Groei zij-instromers zorgt voor grote druk in praktijkonderwijs

Volgens de Staat van het Praktijkonderwijs 2026, zoals het rapport heet, kwamen er 29 procent meer vmbo-leerlingen over naar praktijkonderwijs in leerjaar 1 en was er ook in leerjaar 2 een groei van 25 procent te zien. Vanuit internationale schakelklassen kwamen nog eens meer dan duizend leerlingen per jaar over en ook het aantal zij-instromers uit het voortgezet speciaal onderwijs stijgt.

In een enquête gaf 96 procent van de praktijkdocenten aan dat de werkdruk op school is toegenomen. Ook het ziekteverzuim, 6,4 procent, en het lerarentekort, 5,6 procent, zijn nergens zo groot als in het praktijkonderwijs.

Negatief effect dynamiek

De zij-instroom zou daarnaast een negatief effect hebben op de dynamiek in klassen. Zo moeten leerlingen die overstappen wennen aan de leeromgeving en kampen vmbo-verlaters regelmatig met een gevoel van falen, wat weer tot motivatieproblemen kan leiden.

Internationale leerlingen komen op hun beurt vaak op het praktijkonderwijs terecht door een taalachterstand. Volgens het rapport zouden zij in veel gevallen beter op hun plek zijn op een meer op theorie gerichte vmbo-school, met frustratie tot gevolg.

Vmbo-school

De Sectorraad ziet in de toename het gevolg van beleidskeuzes. Omdat basisscholen tegenwoordig niet alleen praktijkadvies meer mogen geven, er staat altijd vmbo bij, kiezen leerlingen en ouders vaak voor een vmbo-school. Als het de leerling daar niet lukt, stroomt die vaak zijwaarts in bij het praktijkonderwijs.

In 2025 passeerde het aantal leerlingen in het praktijkonderwijs daardoor voor het eerst de grens van 30.000. Omdat het praktijkonderwijs de enige schoolsoort is in het voortgezet onderwijs met een budgetplafond, komt de bovengrens, die volgens de Sectorraad Praktijkonderwijs op 32.000 ligt, snel in zicht. De raad pleit in het rapport voor het afschaffen van dat plafond.

Nicole Teeuwen, voorzitter van de Sectorraad Praktijkonderwijs, vindt dat het tijd is dat de politiek maatregelen neemt. Ze bepleit het terugbrengen van een enkelvoudig advies voor praktijkonderwijs op basisscholen. Ook moet het praktijkonderwijs centraal komen te staan en niet als "restcategorie" behandeld worden.