Goedkoop in 4 mei-lezing: het komt nu aan op óns morele kompas
AMSTERDAM (ANP) - De noodzaak om te varen op een kompas voor goed en kwaad, zoals het bestond bij verzetsmensen en onderduikgevers in de Tweede Wereldoorlog, is opnieuw actueel geworden door de oorlog in Oekraïne. Dat zei historicus en presentator Hans Goedkoop in de 4 mei-voordracht in de Nieuwe Kerk in Amsterdam. De lezing, getiteld Wat niet mag, gaat vooraf aan de Nationale Herdenking op de Dam.
"Nu komt het op ons aan, op ons kompas voor goed en kwaad. Alsof we nooit anders doen nemen we vluchtelingen op en sturen wapens. Hier moet het recht winnen. En toch zijn daar de tegenkrachten. Ook in ons land. Uit naam van dat recht steunen bedrijven sancties tegen de agressor, maar vragen ondertussen bij het ministerie of zij daar geen uitzondering op mogen zijn. Dat ministerie steunt de sancties ook, maar slaagt er ondertussen matig in ze uit te voeren", merkt Goedkoop op.
Hij stelt dat ieder van ons zich "de beschaving moet herinneren". "Nu we met een nieuw oog vaststellen wat er niet mag, blijkt dat we vastzitten aan regels en routines die zich voordoen als het recht, maar net de geest daarvan ontberen. De banaliteit van het kwaad - nazisme heb je er niet eens voor nodig. Is dat hoe we verder willen? En zo nee, gaan we er iets aan doen?" vraagt hij.
Abel Herzberg
In zijn lezing stond Goedkoop vooral stil bij het morele kompas dat de Joodse advocaat en schrijver Abel Herzberg aan de dag legde in het concentratiekamp Bergen-Belsen. Hij en een aantal medegevangenen, ook juristen, openden een rechtbank, die eens in de week rechtsprak. Daarmee wilde Herzberg zijn medegevangenen herinneren aan de beschaving. "Zelfs in het kampleven van 1944 bleek het mogelijk je niet bij de omstandigheden neer te leggen en jezelf een opdracht mee te geven. Stel vast wat niet mag en leef ernaar."
Herzberg zag daarvan volgens Goedkoop indrukwekkende voorbeelden in het kamp: "Een rabbijn bijvoorbeeld, die vanwege zijn rabbijnenbaard steeds in elkaar geslagen wordt door kampbewakers. Scheer toch af, zegt iedereen. Hij doet het niet. Of een schoolmeester die ondanks de honger zijn soep laat staan, omdat die niet volgens de spijswetten is. Eet op, zegt iedereen. Hij verdomt het."
"Het zijn mensen die hun eigen grens tussen wat mag en niet mag nooit meer over zullen gaan. Ze weten dat het hun bestaan eenvoudiger zou maken en hun lichaam goed zou doen. Maar niet hun ziel, die zouden ze verliezen, en je ziet dat Herzberg dat herkent. Hij vindt een soortgelijk beginsel. Niet in God maar in het recht - en ook hij houdt daar absoluut aan vast, hoe zwaar het kamp ook wordt", memoreerde Goedkoop.
Meer uit Binnenland
DEN HAAG (ANP) - Nog deze maand komt er een nieuw paneel op de Amerikaanse begraafplaats in Margraten, vertelt de Amerikaanse ambassadeur Joseph Popolo vrijdag in een interview met EW Magazine. "En dat gaat specifiek over de rol van Afro-Amerikaanse soldaten die hun leven hebben gegeven voor de bevrijding van Nederland."
7 uur geleden
TILBURG (ANP) - De omstreden voorganger Tom de Wal is door de politie weer vrijgelaten. Dat laat hij in een onlinevideo weten. De Wal werd vrijdagavond aangehouden in Tilburg omdat hij er een genezingsdienst hield die door de gemeente verboden was. Hij laat weten dat hij onder meer boetes krijgt.
7 uur geleden
LEEUWARDEN (ANP) - Nu het KNMI code oranje voor Friesland en Groningen heeft verlengd tot zaterdag 09.00 uur, heeft Qbuzz besloten de bussen in die provincies langer binnen te houden. In Friesland blijven de bussen tot zeker 11.00 uur in de remise, in Groningen tot 09.00 uur. Vrijdag reed Qbuzz de hele dag niet in het noorden vanwege de weersomstandigheden.
7 uur geleden
DE BILT (ANP) - Het KNMI verlengt de duur van code oranje voor de provincies Groningen en Friesland en de Waddeneilanden tot zaterdag 09.00 uur. De weerwaarschuwing is al van kracht sinds middernacht.
12 uur geleden
TILBURG (ANP) - De omstreden voorganger Tom de Wal is vrijdagavond aangehouden in Tilburg. Dat gebeurde bij een zogenoemde gebedsgenezingsdienst, die door de gemeente was verboden. Een woordvoerder van de gemeente bevestigt berichtgeving daarover van Omroep Brabant.
12 uur geleden
UTRECHT (ANP) - Rijkswaterstaat stelt zaterdag vanaf 18.00 uur het zogenoemde koudeprotocol in. Dit betekent dat dit weekend extra bergers en weginspecteurs aan het werk zijn. De verwachting is dat het zaterdag en zondag behoorlijk gaat vriezen in Nederland. Het protocol geldt voor alle provincies, tot maandagochtend.
13 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Ruim zeven op de tien gemeenten maken te weinig woonruimte vrij voor statushouders. Dat blijkt uit een analyse van het ANP van de recentste cijfers van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Minder dan een derde van de gemeenten, 98 in totaal, voldeed op 1 januari 2026 aan de taakstelling die de overheid hun oplegt.
13 uur geleden