Goedkoop in 4 mei-lezing: het komt nu aan op óns morele kompas
AMSTERDAM (ANP) - De noodzaak om te varen op een kompas voor goed en kwaad, zoals het bestond bij verzetsmensen en onderduikgevers in de Tweede Wereldoorlog, is opnieuw actueel geworden door de oorlog in Oekraïne. Dat zei historicus en presentator Hans Goedkoop in de 4 mei-voordracht in de Nieuwe Kerk in Amsterdam. De lezing, getiteld Wat niet mag, gaat vooraf aan de Nationale Herdenking op de Dam.
"Nu komt het op ons aan, op ons kompas voor goed en kwaad. Alsof we nooit anders doen nemen we vluchtelingen op en sturen wapens. Hier moet het recht winnen. En toch zijn daar de tegenkrachten. Ook in ons land. Uit naam van dat recht steunen bedrijven sancties tegen de agressor, maar vragen ondertussen bij het ministerie of zij daar geen uitzondering op mogen zijn. Dat ministerie steunt de sancties ook, maar slaagt er ondertussen matig in ze uit te voeren", merkt Goedkoop op.
Hij stelt dat ieder van ons zich "de beschaving moet herinneren". "Nu we met een nieuw oog vaststellen wat er niet mag, blijkt dat we vastzitten aan regels en routines die zich voordoen als het recht, maar net de geest daarvan ontberen. De banaliteit van het kwaad - nazisme heb je er niet eens voor nodig. Is dat hoe we verder willen? En zo nee, gaan we er iets aan doen?" vraagt hij.
Abel Herzberg
In zijn lezing stond Goedkoop vooral stil bij het morele kompas dat de Joodse advocaat en schrijver Abel Herzberg aan de dag legde in het concentratiekamp Bergen-Belsen. Hij en een aantal medegevangenen, ook juristen, openden een rechtbank, die eens in de week rechtsprak. Daarmee wilde Herzberg zijn medegevangenen herinneren aan de beschaving. "Zelfs in het kampleven van 1944 bleek het mogelijk je niet bij de omstandigheden neer te leggen en jezelf een opdracht mee te geven. Stel vast wat niet mag en leef ernaar."
Herzberg zag daarvan volgens Goedkoop indrukwekkende voorbeelden in het kamp: "Een rabbijn bijvoorbeeld, die vanwege zijn rabbijnenbaard steeds in elkaar geslagen wordt door kampbewakers. Scheer toch af, zegt iedereen. Hij doet het niet. Of een schoolmeester die ondanks de honger zijn soep laat staan, omdat die niet volgens de spijswetten is. Eet op, zegt iedereen. Hij verdomt het."
"Het zijn mensen die hun eigen grens tussen wat mag en niet mag nooit meer over zullen gaan. Ze weten dat het hun bestaan eenvoudiger zou maken en hun lichaam goed zou doen. Maar niet hun ziel, die zouden ze verliezen, en je ziet dat Herzberg dat herkent. Hij vindt een soortgelijk beginsel. Niet in God maar in het recht - en ook hij houdt daar absoluut aan vast, hoe zwaar het kamp ook wordt", memoreerde Goedkoop.
Meer uit Binnenland
OMMEN (ANP) - Het standbeeld van schaatser Reinier Paping in Ommen is in de nacht van woensdag op donderdag beschadigd. Het beeld is daarom van zijn plek gehaald en naar een opslag gebracht, laat de Overijsselse gemeente vrijdag weten. Paping won in 1963 de Elfstedentocht. Hij woonde toen in Ommen.
1 uur geleden
OUDDORP (ANP) - Bij de natuurbrand in de duinen bij het Zuid-Hollandse Ouddorp is een brandweerman zwaargewond geraakt, meldt de veiligheidsregio. Hij kwam onder een brandweervoertuig terecht. "Over zijn gezondheidstoestand maken we ons grote zorgen," aldus een woordvoerder.
1 uur geleden
MIDDELBURG (ANP) - Het Openbaar Ministerie heeft vrijdag negen jaar cel geëist tegen de 37-jarige Kevin de N. uit het Zeeuwse Breskens. Hij wordt verdacht van zeven verkrachtingen van zijn vriendin tussen 2021 en 2023. Hij zou haar zelf hebben verkracht en haar hebben laten verkrachten door vijf vrienden van hem. Tegen drie van hen eiste het OM drie jaar cel, waarvan één jaar voorwaardelijk.
2 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Tabaksfabrikant Philip Morris heeft de regels voor tabaksreclame overtreden, oordeelt de Reclame Code Commissie (RCC), de toezichthouder voor advertenties. Philip Morris had een flyer en een website laten maken waarop mensen hun mening over komende Europese tabaksregels konden laten doorgeven aan de Europese Commissie. Kunstmatige intelligentie (AI) schreef de teksten voor de gebruikers.
3 uur geleden
KAATSHEUVEL (ANP) - Vanaf 12 augustus rijdt op en bij pretpark de Efteling een zelfrijdende bus van Arriva, meldt de vervoerder. Zo'n bus rijdt zelfstandig. Er zit nog wel een zogeheten safety driver op de bestuurdersstoel die kan ingrijpen.
3 uur geleden
STEENDAM (ANP) - Een 58-jarige surfer uit Delfzijl is overleden na een aanvaring met een bootje op het Groningse Schildmeer, meldt de politie. De politie heeft de bestuurder van de boot, een 19-jarige man uit Eemsdelta, aangehouden en verhoord. Hij is weer op vrije voeten, maar blijft verdachte.
4 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Acteur en zanger Barrie Stevens leerde van Peter Faber dat je "altijd open moet blijven staan om nieuwe dingen te leren en inzichten te krijgen". Dat zegt de entertainer vrijdag in reactie op het overlijden van Faber. De twee waren samen tussen 2018 en 2020 te zien in de RTL4-realityserie Beter laat dan nooit, samen met Gerard Cox en Willibrord Frequin.
5 uur geleden