Goedkoop in 4 mei-lezing: het komt nu aan op óns morele kompas
AMSTERDAM (ANP) - De noodzaak om te varen op een kompas voor goed en kwaad, zoals het bestond bij verzetsmensen en onderduikgevers in de Tweede Wereldoorlog, is opnieuw actueel geworden door de oorlog in Oekraïne. Dat zei historicus en presentator Hans Goedkoop in de 4 mei-voordracht in de Nieuwe Kerk in Amsterdam. De lezing, getiteld Wat niet mag, gaat vooraf aan de Nationale Herdenking op de Dam.
"Nu komt het op ons aan, op ons kompas voor goed en kwaad. Alsof we nooit anders doen nemen we vluchtelingen op en sturen wapens. Hier moet het recht winnen. En toch zijn daar de tegenkrachten. Ook in ons land. Uit naam van dat recht steunen bedrijven sancties tegen de agressor, maar vragen ondertussen bij het ministerie of zij daar geen uitzondering op mogen zijn. Dat ministerie steunt de sancties ook, maar slaagt er ondertussen matig in ze uit te voeren", merkt Goedkoop op.
Hij stelt dat ieder van ons zich "de beschaving moet herinneren". "Nu we met een nieuw oog vaststellen wat er niet mag, blijkt dat we vastzitten aan regels en routines die zich voordoen als het recht, maar net de geest daarvan ontberen. De banaliteit van het kwaad - nazisme heb je er niet eens voor nodig. Is dat hoe we verder willen? En zo nee, gaan we er iets aan doen?" vraagt hij.
Abel Herzberg
In zijn lezing stond Goedkoop vooral stil bij het morele kompas dat de Joodse advocaat en schrijver Abel Herzberg aan de dag legde in het concentratiekamp Bergen-Belsen. Hij en een aantal medegevangenen, ook juristen, openden een rechtbank, die eens in de week rechtsprak. Daarmee wilde Herzberg zijn medegevangenen herinneren aan de beschaving. "Zelfs in het kampleven van 1944 bleek het mogelijk je niet bij de omstandigheden neer te leggen en jezelf een opdracht mee te geven. Stel vast wat niet mag en leef ernaar."
Herzberg zag daarvan volgens Goedkoop indrukwekkende voorbeelden in het kamp: "Een rabbijn bijvoorbeeld, die vanwege zijn rabbijnenbaard steeds in elkaar geslagen wordt door kampbewakers. Scheer toch af, zegt iedereen. Hij doet het niet. Of een schoolmeester die ondanks de honger zijn soep laat staan, omdat die niet volgens de spijswetten is. Eet op, zegt iedereen. Hij verdomt het."
"Het zijn mensen die hun eigen grens tussen wat mag en niet mag nooit meer over zullen gaan. Ze weten dat het hun bestaan eenvoudiger zou maken en hun lichaam goed zou doen. Maar niet hun ziel, die zouden ze verliezen, en je ziet dat Herzberg dat herkent. Hij vindt een soortgelijk beginsel. Niet in God maar in het recht - en ook hij houdt daar absoluut aan vast, hoe zwaar het kamp ook wordt", memoreerde Goedkoop.
Meer uit Binnenland
WIJK BIJ DUURSTEDE (ANP) - Asielzoekers verblijven sinds woensdag in een tijdelijke noodopvang in Wijk bij Duurstede. Ze mogen daar tot eind augustus blijven. Nadat de Utrechtse gemeente eind mei had aangekondigd dat er een opvang zou komen, waren er meerdere ongeregeldheden. Zo werd het gemeentehuis enkele keren vernield.
8 uur geleden
HOUTEN (ANP) - Het is woensdag officieel de warmste 24 juni sinds het begin van de metingen in 1901, meldt Weeronline. De temperatuur in De Bilt steeg om 14.30 uur naar 32,8 graden en daarmee werd het oude record van 32,6 graden uit 2005 verbroken. Het is volgens het weerbureau het zevende datum-warmterecord van dit jaar.
10 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - De rechtbank in Den Haag heeft woensdag de 39-jarige Paul V. veroordeeld tot 21 jaar cel voor het doden van zijn 30-jarige ex-partner Laura. De rechtbank acht bewezen dat de man haar op 29 januari 2024 heeft gewurgd met een hondenketting. V. heeft altijd ontkend en beweerd dat de vrouw zichzelf heeft omgebracht.
10 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Een groep van 42 mensen met een werk- of studievisum uit Gaza is in Nederland aangekomen. Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft hen geholpen de Palestijnse kuststrook te verlaten. De Raad van State en de rechtbank Den Haag hadden eerder in een voorlopige voorziening geoordeeld dat het departement de Palestijnen moet helpen Gaza te verlaten.
11 uur geleden
DE BILT (ANP) - Vanaf vrijdag geldt code oranje wegens extreme hitte ook in de noordelijke provincies Drenthe, Friesland en Groningen, meldt het KNMI. Op die dag is code geel van kracht op de Waddeneilanden.
11 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Opnieuw dreigen belangen van de industrie voor de gezondheid van burgers te gaan, stellen bezorgde omwonenden van Tata Steel voor de rechtbank in Den Haag. "En opnieuw dreigt de Staat verstrikt te raken in een zelfgesponnen web", zegt hun advocaat Channa Samkalden.
11 uur geleden
DE BILT (ANP) - In Eindhoven is de hittekracht woensdag rond 12.30 uur opgelopen tot 10, het hoogste niveau. Niet eerder werd deze hittekracht daar bereikt. Volgens het KNMI komt hittekracht 10 sowieso zeer zelden voor. De laatste keer was op 14 augustus 2025 op het weerstation in het Limburgse Ell. Op meerdere stations is dit nog nooit gemeten, en op de meeste stations waar hittekracht 10 wel voorkwam, kwam dit slechts eens per vijf tot vijftien jaar voor. Rond 13.15 uur werd ook in onder andere Maastricht de 10 bereikt.
11 uur geleden