Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
EINDHOVEN (ANP) - In een restaurant aan de Kruisstraat in Eindhoven is brand uitgebroken nadat vermoedelijk zwaar vuurwerk naar binnen was gegooid. Dat meldt de politie op X. Het vuurwerk veroorzaakte een explosie. Er is niemand gewond geraakt.
3 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Vanuit meerdere plekken in het land melden mensen via sociale media dat ze zondagavond rond 19.00 uur een soort vuurbol hebben gezien in de lucht. Waarschijnlijk gaat het om een meteoor, zegt meteoroloog Wouter van Bernebeek, ofwel een stukje ruimtepuin dat in de dampkring verbrandt en daarmee een geel lichtspoor achterlaat aan de hemel.
9 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Een groep Nederlanders die in Oman was gestrand, reist maandag door naar Schiphol vanaf de luchthaven van Hurghada in Egypte. Het gaat om de Nederlanders die eerst in de Omaanse hoofdstad Muscat worden opgehaald met een militair vliegtuig van Defensie. Zij worden door Defensie naar Hurghada gebracht en vliegen vanaf daar door naar Amsterdam, meldt het ministerie van Buitenlandse Zaken.
11 uur geleden
UTRECHT (ANP) - Het treinverkeer tussen Den Bosch en Tilburg ligt tot zeker dinsdagochtend stil nadat eerder dit weekend een werktrein ontspoorde bij Vught. Eerder was de verwachting dat er maandagochtend weer treinen konden rijden op het traject, maar die prognose is bijgesteld, meldt een woordvoerder van ProRail. Het treinverkeer tussen beide Brabantse steden ligt sinds zaterdagochtend vroeg stil.
13 uur geleden
MAARSSEN (ANP) - Door een ongeluk op de Zuilense Ring (N230) bij Maarssen zijn zondagmiddag zeven mensen gewond geraakt, meldt een woordvoerder van de politie. Onder hen zijn enkele kinderen. Bij het ongeval waren twee voertuigen betrokken. De politiewoordvoerder spreekt van een zwaar ongeval.
13 uur geleden
BARDUFOSS (ANP) - Nederlandse militairen spelen de komende dagen na hoe ze binnengevallen Russische troepen uit Noorwegen kunnen verjagen. Commandant George Pastoor noemt het geen oefening meer, maar een "repetitie".
14 uur geleden
AMSTERDAM (ANP) - Volgens de organisatie hebben zondag zo'n 15.000 mensen meegelopen met de Feminist March in Amsterdam. Er werd stilgestaan bij oorlogsgeweld en de invloed die dat heeft op vrouwen. Iliriana Banjska sprak eerder op de dag namens de organisatie van "superweer en een goede opkomst tot nu toe".
17 uur geleden