Goedkoop in 4 mei-lezing: het komt nu aan op óns morele kompas
AMSTERDAM (ANP) - De noodzaak om te varen op een kompas voor goed en kwaad, zoals het bestond bij verzetsmensen en onderduikgevers in de Tweede Wereldoorlog, is opnieuw actueel geworden door de oorlog in Oekraïne. Dat zei historicus en presentator Hans Goedkoop in de 4 mei-voordracht in de Nieuwe Kerk in Amsterdam. De lezing, getiteld Wat niet mag, gaat vooraf aan de Nationale Herdenking op de Dam.
"Nu komt het op ons aan, op ons kompas voor goed en kwaad. Alsof we nooit anders doen nemen we vluchtelingen op en sturen wapens. Hier moet het recht winnen. En toch zijn daar de tegenkrachten. Ook in ons land. Uit naam van dat recht steunen bedrijven sancties tegen de agressor, maar vragen ondertussen bij het ministerie of zij daar geen uitzondering op mogen zijn. Dat ministerie steunt de sancties ook, maar slaagt er ondertussen matig in ze uit te voeren", merkt Goedkoop op.
Hij stelt dat ieder van ons zich "de beschaving moet herinneren". "Nu we met een nieuw oog vaststellen wat er niet mag, blijkt dat we vastzitten aan regels en routines die zich voordoen als het recht, maar net de geest daarvan ontberen. De banaliteit van het kwaad - nazisme heb je er niet eens voor nodig. Is dat hoe we verder willen? En zo nee, gaan we er iets aan doen?" vraagt hij.
Abel Herzberg
In zijn lezing stond Goedkoop vooral stil bij het morele kompas dat de Joodse advocaat en schrijver Abel Herzberg aan de dag legde in het concentratiekamp Bergen-Belsen. Hij en een aantal medegevangenen, ook juristen, openden een rechtbank, die eens in de week rechtsprak. Daarmee wilde Herzberg zijn medegevangenen herinneren aan de beschaving. "Zelfs in het kampleven van 1944 bleek het mogelijk je niet bij de omstandigheden neer te leggen en jezelf een opdracht mee te geven. Stel vast wat niet mag en leef ernaar."
Herzberg zag daarvan volgens Goedkoop indrukwekkende voorbeelden in het kamp: "Een rabbijn bijvoorbeeld, die vanwege zijn rabbijnenbaard steeds in elkaar geslagen wordt door kampbewakers. Scheer toch af, zegt iedereen. Hij doet het niet. Of een schoolmeester die ondanks de honger zijn soep laat staan, omdat die niet volgens de spijswetten is. Eet op, zegt iedereen. Hij verdomt het."
"Het zijn mensen die hun eigen grens tussen wat mag en niet mag nooit meer over zullen gaan. Ze weten dat het hun bestaan eenvoudiger zou maken en hun lichaam goed zou doen. Maar niet hun ziel, die zouden ze verliezen, en je ziet dat Herzberg dat herkent. Hij vindt een soortgelijk beginsel. Niet in God maar in het recht - en ook hij houdt daar absoluut aan vast, hoe zwaar het kamp ook wordt", memoreerde Goedkoop.
Meer uit Binnenland
SCHIPHOL (ANP) - De vloeistof waarmee vliegtuigen ijsvrij worden gemaakt is weer geleverd, meldt KLM op haar website. De voorraad van de de-icingvloeistof dreigde dinsdag op te raken. KLM besloot vervolgens het spul met trucks uit Duitsland te halen om de voorraden aan te vullen.
34 minuten geleden
DEN HAAG (ANP) - Na een zeer drukke ochtendspits blijven op veel plaatsen in het land files staan. Rond 10.00 uur stond er woensdagochtend nog steeds zo'n 275 kilometer file op de grote wegen. "Dat is fors meer dan het gemiddelde op dit tijdstip (40 kilometer)", meldt Rijkswaterstaat.
46 minuten geleden
DE BILT (ANP) - Ook voor Limburg geeft het KNMI code oranje af om de sneeuw en de gevolgen daarvan. Tot dusver gold in de zuidelijke provincie code geel, maar vanaf 10.00 uur geldt daar net als in de rest van het land de hogere waarschuwingscode oranje.
1 uur geleden
UTRECHT (ANP) - De NS ziet de problemen op het spoor door het winterse weer toenemen en adviseert reizigers die niet per se op pad hoeven hun reis uit te stellen. Een NS-woordvoerder raadt reizigers aan om in de loop van de ochtend te kijken hoe de situatie op het spoor er dan voorstaat.
2 uur geleden
ROTTERDAM (ANP) - Rond Rotterdam Centraal en Breda is er woensdagochtend geen treinverkeer mogelijk door meerdere verstoringen, meldt de NS. Het is niet bekend hoe lang dit gaat duren.
2 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Ondanks de oproep van Rijkswaterstaat om waar mogelijk thuis te werken, verloopt de ochtendspits uitzonderlijk druk. Op de voorlopige piek stond volgens de verkeersinformatie van Rijkswaterstaat op de grote wegen ruim 700 kilometer file. Dat is het hoogste aantal kilometers in jaren op een woensdagochtend en komt dicht bij een record voor deze dag van de week, laat een woordvoerster van de wegbeheerder weten.
2 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Het heeft dit jaar al meer dagen gesneeuwd dan in de afgelopen vier jaar. Dat blijkt uit een analyse van weerdata van het KNMI door het ANP. In 2026 is er zes dagen lang sneeuw gevallen in De Bilt. In 2021 sneeuwde het vaker, toen viel er twaalf dagen sneeuw.
3 uur geleden