Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
DEN HAAG (ANP) - Energiebedrijven slaan tot nu toe "nauwelijks" gas op voor de komende winter. Dat schrijft klimaat- en energieminister Stientje van Veldhoven (D66) aan de Tweede Kamer. Staatsbedrijf EBN is op verzoek van de minister begonnen met bijvullen, maar dat kan de prijzen voor consumenten en ondernemers opdrijven, waarschuwt zij.
46 minuten geleden
DEN HAAG (ANP) - Alle mbo-studenten kunnen uiterlijk in 2028 een bestuursjaar volgen, dus ook minderjarigen. Dat zei onderwijsminister Rianne Letschert (D66) donderdag tijdens een debat. Zo'n bestuursjaar is al mogelijk voor alle studenten aan een hogeschool of universiteit.
55 minuten geleden
ZANDVOORT (ANP) - Het stationsgebied, de middenboulevard en het bijbehorende strand in Zandvoort zijn vanaf donderdag 14.00 uur uitgeroepen tot veiligheidsrisicogebied. Dat bevestigt een woordvoerder na een interview van het programma Nieuws van de Dag met de burgemeester van Zandvoort, David Moolenburgh.
3 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Raisa Blommestijn is in hoger beroep veroordeeld tot een taakstraf van dertig uur waarvan tien uur voorwaardelijk voor beledigende uitlatingen op X in mei 2023. De presentatrice van Ongehoord Nederland (ON!) gebruikte de term "negroïde primaten" bij een video waarop geweld te zien was.
4 uur geleden
SCHIPHOL (ANP) - Het Openbaar Ministerie heeft een werkstraf van 180 uur, een maand voorwaardelijke celstraf en een rijontzegging van twaalf maanden geëist tegen het Noord-Hollandse Statenlid Ronald van Tiggelen (PVV) wegens het aanrijden van een actievoerster bij het provinciehuis in Haarlem. Ze protesteerde op 3 maart vorig jaar met Extinction Rebellion (XR) tegen de vervuilende fabrieken van Tata Steel, voor de ingang van de parkeergarage.
4 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - De man die donderdagmiddag is aangehouden na een verdachte situatie in het stadhuis in Den Haag zei dat hij een bom bij zich had. Dat meldt de politie. Het gaat om een 28-jarige Hagenaar. Er zijn geen explosieven bij hem aangetroffen.
5 uur geleden
BRUSSEL (ANP) - Nederland krijgt de eerste doses van "een experimenteel, antiviraal middel" voor de behandeling van het hantavirus toegezonden. Dat maakte de Europese Commissie donderdag bekend. Er zijn nog geen goedgekeurde medicijnen of vaccins voor het behandelen of voorkomen van het virus, maar het Europees Geneesmiddelenbureau acht het middel Favipiravir geschikt voor gebruik in klinische proeven.
5 uur geleden