Tegenkultuur: een fascinerend boek

DOOR BEN DAETER

Wat was er in die periode aan de hand? Er was toen (1960-1969) sprake van een ongekende welvaart. Overigens niet voor iedereen. Er was bijvoorbeeld een textielcrisis in Twente en Noord- Brabant. De armenzorg werd sociale bijstand. De vrije zaterdag deed zijn intrede. Het was de periode van het einde wederopbouw na de oorlog (maar er heerste wel nog woningnood). Men schafte van alles aan: koelkast, wasmachine, telefoon, rekenmachine en velen ook een auto. Centrum in gezin werd het bankstel gericht op de televisie. Mensen mochten steeds meer zelf beslissingen nemen, wat onder andere bleek uit de introductie van de anticonceptiepil. Toch was niet alles koek en ei. Eind jaren 60 begin 70 heerste het vraagstuk van het gezag; er ontstond steeds meer openlijker verzet tegen de starre verhoudingen in de maatschappij en overheid. Daarom vonden er ordeverstoringen plaats (Provo’s; Nozems); ook studentenrevoltes in de universiteitssteden en bezettingen van universiteiten. Het Rapport van de Club van Rome verscheen over de grenzen van de groei en waren er de eerste zorgen over het klimaat. Het was ook de periode van de opkomst van de moderne kunst: Popmuziek. Het was de roerige, maar ook kleurrijke, jeugdige, vernieuwende, wilde tijd van de hippies, Boudewijn de Groot en grote gebeurtenissen rond Kennedy, de maanlanding, de democratisering op school. Traditionele waarden en normen stonden ter discussie, zowel binnen het gezin (ouders en kinderen gingen anders met elkaar om) en de samenleving.  

Verzet tegen de gevestigde orde
De opgroeiende jeugd nam de ruimte om zich te laten horen over allerlei maatschappelijke problemen en oplossingen. Er ontstond een soort underground, een stroming die zich verzette tegen de gevestigde orde. Men spreekt ook wel van Tegenkultuur, subcultuur of scene (avant-garde), waarin idealistische of kunstzinnige uitingen zich dan al dan niet bewust afzetten tegen de uitingen voor het grote publiek, vooral betreffende de beeldende kunst, literatuur, muziek, film en mode en media. Terecht ook alternatieve cultuur genaamd. De massamedia deden vooral verslag vanuit de bestaande normen en waarden; daar herkende de undergroundbeweging zich niet in. De jeugd wilde dit gat opvullen. Er ontstonden talrijke undergroundbladen. Aanvankelijk kregen veel aandacht de tijdschriften Hitweek (1965-1969) en Aloha, maar ook nog zeer veel andere undergoundbladen. Met name Peter J. Mulder (1946), de oprichter van Hitweek, speelde hierbij een belangrijke rol. Dit was een underground jongerentijdschrift met vooral aandacht voor de popmuziek van vaderlandse bodem (Nederbiet) en moderne cultuur.

Wagenwijd open
Vermeld werd ook een zwarte lijst van scholen en bedrijven die langharigen discrimineerden. Ook was er veel aandacht voor de mode en lezersbrieven. Dit tijdschrift had geen redactie en stond voor iedereen wagenwijd open. Het werd gemaakt door de jeugd en was bestemd voor de jeugd, die hun hoop, dromen en activiteiten weergaf. Hitweek werd opgevolgd door het tweewekelijkse tijdschrift Aloha (ook wel Witheek genoemd). Daar lag de nadruk op vooral de grafische vormgeving. Op een bepaald moment viel de underground uiteen door een toenemende opsplitsing in thema’s, zoals tijdschriften en kranten over seks, drugs, spiritualiteit, communes, Dolle Mina, homoseksualiteit en onderwijs.

Een auteur van dit boek Tegenkultuur is Peter Sijnke (1951), die zijn sporen verdiend heeft in het archiefwezen. Hij is auteur van lokale en regionale geschiedenis en schreef zeven boeken over popmuziek. De andere auteur is Jan Pen, (1955) die tot 2019 eigenaar van een bureau voor zakelijk advies op gebied van biotechnologie was. Hij verzamelde zeer veel posters, tijdschriften, pamfletten van bewegingen als Provo, Kabouter, Underground en Punk.

Brede groep lezers
Tegenkultuur is een fascinerend boek met typeringen van al die tijdschriften en een perfecte weergave ervan, zoals van de Nederlandse muziektijdschriften en undergroundpublicaties (Twen/Taboe; Iets; Knijp; Roodkapje; Holland Hapt enz). Er bestaan maar weinig publicaties met zo’n schat aan beeldmateriaal.Kortom, een representatief naslagwerk betreffende de undergroundpers in de jaren 1964-1976, bedoeld voor een brede groep lezers, zoals ook voor hen die deze periode zelf meegemaakt hebben. Ook interessant voor iedereen die geïnteresseerd is in grafische vormgeving. Grote complimenten voor de schrijvers!