Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
NIJMEGEN (ANP) - Burgemeester Hubert Bruls heeft excuses aangeboden voor de rol van het Nijmeegse gemeentebestuur in het koloniale slavernijsysteem. Dat deed de burgemeester op een besloten bijeenkomst met betrokkenen op de Radboud Universiteit. De excuses zijn een reactie op de uitkomsten van een onderzoek van de Nijmeegse universiteit uit 2025 naar het slavernijverleden van de stad, en daaropvolgende gesprekken.
6 uur geleden
TEHERAN (ANP) - De Iraanse regering ontbiedt de Nederlandse ambassadeur in dat land vanwege een voorval met een ambassademedewerker eerder deze week. Dat meldt het Iraanse staatspersbureau IRNA. Ambassadeur Emiel de Bont moet uitleg komen geven op het ministerie van Buitenlandse Zaken over de onder de Iraanse wet verboden inhoud van de bagage van zijn stafmedewerker, waaronder een Starlink-terminal.
8 uur geleden
UTRECHT (ANP) - Tientallen extreemrechtse demonstranten van Defend Netherlands zijn in Utrecht aangekomen in de buurt van politiek centrum ACU. Daar houden ze een herdenking voor de Franse uiterst-rechtse activist Quentin Deranque. Er wordt met vuurwerk gegooid en de sfeer is grimmig.
8 uur geleden
UTRECHT (ANP) - In de binnenstad van Utrecht heeft zich aan het begin van de avond een groep van 150 tot 200 mensen verzameld die tegen het extreemrechtse Defend Netherlands demonstreren. De groep roept leuzen als "nooit meer fascisme". De politie is in de buurt aanwezig.
8 uur geleden
UTRECHT (ANP) - Kinderen spelen gemiddeld weer iets vaker buiten dan twee jaar geleden. Dat concluderen Jantje Beton en branchevereniging Spelen & Bewegen na onderzoek. Gemiddeld speelt een kind nu 7,6 uur per week buiten, tegenover 7,2 uur in 2024. In 2022 was het nog 9,9 uur per week.
10 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Het Openbaar Ministerie heeft een celstraf van zestien maanden, waarvan acht voorwaardelijk, geëist tegen de 33-jarige Stefan V. voor het vernielen van 32 graven en urnen op begraafplaats Westduin in Den Haag. Dat gebeurde in februari en maart vorig jaar. V. ontkende donderdag in de rechtbank in Den Haag dat hij achter de vernielingen zit.
12 uur geleden
ALMELO (ANP) - Een 43-jarige man is donderdag veroordeeld tot een gevangenisstraf van achttien jaar en tien maanden. In augustus 2024 had hij zijn ex ontvoerd en verkracht. Ook probeerde hij haar te vermoorden door haar te wurgen, nadat zij een einde had gemaakt aan hun relatie. Van de rechtbank in Almelo moet hij haar ook een schadevergoeding van ruim 30.000 euro betalen.
13 uur geleden