Goedkoop in 4 mei-lezing: het komt nu aan op óns morele kompas
AMSTERDAM (ANP) - De noodzaak om te varen op een kompas voor goed en kwaad, zoals het bestond bij verzetsmensen en onderduikgevers in de Tweede Wereldoorlog, is opnieuw actueel geworden door de oorlog in Oekraïne. Dat zei historicus en presentator Hans Goedkoop in de 4 mei-voordracht in de Nieuwe Kerk in Amsterdam. De lezing, getiteld Wat niet mag, gaat vooraf aan de Nationale Herdenking op de Dam.
"Nu komt het op ons aan, op ons kompas voor goed en kwaad. Alsof we nooit anders doen nemen we vluchtelingen op en sturen wapens. Hier moet het recht winnen. En toch zijn daar de tegenkrachten. Ook in ons land. Uit naam van dat recht steunen bedrijven sancties tegen de agressor, maar vragen ondertussen bij het ministerie of zij daar geen uitzondering op mogen zijn. Dat ministerie steunt de sancties ook, maar slaagt er ondertussen matig in ze uit te voeren", merkt Goedkoop op.
Hij stelt dat ieder van ons zich "de beschaving moet herinneren". "Nu we met een nieuw oog vaststellen wat er niet mag, blijkt dat we vastzitten aan regels en routines die zich voordoen als het recht, maar net de geest daarvan ontberen. De banaliteit van het kwaad - nazisme heb je er niet eens voor nodig. Is dat hoe we verder willen? En zo nee, gaan we er iets aan doen?" vraagt hij.
Abel Herzberg
In zijn lezing stond Goedkoop vooral stil bij het morele kompas dat de Joodse advocaat en schrijver Abel Herzberg aan de dag legde in het concentratiekamp Bergen-Belsen. Hij en een aantal medegevangenen, ook juristen, openden een rechtbank, die eens in de week rechtsprak. Daarmee wilde Herzberg zijn medegevangenen herinneren aan de beschaving. "Zelfs in het kampleven van 1944 bleek het mogelijk je niet bij de omstandigheden neer te leggen en jezelf een opdracht mee te geven. Stel vast wat niet mag en leef ernaar."
Herzberg zag daarvan volgens Goedkoop indrukwekkende voorbeelden in het kamp: "Een rabbijn bijvoorbeeld, die vanwege zijn rabbijnenbaard steeds in elkaar geslagen wordt door kampbewakers. Scheer toch af, zegt iedereen. Hij doet het niet. Of een schoolmeester die ondanks de honger zijn soep laat staan, omdat die niet volgens de spijswetten is. Eet op, zegt iedereen. Hij verdomt het."
"Het zijn mensen die hun eigen grens tussen wat mag en niet mag nooit meer over zullen gaan. Ze weten dat het hun bestaan eenvoudiger zou maken en hun lichaam goed zou doen. Maar niet hun ziel, die zouden ze verliezen, en je ziet dat Herzberg dat herkent. Hij vindt een soortgelijk beginsel. Niet in God maar in het recht - en ook hij houdt daar absoluut aan vast, hoe zwaar het kamp ook wordt", memoreerde Goedkoop.
Meer uit Binnenland
ROTTERDAM (ANP) - De politie heeft drie mannen opgepakt die verdacht worden van betrokkenheid bij de explosie bij een synagoge in Rotterdam en het voorbereiden van een explosie bij een synagoge in Heemstede. Dit meldt het Openbaar Ministerie, dat geen mededelingen doet over de vermoedelijke rol van de nu aangehouden mannen.
1 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Het kabinet wil de politie meer mogelijkheden geven om in openbare informatie op sociale media en andere onlineplatforms informatie te verzamelen om verstoringen van de openbare orde te voorkomen. Een wetsvoorstel daartoe is vrijdag door de ministerraad goedgekeurd. Het moet ervoor zorgen dat de politie tijdig kan ingrijpen.
1 uur geleden
GRONINGEN (ANP) - Het Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG) heeft afgelopen jaar bijna 640 miljoen euro aan schadevergoedingen uitgekeerd in het aardbevingsgebied, iets minder dan in 2024. Toen keerde het instituut ruim 645 miljoen uit, meer dan het dubbele van het jaar daarvoor.
3 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - De Raad voor de rechtspraak is zeer kritisch over het wetsvoorstel om gezichtsbedekkende kleding bij demonstraties strafbaar te stellen. De strafbaarstelling staat "op gespannen voet" met het demonstratierecht, stelt de raad.
3 uur geleden
OOSTERHOUT (ANP) - De Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant is onduidelijk over het aantal slachtoffers van het ongeluk met de gasfles bij een school in Oosterhout. Eerder zei de veiligheidsregio dat er zo'n vijf slachtoffers waren gevallen, later ging het om zeven mensen en nu blijken het er toch weer vijf.
4 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Een 18-jarige verdachte uit Rijswijk zit niet langer vast in de zaak over de doodgestoken 16-jarige jongen in Den Hoorn. Het gerechtshof in Den Haag heeft zijn voorarrest opgeheven, omdat er aanwijzingen zijn dat de verdachte uit zelfverdediging heeft gestoken. Dit meldt zijn advocaat Peter Plasman. Het Openbaar Ministerie bevestigt de vrijlating.
4 uur geleden
OOSTERHOUT (ANP) - Door het ongeluk met een gasfles bij een praktijkschool aan de Nassaustraat in Oosterhout zijn zeven mensen gewond geraakt, meldt de veiligheidsregio. Het gaat om vier tieners en drie volwassenen. Een van de minderjarigen moest naar het ziekenhuis.
5 uur geleden