maar heeft het niet gestopt. En als medebestuurders in de Staten van Zeeland waren zij medeverantwoordelijk voor de slavenhandel en slavernij. Zo hebben zij indirect én direct een rol gespeeld.

Op 1 juli 1863, de dag van de afschaffing van de slavernij, zijn we samen een weg vooruit gaan bewandelen. Terugkijkend zien we op die weg een aantal belangrijke markeringen. 1 juli 1873, de dag waarop de slavernij daadwérkelijk werd afgeschaft, is er daar één van. Maar ook de steeds prominentere plek die Keti Koti op de Nederlandse kalender heeft gekregen en de onthulling van het slavernijmonument op de Balans in 2005 zijn belangrijke gebeurtenissen geweest.
De weg heeft inmiddels anderhalve eeuw doorkruist. Nu, in 2023, presenteert Middelburg zich al een aantal jaar als de stad van vrijheden; is het de stad waar om de twee jaar de Four Freedoms Awards worden uitgereikt; zijn we een shelter city, waar mensenrechtenverdedigers van over heel de wereld onderdak kunnen krijgen én zetten we ons in voor de opvang van vluchtelingen. Alles waar Middelburg nu voor staat, kan ons pijnlijke verleden doen vergeten. Toch willen wij het niet vergeten.
We moeten onze ogen niet sluiten voor het verleden. We moeten ervan leren. We moeten onze geschiedenis onder ogen zien, om gezamenlijk naar de toekomst te kunnen kijken.

Excuses van het huidige stadsbestuur voor wat onze voorgangers hebben gedaan, is een volgende belangrijke markering die we op onze gezamenlijke weg kunnen gaan zetten.

En op de gezamenlijke weg komen we ook mensen tegen die niet achter ons besluit staan om excuses aan te bieden. Soms is er sprake van twijfel of zijn mensen er faliekant op tegen. Dat mag. Wij leven in een vrij land, waar iedereen recht heeft op een eigen mening. Maar met dat recht komt ook de plicht om iemand anders’ mening te respecteren. Laten we ons daarom bij discussies niet leiden door waarin we verschillen, maar door waarin we met elkaar overeenkomen. De discussie moet geen eindpunt zijn, maar het begin van het zoeken naar verbinding.

De excuses van vandaag zijn ook geen eindpunt op de weg, maar weer een belangrijke markering. Net zoals de realisatie van een Kenniscentrum Slavernijverleden in Middelburg dat in de toekomst zal zijn.

Niemand kan ook zeggen of de weg wel een eindpunt heeft. Zeker is wel dat we de weg samen moeten blijven wandelen. Met een blik over de schouder, een blik vooruit en een blik opzij naar elkaar. Samen hebben we een doel: een samenleving waaraan iedereen volwaardig kan deelnemen.

De stad Middelburg heeft zich beziggehouden met de handel in mensen. Daarvan hebben de stad en inwoners financieel geprofiteerd. Het stadsbestuur heeft destijds direct én indirect een belangrijke rol gespeeld bij deze mensonterende praktijken. Dit heeft geleid tot heel veel leed dat tot in de huidige generaties doorwerkt. Namens het college van Middelburg bied ik daarvoor mijn oprechte excuses aan.”