Goedkoop in 4 mei-lezing: het komt nu aan op óns morele kompas
AMSTERDAM (ANP) - De noodzaak om te varen op een kompas voor goed en kwaad, zoals het bestond bij verzetsmensen en onderduikgevers in de Tweede Wereldoorlog, is opnieuw actueel geworden door de oorlog in Oekraïne. Dat zei historicus en presentator Hans Goedkoop in de 4 mei-voordracht in de Nieuwe Kerk in Amsterdam. De lezing, getiteld Wat niet mag, gaat vooraf aan de Nationale Herdenking op de Dam.
"Nu komt het op ons aan, op ons kompas voor goed en kwaad. Alsof we nooit anders doen nemen we vluchtelingen op en sturen wapens. Hier moet het recht winnen. En toch zijn daar de tegenkrachten. Ook in ons land. Uit naam van dat recht steunen bedrijven sancties tegen de agressor, maar vragen ondertussen bij het ministerie of zij daar geen uitzondering op mogen zijn. Dat ministerie steunt de sancties ook, maar slaagt er ondertussen matig in ze uit te voeren", merkt Goedkoop op.
Hij stelt dat ieder van ons zich "de beschaving moet herinneren". "Nu we met een nieuw oog vaststellen wat er niet mag, blijkt dat we vastzitten aan regels en routines die zich voordoen als het recht, maar net de geest daarvan ontberen. De banaliteit van het kwaad - nazisme heb je er niet eens voor nodig. Is dat hoe we verder willen? En zo nee, gaan we er iets aan doen?" vraagt hij.
Abel Herzberg
In zijn lezing stond Goedkoop vooral stil bij het morele kompas dat de Joodse advocaat en schrijver Abel Herzberg aan de dag legde in het concentratiekamp Bergen-Belsen. Hij en een aantal medegevangenen, ook juristen, openden een rechtbank, die eens in de week rechtsprak. Daarmee wilde Herzberg zijn medegevangenen herinneren aan de beschaving. "Zelfs in het kampleven van 1944 bleek het mogelijk je niet bij de omstandigheden neer te leggen en jezelf een opdracht mee te geven. Stel vast wat niet mag en leef ernaar."
Herzberg zag daarvan volgens Goedkoop indrukwekkende voorbeelden in het kamp: "Een rabbijn bijvoorbeeld, die vanwege zijn rabbijnenbaard steeds in elkaar geslagen wordt door kampbewakers. Scheer toch af, zegt iedereen. Hij doet het niet. Of een schoolmeester die ondanks de honger zijn soep laat staan, omdat die niet volgens de spijswetten is. Eet op, zegt iedereen. Hij verdomt het."
"Het zijn mensen die hun eigen grens tussen wat mag en niet mag nooit meer over zullen gaan. Ze weten dat het hun bestaan eenvoudiger zou maken en hun lichaam goed zou doen. Maar niet hun ziel, die zouden ze verliezen, en je ziet dat Herzberg dat herkent. Hij vindt een soortgelijk beginsel. Niet in God maar in het recht - en ook hij houdt daar absoluut aan vast, hoe zwaar het kamp ook wordt", memoreerde Goedkoop.
Meer uit Binnenland
DEN HAAG (ANP) - De gemeente Den Haag roept strandgangers zondagmiddag op met de fiets, scooter of het openbaar vervoer naar het strand te komen. De parkeerplaatsen Kijkduin en Scheveningen zijn vol, meldt de gemeente.
8 minuten geleden
DEN HAAG (ANP) - Het Nederlandse kabinet heeft nog geen excuses gekregen van Israël voor de behandeling van activisten van de Global Sumud Flotilla. Buitenlandminister Tom Berendsen had daar wel om gevraagd toen hij afgelopen woensdag de Israëlische ambassadeur ontbood, maar zegt in het programma Buitenhof dat hij die nog niet heeft gekregen.
1 uur geleden
VUGHT (ANP) - Ruim 130 gedetineerden zijn geëvacueerd naar andere gevangenissen na een brand die zaterdagavond ontstond in de wasruimte op een gevangenisvleugel van de PI Vught. De Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) meldt dat de hele afdeling met 162 gevangenen is ontruimd vanwege wateroverlast.
2 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Door de brand zaterdagnacht in een seniorencomplex aan de Wagenstraat in het centrum van Den Haag is een dode gevallen. Dat zegt een woordvoerder van de politie. De overledene is de bewoner van de woning waar de brand uitbrak. Eerder meldde de veiligheidsregio nog dat er geen gewonden waren.
4 uur geleden
TER APEL (ANP) - Twee bussen met tientallen asielzoekers zijn zondag om 8.40 uur weer terug aangekomen in Ter Apel. Dat ziet een verslaggever van het ANP. De mensen hebben de nacht doorgebracht in congrescentrum Hanzeplaza in Groningen en wachten weer voor de ingang van het aanmeldcentrum op een plek binnen. Volgens een woordvoerder van het Rode Kruis gaat het om zo'n 105 personen.
5 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - In een flat in een seniorencomplex aan de Wagenstraat in Den Haag heeft in de nacht van zaterdag op zondag brand gewoed. Daarbij zijn geen gewonden gemeld, aldus de veiligheidsregio.
8 uur geleden
TER APEL (ANP) - Twee bussen met tientallen asielzoekers zijn rond 21.00 uur vanuit Ter Apel vertrokken naar congrescentrum Hanzeplaza in Groningen. Het gaat om mensen voor wie de komende nacht geen plek is in het opvangcentrum in Ter Apel. Zij brengen de nacht door in Groningen en worden zondagochtend weer teruggebracht.
17 uur geleden