Dodenherdenking 2022: de toespraak en het gedicht in Gemeente Middelburg

De toespraak van de burgemeester:

“Dames en heren, jongens en meisjes.,

Eindelijk staan we hier weer met z’n allen op het mooie Abdijplein. Natuurlijk hebben we de afgelopen jaren wel herdacht en misschien was een lege Amsterdamse Dam, tijdens de herdenking op televisie, wel minstens net zo indrukwekkend als wanneer deze gevuld is met mensen. Maar dit is toch zoals het bedoeld is: op 4 mei bij elkaar komen om te herdenken. Het is fijn dat dit weer kan.

Op 4 mei herdenken we alle oorlogsslachtoffers wereldwijd. We doen dit om hen niet te vergeten en om niet te vergeten wat er wanneer met hen is gebeurd. Het verleden kunnen we niet veranderen, maar met kennis van het verleden kunnen we onze toekomst wel beïnvloeden. Hierin zit de absolute noodzaak van herdenken.
Zo lang we niet vergeten blijven we alert en kunnen we eraan bijdragen dat het verleden zich niet herhaalt.

Het herdenken op deze dag is ook een moment om bewust stil te staan bij de vrijheid die wij hier in deze stad en in dit land mogen genieten. Vrijheid is voor ons zoiets als de lucht die we inademen. We denken er niet ieder moment van de dag aan dat het er is, maar als het plotseling minder wordt of slechter van kwaliteit dan merken we dat meteen. Omdat het op dat moment te laat is om te reageren, moet je het voor zijn. Bewust zijn van vrijheid helpt ook bij het evalueren van onze vrijheid: Hoe staat het ervoor?; Wat kunnen we er aan doen om het te verbeteren?; Wat betekent vrijheid voor mij en wat betekent het voor jou?

Begin in uw eigen omgeving maar eens zo’n discussie en wie weet hoort u dingen waarvan u niet op de hoogte was. Bewust zijn van vrijheid doet beseffen wat voor waardevols we in handen hebben. Erover praten en er aan blijven werken zorgt dat we het ook in handen houden.
Maar helaas komt het besef van een vrijheid die niet vanzelfsprekend is niet alleen tijdens een herdenking naar boven. In het nieuws worden we dagelijks geïnformeerd over en geconfronteerd met de verschrikkingen van een oorlog hier niet ver vandaan in Oekraïne.
Steden waar nog geen jaar geleden werd gewoond, gewerkt en geleefd zijn nu onherkenbaar verwoest. Huizen, parken, scholen en gebouwen zijn weggevaagd. Het verleden, de verhalen, de geschiedenis en herinneringen zijn verdwenen. Onschuldige mensen zijn gedood, miljoenen zijn op de vlucht. Alles wat in jaren is opgebouwd is in dagen, maar soms ook uren, compleet verwoest.

We zien het meest slechte in een mens naar boven en naar buiten komen. Je zou er hopeloos van worden als je tegelijkertijd niet het tegenovergestelde ziet bij anderen. Bij hen wakkert het medeleven, gedrevenheid en vastberadenheid aan.
Vanaf het moment dat daar de verschrikkingen begonnen, zag je hier de bereidheid tot hulp ontstaan. Inzamelingen op werk, scholen en sportclubs. Niet alleen geld, maar ook goederen. Zolders en schuren werden leeggehaald. Alles wat bruikbaar kon zijn, werd ingeleverd.

Van jong tot oud doet men op kleine en grote schaal wat in zijn of haar macht ligt om een bijdrage te leveren om het immense leed te verzachten. Maar naast geld en goederen zijn we ook bereid om een ander groot goed te delen: onze vrijheid. Met open armen werden gevluchte gezinnen opgevangen. Ze kregen hier een huis, warm eten en rust. We namen ze op in onze maatschappij. In plaats van vluchteling werden ze huisgenoot, buren in de straat, collega of klasgenoot.

Natuurlijk drukken deze verschrikkelijke gebeurtenissen ons met de neus op de feiten: vrijheid is niet vanzelfsprekend en je kúnt het ineens verliezen. Maar als we kijken wat er de afgelopen tijd om ons heen is gebeurd en gedaan, kunnen we ook een andere les leren, namelijk: we kunnen allemaal het verschil maken. We hebben allemaal bijgedragen aan de hulp van de afgelopen maanden. Er zijn bedrijven die vrachtwagens beschikbaar gesteld voor vervoer van goederen, maar ik zag ook lagere school kinderen met een kleine bolderkar oud papier inzamelen in de wijk. Allemaal hebben ze bijgedragen aan hetzelfde doel. Iedereen deed wat hij of zij kan.

Zo werkt dat met vrijheid ook. Begin niet bij de wereld, maar begin eens in je eigen straat of bij jou op het werk of op school. Praat met elkaar, kom erachter of de ander zich wel vrij voelt en wat jij er aan kan doen om dat te veranderen. Als iedereen dat doet, bereik je uiteindelijk ook de hele wereld en is er straks daadwerkelijk vrijheid voor iedereen.
Deze gedachte sluit aan bij de woorden van Sviatlana Tsikhanouskaya. Zij nam het in 2020 op tegen de Belarussische Loekasjenko en ontving hiervoor afgelopen 22 april in Middelburg een Four Freedoms Award. In haar speech twee weken geleden sprak ze de woorden: ‘Laat niet de dictators de geschiedenis schrijven, de toekomst behoort aan ons.’
Laten we onze toekomst beetpakken en zorgen voor een toekomst met vrijheid voor iedereen. Dankuwel.”

- Harald BergmannBurgemeester gemeente Middelburg

Gedicht stadsdichter
Voorgedragen door stadsdichter Aschwin van den Abeele tijdens de Dodenherdenking op het Abdijplein in Middelburg.

ZOIETS ALS EEN DEUR
heeft deze stad zoiets als een deur
die je bij vertrek achter je sluit?
dat je daarna enkel nog de beelden hebt
de kasseien voelt natrillen in je lijf
een laatste galm klinkt vanuit de Lange Jan

dagen vergaan en staan niet langer op hun plaats
er druppelt dagelijks een portie tijd van de sterren
een poort klappert en waait open of dicht
een stad als deze meet zijn leven in stappen

vanuit het westen waait wat licht doorheen de straat
een herinnering sijpelt schichtig van mens tot mens
moet soms nog wennen aan dat wat ons verbind
met hij die was en enkel om vrijheid gaf

heeft deze stad zoiets als een deur?
hebben wij ten afscheid goed om ons heen gekeken?e
ven stilgestaan bij elk mens zijn eigen verhaal
bij wie hier voor ons ooit eerder stonden
nog eenmaal een blik, klink in de hand?