Goedkoop in 4 mei-lezing: het komt nu aan op óns morele kompas
AMSTERDAM (ANP) - De noodzaak om te varen op een kompas voor goed en kwaad, zoals het bestond bij verzetsmensen en onderduikgevers in de Tweede Wereldoorlog, is opnieuw actueel geworden door de oorlog in Oekraïne. Dat zei historicus en presentator Hans Goedkoop in de 4 mei-voordracht in de Nieuwe Kerk in Amsterdam. De lezing, getiteld Wat niet mag, gaat vooraf aan de Nationale Herdenking op de Dam.
"Nu komt het op ons aan, op ons kompas voor goed en kwaad. Alsof we nooit anders doen nemen we vluchtelingen op en sturen wapens. Hier moet het recht winnen. En toch zijn daar de tegenkrachten. Ook in ons land. Uit naam van dat recht steunen bedrijven sancties tegen de agressor, maar vragen ondertussen bij het ministerie of zij daar geen uitzondering op mogen zijn. Dat ministerie steunt de sancties ook, maar slaagt er ondertussen matig in ze uit te voeren", merkt Goedkoop op.
Hij stelt dat ieder van ons zich "de beschaving moet herinneren". "Nu we met een nieuw oog vaststellen wat er niet mag, blijkt dat we vastzitten aan regels en routines die zich voordoen als het recht, maar net de geest daarvan ontberen. De banaliteit van het kwaad - nazisme heb je er niet eens voor nodig. Is dat hoe we verder willen? En zo nee, gaan we er iets aan doen?" vraagt hij.
Abel Herzberg
In zijn lezing stond Goedkoop vooral stil bij het morele kompas dat de Joodse advocaat en schrijver Abel Herzberg aan de dag legde in het concentratiekamp Bergen-Belsen. Hij en een aantal medegevangenen, ook juristen, openden een rechtbank, die eens in de week rechtsprak. Daarmee wilde Herzberg zijn medegevangenen herinneren aan de beschaving. "Zelfs in het kampleven van 1944 bleek het mogelijk je niet bij de omstandigheden neer te leggen en jezelf een opdracht mee te geven. Stel vast wat niet mag en leef ernaar."
Herzberg zag daarvan volgens Goedkoop indrukwekkende voorbeelden in het kamp: "Een rabbijn bijvoorbeeld, die vanwege zijn rabbijnenbaard steeds in elkaar geslagen wordt door kampbewakers. Scheer toch af, zegt iedereen. Hij doet het niet. Of een schoolmeester die ondanks de honger zijn soep laat staan, omdat die niet volgens de spijswetten is. Eet op, zegt iedereen. Hij verdomt het."
"Het zijn mensen die hun eigen grens tussen wat mag en niet mag nooit meer over zullen gaan. Ze weten dat het hun bestaan eenvoudiger zou maken en hun lichaam goed zou doen. Maar niet hun ziel, die zouden ze verliezen, en je ziet dat Herzberg dat herkent. Hij vindt een soortgelijk beginsel. Niet in God maar in het recht - en ook hij houdt daar absoluut aan vast, hoe zwaar het kamp ook wordt", memoreerde Goedkoop.
Meer uit Binnenland
ROTTERDAM (ANP) - Het Nederlands Fotomuseum heeft in het openingsweekend op de nieuwe locatie in Pakhuis Santos op Katendrecht in Rotterdam-Zuid ruim 5000 bezoekers getrokken, meldt een woordvoerder van het museum.
5 uur geleden
DE BILT (ANP) - In Flevoland, Overijssel, Drenthe, Groningen, Friesland en het Waddengebied geldt zondagochtend code geel vanwege plaatselijk dichte mist. Het zicht kan daar minder zijn dan 200 meter en wegen en overig verkeer zijn minder goed zichtbaar, zegt het KNMI.
16 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Nederland heeft steeds meer energiezuinige huizen. Meer dan 2,2 miljoen woningen hadden in 2025 energielabel A of hoger. Dit komt neer op vier op de tien woningen met een bekend energielabel. In 2024 hadden bijna 2 miljoen woningen het duurzaamste label. Dit blijkt uit een analyse door ANP van cijfers van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO).
16 uur geleden
ROTTERDAM (ANP) - Een dance-evenement in de Van Nellefabriek in Rotterdam is zaterdagavond tijdelijk stilgelegd na een incident waarbij mogelijk een irriterende stof is verspreid. Bezoekers kregen last van hun ogen en ademhaling, waarna het pand uit voorzorg werd ontruimd. Nadat de brandweer het gebouw had geventileerd, kon het evenement worden hervat.
22 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - De storing die zaterdagmiddag het meldkamersysteem van de hulpdiensten heeft getroffen, raakt onder meer het politienummer 0900-8844, bedoeld voor zaken die geen spoed hebben. Dat meldt een woordvoerder van de landelijke eenheid van de politie. Het niet-spoednummer is op zich bereikbaar, maar bellers kunnen wel problemen ervaren, zegt zij. Ook alarmnummer 112 is bereikbaar, maar het kan langer duren voordat bellers iemand aan de lijn krijgen.
1 dag geleden
ROTTERDAM (ANP) - Het meldkamersysteem van de hulpdiensten kampt zaterdagmiddag met een landelijke storing. Daardoor duurt het langer voordat bellers iemand aan de lijn krijgen als ze 112 bellen. Ook het politienummer voor niet-spoedzaken 0900-8844 is moeilijker bereikbaar, zegt een woordvoerder van de landelijke eenheid van de politie. Er wordt hard gewerkt aan een oplossing.
1 dag geleden
ROTTERDAM (ANP) - Het Nederlands Fotomuseum is zaterdag officieel opengegaan voor het publiek in het nieuwe onderkomen. Het museum zit nu in het monumentale pakhuis Santos op Katendrecht in Rotterdam-Zuid. In het museum wordt een collectie van ruim 6,5 miljoen objecten gehuisvest. Dat is naar eigen zeggen een van de grootste museale fotocollecties ter wereld.
1 dag geleden