Kenners: enquête heeft enorme impact, mits Kamer op één lijn zit
DEN HAAG (ANP) - Voor het eerst in zo'n acht jaar wacht politiek Den Haag weer op een uitkomst van een parlementaire enquête: het verslag van de commissie die de aardgaswinning in Groningen en de gevolgen daarvan voor de regio onderzocht, komt eind deze maand naar buiten. De elf enquêtes die daar sinds de jaren 80 aan vooraf gingen, brachten veel teweeg, zeggen deskundigen. Voorwaarde voor een succesvolle enquête, in principe het zwaarste onderzoeksmiddel van de Kamer, is wel dat de Kamerleden de rijen gesloten houden.
"Dan heb je een verenigde Tweede Kamer tegenover het kabinet", zegt oud-Kamerlid Bert Bakker (D66), die de parlementaire enquêtecommissie naar Srebrenica voorzat. "De impact kan gigantisch zijn: niemand kan ervan weglopen." Als een enquêtecommissie aanbevelingen doet waar de politiek van kan leren, "dan is een enquête superieur aan alle andere vormen van verantwoording", zegt ook oud-hoogleraar en PvdA'er Joop van den Berg. Waar bij de Groningen-commissie voor de buitenwereld geen onenigheden op te merken zijn, is dat bij de commissie die een enquête naar het coronabeleid voorbereidt wel anders.
Bij die commissie ontstond onrust over twee leden, die de ernst van het coronavirus volgens andere Kamerleden bagatelliseren. Hierover werd ook gelekt naar de pers. Die onrust vormt een groot risico, vindt zowel Van den Berg als Bakker. "Een verdeelde commissie kan geen enquête uitvoeren", volgens laatstgenoemde. Van den Berg: "Er is niets vervelender dan wanneer een commissie merkt dat het niet lukt. Jarenlang is dat eigenlijk altijd heel goed gegaan. Ondanks allerlei tegenstellingen, werken ze vaak goed samen."
Bijzondere bevoegdheden
Een parlementaire enquêtecommissie heeft bijzondere bevoegdheden. Zo kan ze documenten opeisen van organisaties en ministeries, en zijn mensen die ze oproepen te getuigen verplicht om onder ede gehoord te worden. "Openbare verhoren zijn belangrijk: het meest zichtbare deel van de enquête", zegt Bakker. Maar het hele onderzoek "is veel langduriger en veel dieper."
Al sinds februari 2021 is de commissie bezig met onderzoek naar het gasdossier. Ze hoorde zeventig getuigen onder ede tussen juni en oktober. Sindsdien werkt de commissie aan haar verslag. Volgens Bakker zullen de commissieleden alle opgeëiste documenten minutieus naast de gespreksverslagen leggen om de zaak te reconstrueren en tot conclusies te komen.
Nodige druk
Bakker ervoer als voorzitter van de enquêtecommissie Srebrenica ook de nodige druk. Zo'n enquête kan je maar één keer uitvoeren. "Je weet dat iedereen naar je kijkt", zegt Bakker. In die tijd (2003) was het onderwerp dat hij onderzocht, de uitzending van militairen naar de enclave, bovendien "veel urgenter dan nu".
Naast waarheidsvinding, is de enquête ook een goed instrument voor verwerking van een schandaal of ramp, zegt Van den Berg. "Het heeft een ritueel karakter. De neiging van de Tweede Kamer om vooral één schuldige aan te wijzen, leidt volgens de parlementair historicus vaak af. "Dat leidt natuurlijk tot allerlei krampverschijnselen", bijvoorbeeld doordat bewindspersonen zich uit angst om weggestuurd te worden alleen op mediatraining richten. Ook ambtenaren zouden erdoor beïnvloed worden.
Ingewikkeld
Een eenduidige conclusie is volgens Van den Berg ook niet altijd te trekken. "Je vindt allemaal stenen tijdens zo'n onderzoek. En welke de onderste is, is meestal moeilijk te bepalen", zegt hij. "De waarheid die boven tafel komt, is meestal een stuk ingewikkelder dan je misschien hoopte."
