Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
UTRECHT (ANP) - Ruim 13.000 mensen vroegen vorige week geld terug bij de NS na vertragingen door wisselstoringen. Dat is drie tot vier keer zoveel als het normale aantal, meldt een woordvoerder. De meeste aanvragen werden gedaan op maandag, zo'n 8000.
1 uur geleden
HEEMSKERK (ANP) - De politie heeft afgelopen vrijdag de vermoedelijke opdrachtgever aangehouden van de explosies die in 2024 en 2025 plaatsvonden bij het Rode Kruis Ziekenhuis in Beverwijk. Het gaat om een 34-jarige man uit Heemskerk, meldt de politie maandag. Hij is inmiddels voorgeleid aan de rechter-commissaris, die heeft besloten dat de verdachte langer vast blijft zitten.
1 uur geleden
ROTTERDAM (ANP) - De twee jongens van 16 en 17 jaar uit Schiedam, die vorige week maandag betrokken waren bij een incident in Schiedam waarbij een 60-jarige man om het leven kwam, komen weer op vrije voeten. Het Openbaar Ministerie verdenkt hen van mishandeling en openlijk geweld met de dood tot gevolg.
1 uur geleden
AMERSFOORT (ANP) - Het advies om drinkwater voor gebruik te koken in Amersfoort en omliggende gemeenten als Bunschoten-Spakenburg, Leusden en Soest geldt in ieder geval tot woensdagmiddag. De "lichte verontreiniging" met de bacterie enterokokken die vorige week maandag werd gevonden, is nog niet weg, meldt drinkwaterbedrijf Vitens.
1 uur geleden
UTRECHT (ANP) - De NS gaat dinsdag grotendeels weer de reguliere dienstregeling rijden. De vervoerder kampte sinds begin januari met grote problemen door sneeuw en bevroren wissels. Anderhalve week lang konden treinen daardoor niet het normale rooster rijden.
2 uur geleden
ROTTERDAM (ANP) - Het Openbaar Ministerie heeft geen vertrouwen meer in de rechters in de mondkapjeszaak. Dit heeft het OM maandag gezegd in de rechtbank in Rotterdam. Het OM vroeg de wrakingskamer van de rechtbank daarom de drie rechters te vervangen.
3 uur geleden
SCHIPHOL (ANP) - Het Openbaar Ministerie heeft maandag zes jaar cel geëist tegen Faissal T. De oudste zoon van Ridouan Taghi wordt verdacht van deelname aan een criminele organisatie die zich bezighoudt met internationale drugshandel, witwassen en het voorbereiden van de gewelddadige uitbraak van zijn vader Ridouan uit de Extra Beveiligde Inrichting (EBI) in Vught. De 25-jarige T. heeft procesafspraken gemaakt met het Openbaar Ministerie.
3 uur geleden