Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
HILVERSUM (ANP) - Erben Wennemars stopt als schaatsanalist bij de NOS. Dat laat de nieuwsomroep vrijdag weten. De oud-schaatser neemt na zeventien jaar afscheid vanwege zijn dubbelrol als analist en vader van succesvol schaatser Joep Wennemars.
14 minuten geleden
STADSKANAAL (ANP) - De burgemeester van Stadskanaal, Klaas Sloots, doet "een dringend beroep" op inwoners van zijn gemeente niet het recht in eigen hand te nemen. In de gemeente is een noodverordening van kracht naar aanleiding van onrust door een strafrechtelijk onderzoek naar kindermishandeling.
53 minuten geleden
DEN HAAG (ANP) - De Nationale ombudsman Reinier van Zutphen vindt dat de informatievoorziening aan gedupeerde ouders van de toeslagenaffaire nog altijd niet op orde is. Hij roept staatssecretaris van Financiën Sandra Palmen vrijdag opnieuw op om die te verbeteren.
1 uur geleden
UTRECHT (ANP) - De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) gaat contact opnemen met instanties die betrokken waren bij kinderen in Stadskanaal wier moeders zijn aangehouden op verdenking van ernstige kindermishandeling. Het gaat dan om Veilig Thuis en de Raad voor de Kinderbescherming, zegt een woordvoerder vrijdag.
2 uur geleden
UTRECHT (ANP) - Nieuwe regels vanuit het kabinet voor het vliegverkeer van en naar Schiphol hebben dusdanige tekortkomingen dat niet zeker is dat omwonenden ermee goed genoeg beschermd worden. Dat concludeert de Commissie voor de milieueffectrapportage (MER) vrijdag in een advies aan het kabinet. De commissie stelt zelfs dat het rapport herzien zou moeten worden.
7 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Premier Rob Jetten (D66) is bereid om de samenwerkingsafspraken tussen de vier landen binnen het koninkrijk Nederland aan te passen. Tijdens het zevendaagse bezoek van de minister-president aan Sint Maarten, Sint Eustatius, Saba, Bonaire, Aruba en Curaçao zei de minister-president regelmatig dat hij het onderlinge gevoel binnen het koninkrijk wil versterken.
7 uur geleden
VAALS (ANP) - Bij een schietpartij op de Parklaan in het Limburgse Vaals is een persoon overleden. Dat meldt de politie op X.
8 uur geleden