Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
PEEST (ANP) - De Nederlandse hulpverlener Pieter Wittenberg is vrijdag op 78-jarige leeftijd overleden. Dat bevestigt de hulporganisatie Human Power zondag na een bericht van RTV Drenthe. Wittenberg was op het Griekse eiland Lesbos aangeklaagd voor onder meer mensensmokkel, omdat hij bootvluchtelingen had geholpen. In januari werd hij vrijgesproken, net als 23 andere hulpverleners.
8 uur geleden
ASSEN (ANP) - Na een dubbele aardbeving in de buurt van Assen heeft het Instituut Mijnbouwschade Groningen meer dan driehonderd meldingen van schade gekregen. Dat instituut is eigenlijk verantwoordelijk voor het afhandelen van schade door gaswinning uit het Groningenveld. De aardbeving bij Assen gebeurde in een ander gasveld. Die schade wordt afgehandeld door de Commissie Mijnbouwschade, die 132 meldingen heeft gekregen.
10 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft een reisadvies opgesteld voor Nederlanders die weg willen uit de Westelijke Jordaanoever. Zij kunnen reizen via Jordanië, waar het luchtruim nog open is. Een andere optie is vliegen vanuit Israël. Daar is het luchtruim beperkt open.
12 uur geleden
AMSTERDAM (ANP) - Bij het Olympisch Stadion in Amsterdam is zondagmiddag een driedaagse vrijheidsloop voor Iran gestart. Het einddoel is de Tweede Kamer, waar de lopers dinsdag een petitie willen aanbieden.
13 uur geleden
AMSTERDAM (ANP) - Een persoon is in de nacht van zaterdag op zondag omgekomen door een schietpartij bij het Koningin Wilhelminaplein in Amsterdam Nieuw-West, meldt de politie. Veel details zijn nog onbekend.
17 uur geleden
GEELBROEK (ANP) - Het aantal schademeldingen na de aardbevingen bij het Drentse Geelbroek is opgelopen tot 132, meldt de Commissie Mijnbouwschade. De buurtschap bij het Drentse gasveld Eleveld werd in de nacht van vrijdag op zaterdag getroffen door een beving met een magnitude van 3,0. Enkele uren later was er een naschok met een kracht van 1,3.
17 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Waar de maand met zacht lenteweer begon, eindigt maart naar verwachting ook met weer dat zachter en droger is dan normaal. Vanaf april keert het 'normale' weer terug, verwacht Weeronline.
21 uur geleden