Raad van State: disfunctioneren van rechtsstaat ligt op de loer
DEN HAAG (ANP) - De democratische rechtsstaat functioneert weliswaar, maar staat onder druk, ziet de Raad van State. "Daarom is blijvende aandacht, versterking én doorontwikkeling nodig om de rechtsstaat weerbaar en vitaal te houden", schrijft het hoogste adviesorgaan van de regering in een beschouwing in het donderdag verschenen jaarverslag. Als de kwetsbare vertrouwensrelatie tussen overheid en burgers en tussen burgers onderling niet verbetert, ligt "disfunctioneren van de rechtsstaat op de loer", waarschuwt de RvS.
Ondermijning van de rechtsstaat dreigt ook door "de neiging binnen het overheidsbestuur om de waarden van de democratische rechtsstaat niet zozeer als minimumwaarborg te beschouwen, maar als een streefmaximum", schrijft De RvS. Die ziet wetsvoorstellen langskomen waarbij de randen van de wet worden opgezocht. De wetgever moet niet over de grens heengaan, benadrukt de Raad.
Een voorbeeld is het initiatiefvoorstel van de VVD om het regime voor zware criminelen strenger te maken, zoals het stellen van een maximum aan het bezoek dat een gedetineerde mag ontvangen. Het loslaten van een wettelijk minimum is in strijd met de grondrechten, oordeelde de Raad daarover. Ook zware criminelen hebben grondrechten.
Toegang tot de rechter
Als de waarden van de democratische rechtstaat als maximum worden gezien, vergroot dat bovendien "de kans dat door de rechtsstatelijke bodem wordt gezakt, zoals in het recente verleden in enkele gevallen is gebeurd", waarschuwt de RvS.
De Raad doelt daarbij op het beknibbelen op de sociale advocatuur en de rechtsbijstand. Ook voor mensen die minder draagkrachtig zijn, moet toegang tot de rechter verzekerd zijn.
Polarisatie
Ook waarschuwt de Raad voor de toenemende polarisatie en fragmentatie in de samenleving. Burgers haken af en het maatschappelijk ongenoegen uit zich in "verschillende zorgwekkende vormen, zoals structureel wantrouwen, extreme tegenstellingen tussen bevolkingsgroepen en tussen politieke groeperingen, en zelfs complotdenken."
Onderhoud en versterking "van de dijken van de rechtsstaat hebben dus prioriteit", zegt de RvS in zijn beschouwing.
De Raad van State benadrukt dat een goed functionerende rechtsstaat hard nodig is om de enorme hoeveelheid, zich opstapelende, opgaven waar Nederland voor staat het hoofd te bieden. "Maatschappelijke opgaven die vaak al eerder hadden kunnen en moeten worden aangepakt, nemen toe. De overheid loopt al langere tijd op haar tandvlees, wordt overvraagd en maakt mede daardoor fouten."
Meer uit Binnenland
GRONINGEN (ANP) - De noordelijke provincies Groningen, Friesland en Drenthe hebben nog voldoende strooizout om de wegen en fietspaden die onder hun beheer vallen begaanbaar te houden. Voor deze provincies geldt sinds middernacht code oranje, omdat de sneeuw in combinatie met harde wind voor problemen kan zorgen. De provinciale wegen worden zo goed mogelijk schoongehouden, zeggen woordvoerders.
21 minuten geleden
DEN HAAG (ANP) - Het aantal aanslagen met explosieven op woningen, bedrijven en voertuigen is vorig jaar bijna gelijk gebleven in vergelijking met het jaar ervoor. In 2025 waren er 1525 aanslagen of pogingen tot aanslagen met een explosief, in 2024 waren dat er 1543. Dat meldt het Offensief tegen Explosies, een initiatief van de overheid om het aantal aanslagen met explosieven te verminderen.
1 uur geleden
AMERSFOORT (ANP) - De bussen in Groningen, Friesland en Drenthe rijden ook de rest van de dag niet, meldt Qbuzz. Vanwege sneeuw en gladheid geldt code oranje in de noordelijke provincies.
1 uur geleden
AMSTERDAM (ANP) - De teller van de inzamelingsactie van Stadsherstel voor de verwoeste Vondelkerk in Amsterdam staat vrijdagochtend op 174.924 euro. Afgelopen dinsdag ging het nog om 112.652 euro. Het geld komt van 2820 donateurs.
1 uur geleden
GRONINGEN (ANP) - Door wisselstoringen kunnen er vrijdagochtend op meerdere plekken geen treinen rijden in het noorden van Nederland. Vanwege zware sneeuwval geldt code oranje in de drie noordelijke provincies.
2 uur geleden
SCHIPHOL (ANP) - In tegenstelling tot de afgelopen dagen overnachtten er in de nacht van donderdag op vrijdag nauwelijks nog gestrande reizigers op Schiphol. Dat heeft een woordvoerder gezegd. "Als er al mensen de nacht in de terminals doorbrachten, waren dat hoogstens enkelingen."
2 uur geleden
HOUTEN (ANP) - In de nacht van vrijdag op zaterdag vriest het bijna overal en ook valt er op de meeste plaatsen zo nu en dan sneeuw. Op veel plaatsen is dat 2 tot lokaal 5 centimeter, in het zuidoosten iets meer. Dat meldt Weeronline.
5 uur geleden