Goedkoop in 4 mei-lezing: het komt nu aan op óns morele kompas
AMSTERDAM (ANP) - De noodzaak om te varen op een kompas voor goed en kwaad, zoals het bestond bij verzetsmensen en onderduikgevers in de Tweede Wereldoorlog, is opnieuw actueel geworden door de oorlog in Oekraïne. Dat zei historicus en presentator Hans Goedkoop in de 4 mei-voordracht in de Nieuwe Kerk in Amsterdam. De lezing, getiteld Wat niet mag, gaat vooraf aan de Nationale Herdenking op de Dam.
"Nu komt het op ons aan, op ons kompas voor goed en kwaad. Alsof we nooit anders doen nemen we vluchtelingen op en sturen wapens. Hier moet het recht winnen. En toch zijn daar de tegenkrachten. Ook in ons land. Uit naam van dat recht steunen bedrijven sancties tegen de agressor, maar vragen ondertussen bij het ministerie of zij daar geen uitzondering op mogen zijn. Dat ministerie steunt de sancties ook, maar slaagt er ondertussen matig in ze uit te voeren", merkt Goedkoop op.
Hij stelt dat ieder van ons zich "de beschaving moet herinneren". "Nu we met een nieuw oog vaststellen wat er niet mag, blijkt dat we vastzitten aan regels en routines die zich voordoen als het recht, maar net de geest daarvan ontberen. De banaliteit van het kwaad - nazisme heb je er niet eens voor nodig. Is dat hoe we verder willen? En zo nee, gaan we er iets aan doen?" vraagt hij.
Abel Herzberg
In zijn lezing stond Goedkoop vooral stil bij het morele kompas dat de Joodse advocaat en schrijver Abel Herzberg aan de dag legde in het concentratiekamp Bergen-Belsen. Hij en een aantal medegevangenen, ook juristen, openden een rechtbank, die eens in de week rechtsprak. Daarmee wilde Herzberg zijn medegevangenen herinneren aan de beschaving. "Zelfs in het kampleven van 1944 bleek het mogelijk je niet bij de omstandigheden neer te leggen en jezelf een opdracht mee te geven. Stel vast wat niet mag en leef ernaar."
Herzberg zag daarvan volgens Goedkoop indrukwekkende voorbeelden in het kamp: "Een rabbijn bijvoorbeeld, die vanwege zijn rabbijnenbaard steeds in elkaar geslagen wordt door kampbewakers. Scheer toch af, zegt iedereen. Hij doet het niet. Of een schoolmeester die ondanks de honger zijn soep laat staan, omdat die niet volgens de spijswetten is. Eet op, zegt iedereen. Hij verdomt het."
"Het zijn mensen die hun eigen grens tussen wat mag en niet mag nooit meer over zullen gaan. Ze weten dat het hun bestaan eenvoudiger zou maken en hun lichaam goed zou doen. Maar niet hun ziel, die zouden ze verliezen, en je ziet dat Herzberg dat herkent. Hij vindt een soortgelijk beginsel. Niet in God maar in het recht - en ook hij houdt daar absoluut aan vast, hoe zwaar het kamp ook wordt", memoreerde Goedkoop.
Meer uit Binnenland
DEN HAAG (ANP) - Een grote meerderheid van de Tweede Kamer steunt het besluit van het kabinet om het marineschip Zr. Ms. Evertsen naar het oosten van de Middellandse Zee te sturen voor een defensieve missie om Cyprus en NAVO-bondgenoten te beschermen. Dat bleek woensdag tijdens een debat in de Tweede Kamer.
9 uur geleden
ASSEN (ANP) - Het Drents Museum moet een tentoonstelling met kunst uit New Delhi uitstellen omdat het Indiase ministerie van Cultuur heeft besloten de kunstwerken niet op transport te laten gaan. Dat meldt het museum woensdag. Het Indiase ministerie nam dat besluit volgens het museum "vanwege de huidige geopolitieke spanningen".
9 uur geleden
AMSTERDAM (ANP) - Op de Amsterdamse huurmarkt zitten mensen met een middeninkomen in de knel. De huren in de vrije sector zijn tussen 2023 en 2025 alleen maar gestegen en het aanbod van huurwoningen neemt af doordat private verhuurders hun panden in de verkoop hebben gedaan. De groei in het aanbod aan private huur is daardoor tot stilstand gekomen. Dat meldt de gemeente op basis van het tweejaarlijkse onderzoek Wonen in Amsterdam.
10 uur geleden
BILTHOVEN (ANP) - Nu de temperaturen stijgen, lopen minder mensen griep op. Het aantal gevonden infecties daalt, melden het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en onderzoeksinstituut Nivel. Ze concludeerden vorige week dat de jaarlijkse griepepidemie over zijn hoogtepunt heen lijkt, maar trekken nog niet de conclusie dat de epidemie voorbij is.
11 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Meer mensen hebben vroeg in het jaar last van hooikoorts. Dat meldt onderzoeksinstituut Nivel op basis van de nieuwste cijfers. In de afgelopen week gingen 174 op de 100.000 mensen naar een huisarts voor hooikoortsklachten. Dat zijn er meer dan een week eerder. Na de eerste warme dagen van 2026 meldden nog 138 per 100.000 mensen zich bij de huisarts. In de week daarvoor waren dat er 61.
11 uur geleden
ROTTERDAM (ANP) - De rechtbank in Rotterdam heeft de 66-jarige Abderrahim El M. uit Rotterdam veroordeeld tot 20 maanden gevangenisstraf voor het meenemen van staatsgeheime informatie naar huis. De verdachte werkte bij de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV). De rechtbank sprak hem vrij van het lekken van de informatie aan de Marokkaanse geheime dienst.
14 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - D66 deelt de zorgen van veel oppositiepartijen over de gevolgen van de voorgenomen bezuinigingen op de sociale zekerheid voor met name gehandicapten en chronisch zieken. De partij werd daar hard op aangevallen in een Kamerdebat over de begroting van het ministerie van Sociale Zaken.
14 uur geleden