Kenners: enquête heeft enorme impact, mits Kamer op één lijn zit
DEN HAAG (ANP) - Voor het eerst in zo'n acht jaar wacht politiek Den Haag weer op een uitkomst van een parlementaire enquête: het verslag van de commissie die de aardgaswinning in Groningen en de gevolgen daarvan voor de regio onderzocht, komt eind deze maand naar buiten. De elf enquêtes die daar sinds de jaren 80 aan vooraf gingen, brachten veel teweeg, zeggen deskundigen. Voorwaarde voor een succesvolle enquête, in principe het zwaarste onderzoeksmiddel van de Kamer, is wel dat de Kamerleden de rijen gesloten houden.
"Dan heb je een verenigde Tweede Kamer tegenover het kabinet", zegt oud-Kamerlid Bert Bakker (D66), die de parlementaire enquêtecommissie naar Srebrenica voorzat. "De impact kan gigantisch zijn: niemand kan ervan weglopen." Als een enquêtecommissie aanbevelingen doet waar de politiek van kan leren, "dan is een enquête superieur aan alle andere vormen van verantwoording", zegt ook oud-hoogleraar en PvdA'er Joop van den Berg. Waar bij de Groningen-commissie voor de buitenwereld geen onenigheden op te merken zijn, is dat bij de commissie die een enquête naar het coronabeleid voorbereidt wel anders.
Bij die commissie ontstond onrust over twee leden, die de ernst van het coronavirus volgens andere Kamerleden bagatelliseren. Hierover werd ook gelekt naar de pers. Die onrust vormt een groot risico, vindt zowel Van den Berg als Bakker. "Een verdeelde commissie kan geen enquête uitvoeren", volgens laatstgenoemde. Van den Berg: "Er is niets vervelender dan wanneer een commissie merkt dat het niet lukt. Jarenlang is dat eigenlijk altijd heel goed gegaan. Ondanks allerlei tegenstellingen, werken ze vaak goed samen."
Bijzondere bevoegdheden
Een parlementaire enquêtecommissie heeft bijzondere bevoegdheden. Zo kan ze documenten opeisen van organisaties en ministeries, en zijn mensen die ze oproepen te getuigen verplicht om onder ede gehoord te worden. "Openbare verhoren zijn belangrijk: het meest zichtbare deel van de enquête", zegt Bakker. Maar het hele onderzoek "is veel langduriger en veel dieper."
Al sinds februari 2021 is de commissie bezig met onderzoek naar het gasdossier. Ze hoorde zeventig getuigen onder ede tussen juni en oktober. Sindsdien werkt de commissie aan haar verslag. Volgens Bakker zullen de commissieleden alle opgeëiste documenten minutieus naast de gespreksverslagen leggen om de zaak te reconstrueren en tot conclusies te komen.
Nodige druk
Bakker ervoer als voorzitter van de enquêtecommissie Srebrenica ook de nodige druk. Zo'n enquête kan je maar één keer uitvoeren. "Je weet dat iedereen naar je kijkt", zegt Bakker. In die tijd (2003) was het onderwerp dat hij onderzocht, de uitzending van militairen naar de enclave, bovendien "veel urgenter dan nu".
Naast waarheidsvinding, is de enquête ook een goed instrument voor verwerking van een schandaal of ramp, zegt Van den Berg. "Het heeft een ritueel karakter. De neiging van de Tweede Kamer om vooral één schuldige aan te wijzen, leidt volgens de parlementair historicus vaak af. "Dat leidt natuurlijk tot allerlei krampverschijnselen", bijvoorbeeld doordat bewindspersonen zich uit angst om weggestuurd te worden alleen op mediatraining richten. Ook ambtenaren zouden erdoor beïnvloed worden.
Ingewikkeld
Een eenduidige conclusie is volgens Van den Berg ook niet altijd te trekken. "Je vindt allemaal stenen tijdens zo'n onderzoek. En welke de onderste is, is meestal moeilijk te bepalen", zegt hij. "De waarheid die boven tafel komt, is meestal een stuk ingewikkelder dan je misschien hoopte."
Overigens is het Groninger gasdossier een complex onderwerp, ook voor een enquêtecommissie. Van den Berg: "Nu moet de commissie over tal van elementen een oordeel vormen én antwoord geven op de vraag: hoe moet het met Groningen. Wat mogen Groningers nog van Den Haag verwachten, is de vraag." Volgens Bakker leent het Groningse gasdossier zich wel voor een enquête, omdat de kwestie "altijd wordt genoemd in het lijstje redenen voor het wantrouwen jegens de overheid".
Meer uit Binnenland
DEN HAAG (ANP) - Het ministerie van Buitenlandse Zaken (BuZa) heeft bevestigd dat twee Nederlandse opvarenden van een kleinschalig cruiseschip zijn overleden. Volgens een woordvoerder werd een Nederlander ziek aan boord en overleed de persoon medio april tijdens een reis van Argentinië naar Kaapverdië. De tweede Nederlander, die ook ziek werd, is nog overgebracht naar Zuid-Afrika, waar de persoon overleed.
2 uur geleden
WEERT/BUDEL (ANP) - De brand die dagenlang heeft gewoed in het natuurgebied bij Weert en Budel is onder controle. De brandweer meldde zondag even voor 21.30 uur dat het sein 'brand meester' is gegeven.
2 uur geleden
JOHANNESBURG (ANP) - Een Nederlands stel is overleden na een virusuitbraak op een cruiseschip in de Atlantische Oceaan. Dat meldt het internationale persbureau AFP op basis van een anonieme bron. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) meldt dat er drie doden zijn op de cruise, van wie er zeker een positief testte op het hantavirus.
4 uur geleden
OLDENZAAL (ANP) - Bij een brand in een woning in het Twentse Oldenzaal is zondagmiddag iemand om het leven gekomen. Dat laat de brandweer weten. Ook zijn er familieleden die rook hebben ingeademd. Volgens een brandweerwoordvoerder zijn twee personen naar het ziekenhuis gebracht.
6 uur geleden
SCHIPHOL (ANP) - Twee van de Nederlandse opvarenden van de burgervloot Global Sumud Flotilla zijn iets na 17.00 uur vanuit Istanbul geland op Schiphol. De twee activisten, Osman Tastan en Anas Mohamad, werden daar onder luid applaus en gejoel verwelkomd door zeker dertig medestanders. Zij hadden onder meer Palestijnse vlaggen bij zich en riepen 'Viva Palestina' toen het tweetal de aankomsthal binnenkwam. Eerder scandeerden ze al leuzen als 'Free Palestine', 'Osman we are proud of you' en 'Anas we are proud of you'.
6 uur geleden
AMSTERDAM (ANP) - Rapper Sef heeft zondag een oproep gedaan aan Nederland om op 4 mei stil te zijn voor de slachtoffers van oorlogen, maar om zich de rest van het jaar wel uit te spreken over alle internationale conflicten en oorlogsslachtoffers. Hij deed de oproep op Instagram. De rapper meldde twee maanden geleden dat het Nationaal Comité 4 en 5 mei hem had geschrapt als ambassadeur voor de vrijheid. Volgens Sef had dat te maken met zijn uitlatingen over de oorlog in Gaza.
7 uur geleden
IJSSELSTEIN (ANP) - Bij de ongeregeldheden in IJsselstein zijn zaterdagnacht politieagenten belaagd en met vuurwerk bestookt. Een agent raakte gewond doordat het vuurwerk bij zijn hoofd ontplofte. Hij hoefde niet naar het ziekenhuis, meldt de politie.
8 uur geleden