Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
DEN HAAG (ANP) - Koningin Máxima heeft haar bezoek van vrijdag aan Purmerend uitgesteld. Volgens de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) is de koningin nog ziek. Máxima had donderdag haar bezoek aan Rotterdam ook afgezegd vanwege griep.
22 minuten geleden
MIDDELBURG (ANP) - De Four Freedoms Awards gaan dit jaar onder meer naar Gisèle Pelicot en het Committee to Protect Journalists. Dat heeft de Nederlandse organisatie de Roosevelt Foundation bekendgemaakt. De prijzen zijn voor mensen of groepen met "uitzonderlijke inzet voor fundamentele vrijheden". Pelicot werd jarenlang door haar man gedrogeerd en door hem en tientallen andere mannen seksueel misbruikt. Ze koos voor een openbare rechtszaak en sprak er openlijk over.
2 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Vorig jaar vroegen 24.000 mensen voor het eerst asiel aan in Nederland, enkele duizenden minder dan een jaar eerder. Dat meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) op basis van cijfers van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Er kwamen juist meer gezinsleden van statushouders naar Nederland: ruim 16.000 mensen. Dit is het hoogste aantal sinds het begin van de metingen in 2013.
3 uur geleden
DE BILT (ANP) - In het noordoosten van het land kan het vrijdagochtend glad zijn door sneeuwval en sneeuwresten. Het KNMI heeft code geel afgegeven voor de provincies Overijssel, Drenthe, Groningen, Friesland en voor de Waddeneilanden.
9 uur geleden
TILBURG (ANP) - De politie heeft de omstreden voorganger Tom de Wal eerder deze maand ten onrechte aangehouden. Dat heeft ze laten weten aan de evangelist die in Tilburg werd opgepakt. De 32-jarige Brabander spreekt zelf op sociale media van een overwinning.
12 uur geleden
HILVERSUM (ANP) - Het NPO Radio 2-programma Aan De Slag! van AVROTROS heeft de Gouden RadioRing gewonnen. De show van presentator Bart Arens kreeg de meeste stemmen van de vijf genomineerde programma's. Het is de eerste keer dat de dj de belangrijkste radiopublieksprijs in de wacht sleept. Eerder donderdag won Arens tijdens het gala in Hilversum ook al de RadioRing voor populairste presentator.
12 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Een hacker heeft ingebroken bij een onlinedienst van de gemeente Den Haag en enkele buurgemeenten voor mensen die zich willen laten omscholen of bijscholen. Door de hack bij Haaglanden Leert Door zijn mogelijk de persoonlijke gegevens van ongeveer 1200 mensen gestolen.
12 uur geleden