Overigens is het Groninger gasdossier een complex onderwerp, ook voor een enquêtecommissie. Van den Berg: "Nu moet de commissie over tal van elementen een oordeel vormen én antwoord geven op de vraag: hoe moet het met Groningen. Wat mogen Groningers nog van Den Haag verwachten, is de vraag." Volgens Bakker leent het Groningse gasdossier zich wel voor een enquête, omdat de kwestie "altijd wordt genoemd in het lijstje redenen voor het wantrouwen jegens de overheid".
Meer uit Binnenland
AMSTERDAM (ANP) - De Nederlandse Spoorwegen zetten zondag 8 november langere treinen in richting Amsterdam voor de verwachte Rode Lijn-demonstratie op het Amsterdamse Museumplein. Dat meldt een woordvoerder van de NS. Ook komen er extra vervangende bussen rondom Rotterdam, waar het hele weekend geen treinen rijden door werkzaamheden.
10 minuten geleden
UTRECHT (ANP) - De rechtbank in Utrecht heeft dinsdag de 57-jarige Richard van den B. uit Woudenberg veroordeeld tot twintig jaar cel en tbs met dwangverpleging voor het vele malen ernstig misbruiken van zeer jonge kinderen. Sommigen van hen werden gedrogeerd met GHB. Van den B.'s ex-vrouw Evertje van E. (34), betrokken bij het misbruik, kreeg twaalf jaar cel en tbs met dwangverpleging. "Een misbruikzaak van de buitencategorie", zo kenschetste de rechtbank de zaak in het vonnis.
36 minuten geleden
AMSTERDAM (ANP) - De rechtbank in Amsterdam heeft een maand gevangenisstraf opgelegd aan een 37-jarige man voor een poging tot zware mishandeling van twee toeschouwers tijdens een pro-Palestinaprotest bij de Universiteit van Amsterdam op 6 mei 2024. Ook moet hij de slachtoffers in totaal ruim 2000 euro schadevergoeding betalen.
50 minuten geleden
ALKMAAR (ANP) - "Ik was helemaal radeloos. Ik kan het niet goedpraten. Ik heb daar verschrikkelijke fouten gemaakt." Dit zei de 33-jarige Thijmen V. uit Heerhugowaard dinsdag in de rechtbank in Alkmaar, waar hij terechtstaat voor het doden van zijn vader op 10 januari 2021 en het verbergen van het lichaam. De politie vond de lichaamsresten in het huis van de verdachte in november 2024.
1 uur geleden
BILTHOVEN (ANP) - Door een tekort aan medewerkers bij bevolkingsonderzoeken kunnen minder vrouwen een uitnodiging krijgen om zich te laten onderzoeken op borstkanker. Aan dat bevolkingsonderzoek doen dus ook minder vrouwen mee, constateert het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Dat kan ertoe leiden dat tumoren later worden ontdekt en dat vrouwen overlijden die anders misschien nog hadden kunnen genezen.
3 uur geleden
ROTTERDAM (ANP) - De man die maandagavond in een auto in Rotterdam-Oost is doodgeschoten, is een 36-jarige inwoner van Dordrecht. De politie deelt dinsdagochtend vroeg in een persbericht ook informatie over de drie andere inzittenden. Het gaat om een 60-jarige Rotterdammer en twee mannen zonder vaste woon- of verblijfplaats van 35 en 54 jaar oud. Een van hen raakte zwaargewond bij het schietincident.
7 uur geleden
ROTTERDAM (ANP) - In een auto in een woonwijk in het oosten van Rotterdam heeft een schietincident plaatsgevonden. De politie meldt dat daarbij een man is overleden en een andere man zwaargewond is geraakt. Het overleden slachtoffer was de bestuurder van de auto. De andere drie inzittenden, onder wie de zwaargewonde man, zijn aangehouden.
17 uur geleden