Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
KLUNDERT (ANP) - De zeehavenpolitie van Zeeland-West-Brabant heeft in de Brabantse plaats Klundert acht verdachten aangehouden in verband met een eerdere vondst van honderden kilo's cocaïne in een busje in Papendrecht. Dat heeft de politie in de nacht van donderdag op vrijdag bekendgemaakt.
5 uur geleden
BRUSSEL (ANP) - Het gesprek dat EU-leiders hadden met de Hongaarse premier Viktor Orbán was "niet gezellig", stelde premier Rob Jetten na afloop van de EU-top. "En dat was ook precies het doel", zei hij. "Het is eigenlijk schandalig dat hij elke keer weer dwarsligt voor iets wat alle Europeanen raakt."
6 uur geleden
SCHOONHOVEN (ANP) - De man van Iraanse komaf die donderdagochtend is neergeschoten in Schoonhoven is een medewerker van de politie. Korpschef Janny Knol en directeur Paul van Musscher van het Politiedienstencentrum laten dat weten. De man raakte ernstig gewond. Waarom hij werd neergeschoten is niet duidelijk.
8 uur geleden
DORDRECHT (ANP) - In sommige sloten in Dordrecht, Sliedrecht, Papendrecht en de gemeente Molenlanden is de PFAS-vervuiling de afgelopen jaren verergerd. Daarom hebben gemeenten en waterschappen besloten dat in een groter deel geen slootwater meer gebruikt mag worden voor het beregenen van voedselgewassen.
10 uur geleden
SCHOONHOVEN (ANP) - Minister van Justitie en Veiligheid David van Weel zegt op X geïnformeerd te zijn door de politie over het neerschieten van een 36-jarige Iraniër in Schoonhoven donderdag. Volgens hem zijn verschillende autoriteiten alert en nemen die maatregelen.
12 uur geleden
ROTTERDAM (ANP) - De politie heeft een vijfde verdachte aangehouden voor de explosie vorige week bij de synagoge aan het A.B.N. Davidsplein in Rotterdam. Het gaat om een 19-jarige man uit Tilburg, die donderdag in zijn woonplaats is gearresteerd. Zijn rol wordt onderzocht, meldt de politie.
12 uur geleden
DOESBURG (ANP) - In de Gelderse gemeente Doesburg is de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen donderdag toch nog iets veranderd. De SP krijgt er een tweede zetel. Dat gaat ten koste van GroenLinks-PvdA. Die partij komt niet met drie mensen in de raad, maar met twee.
12 uur geleden