Goedkoop in 4 mei-lezing: het komt nu aan op óns morele kompas
AMSTERDAM (ANP) - De noodzaak om te varen op een kompas voor goed en kwaad, zoals het bestond bij verzetsmensen en onderduikgevers in de Tweede Wereldoorlog, is opnieuw actueel geworden door de oorlog in Oekraïne. Dat zei historicus en presentator Hans Goedkoop in de 4 mei-voordracht in de Nieuwe Kerk in Amsterdam. De lezing, getiteld Wat niet mag, gaat vooraf aan de Nationale Herdenking op de Dam.
"Nu komt het op ons aan, op ons kompas voor goed en kwaad. Alsof we nooit anders doen nemen we vluchtelingen op en sturen wapens. Hier moet het recht winnen. En toch zijn daar de tegenkrachten. Ook in ons land. Uit naam van dat recht steunen bedrijven sancties tegen de agressor, maar vragen ondertussen bij het ministerie of zij daar geen uitzondering op mogen zijn. Dat ministerie steunt de sancties ook, maar slaagt er ondertussen matig in ze uit te voeren", merkt Goedkoop op.
Hij stelt dat ieder van ons zich "de beschaving moet herinneren". "Nu we met een nieuw oog vaststellen wat er niet mag, blijkt dat we vastzitten aan regels en routines die zich voordoen als het recht, maar net de geest daarvan ontberen. De banaliteit van het kwaad - nazisme heb je er niet eens voor nodig. Is dat hoe we verder willen? En zo nee, gaan we er iets aan doen?" vraagt hij.
Abel Herzberg
In zijn lezing stond Goedkoop vooral stil bij het morele kompas dat de Joodse advocaat en schrijver Abel Herzberg aan de dag legde in het concentratiekamp Bergen-Belsen. Hij en een aantal medegevangenen, ook juristen, openden een rechtbank, die eens in de week rechtsprak. Daarmee wilde Herzberg zijn medegevangenen herinneren aan de beschaving. "Zelfs in het kampleven van 1944 bleek het mogelijk je niet bij de omstandigheden neer te leggen en jezelf een opdracht mee te geven. Stel vast wat niet mag en leef ernaar."
Herzberg zag daarvan volgens Goedkoop indrukwekkende voorbeelden in het kamp: "Een rabbijn bijvoorbeeld, die vanwege zijn rabbijnenbaard steeds in elkaar geslagen wordt door kampbewakers. Scheer toch af, zegt iedereen. Hij doet het niet. Of een schoolmeester die ondanks de honger zijn soep laat staan, omdat die niet volgens de spijswetten is. Eet op, zegt iedereen. Hij verdomt het."
"Het zijn mensen die hun eigen grens tussen wat mag en niet mag nooit meer over zullen gaan. Ze weten dat het hun bestaan eenvoudiger zou maken en hun lichaam goed zou doen. Maar niet hun ziel, die zouden ze verliezen, en je ziet dat Herzberg dat herkent. Hij vindt een soortgelijk beginsel. Niet in God maar in het recht - en ook hij houdt daar absoluut aan vast, hoe zwaar het kamp ook wordt", memoreerde Goedkoop.
Meer uit Binnenland
PARAMARIBO (ANP) - KLM-vlucht KL714 van Paramaribo naar Amsterdam is dinsdag kort na vertrek vanaf de Johan Adolf Pengel-luchthaven in Suriname niet rechtstreeks naar Schiphol gevlogen, maar eerst uitgeweken naar Frans-Guyana om bij te tanken. Dat schrijft de Surinaamse nieuwssite Waterkant.
1 uur geleden
GRONINGEN (ANP) - Opnieuw brengen meer dan honderd asielzoekers de nacht door in congrescentrum Hanzeplaza in de stad Groningen. In de opvang bij het aanmeldcentrum in Ter Apel is geen plek voor ze. Het Rode Kruis weet het exacte aantal mensen nog niet, omdat het vervoer in de nacht van dinsdag op woensdag nog gaande is.
3 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Gidi Markuszower heeft zich met zijn uitspraken over geweld tegen Palestijnse vluchtelingen "buiten de constructieve krachten geplaatst", vindt premier Rob Jetten. Maar ondanks herhaalde verzoeken van onder anderen Jesse Klaver van GroenLinks-PvdA spreekt de premier niet expliciet uit dat hij samenwerking met de radicaal-rechtse politicus uitsluit.
3 uur geleden
UTRECHT (ANP) - Studenten op het hbo en universiteiten blijven tevreden over hun opleiding. Dat blijkt uit de Nationale Studenten Enquête (NSE) 2026, die werd ingevuld door 248.000 studenten. Driekwart van hen is tevreden over de opleiding die zij volgen. Naast de algemene tevredenheid van studenten over hun opleiding meet de NSE ook de tevredenheid over allerlei specifieke onderwerpen, waaronder studiedruk, docenten en sfeer.
3 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - De meeste Nederlanders vinden het klimaatbeleid onrechtvaardig en de bereidheid om zelf bij te dragen aan het tegengaan van klimaatverandering neemt af, signaleert het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) in een onderzoek. Het planbureau waarschuwt: "Mensen hebben vaak het gevoel dat de rekening te veel bij burgers wordt neergelegd en de grote vervuilers worden ontzien."
3 uur geleden
UTRECHT (ANP) - Ook in de avond is de Wegenwacht van de ANWB nog flink druk geweest met pechgevallen die veelal door de hitte zijn veroorzaakt. Aan het einde van de middag schatte de ANWB dat het aantal pechgevallen op zo'n 4300 zou uitkomen. Dat werden er uiteindelijk 4700.
4 uur geleden
GRONINGEN (ANP) - De gemeente Groningen biedt opnieuw nachtopvang in congrescentrum Hanzeplaza voor asielzoekers die niet terechtkunnen in Ter Apel. De gemeente is bereid deze opvang met ongeveer een week te verlengen, mits er een oplossing komt voor de langere termijn. Hierover wordt woensdag mogelijk meer bekend, meldt de gemeente.
10 uur geleden