Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
DE BILT (ANP) - Mensen kunnen binnenkort aan de hand van een nieuwe graadmeter inschatten hoe belastend de hitte voor hen is en of ze eventuele activiteiten moeten aanpassen. Het KNMI lanceert op dinsdag 2 juni de zogeheten hittekracht-index, die vanaf dan ook te zien is in de app van het weerinstituut.
38 minuten geleden
ROTTERDAM (ANP) - Inez Weski (71) zal donderdagmiddag niet aanwezig zijn bij de uitspraak in haar strafzaak in de rechtbank in Rotterdam. Het Openbaar Ministerie eiste begin april 4,5 jaar cel tegen de oud-advocaat, omdat ze deel zou hebben uitgemaakt van de misdaadbende van Ridouan Taghi. Ze zou als boodschapper hebben gefungeerd voor Taghi, die vastzit in de Extra Beveiligde Inrichting (EBI) in Vught.
40 minuten geleden
TER APEL (ANP) - Geen enkele asielzoeker hoefde in de nacht van woensdag op donderdag noodgedwongen buiten te slapen bij het aanmeldcentrum in Ter Apel. Dat zei burgemeester Jaap Velema van de gemeente Westerwolde donderdag in het radioprogramma Sven op 1. "Iedereen heeft de kans gehad om te gaan slapen op een locatie elders", zei hij.
1 uur geleden
DRIEBERGEN (ANP) - Een dienst waarmee criminelen dachten ongezien te kunnen communiceren, is uit de lucht gehaald. Dat gebeurde bij een internationale actie waaraan ook Nederland heeft meegedaan. Het onderzoek liep sinds 2023. De vermoedelijke beheerder van de dienst is in Oekraïne opgespoord en verhoord. Ook zijn 33 servers ontmanteld.
1 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Defensie oefent weer met explosieven in natuurgebieden. Dat gebeurde tijdelijk niet nadat er eind vorige maand tijdens militaire oefeningen in onder meer Gelderland en Noord-Brabant natuurbranden waren uitgebroken. Het ministerie meldt wel voorwaarden te hebben gesteld aan oefenen met explosieven en andere brandbare materialen. Het mag alleen wanneer de weersomstandigheden het toelaten en het risico op natuurbranden laag blijft.
2 uur geleden
ISTANBUL (ANP) - De zes Nederlandse opvarenden van de Gaza-vloot die woensdag door Israël werden opgepakt, kunnen het land donderdag verlaten. Ze vliegen samen met andere deelnemers naar Istanbul, laat de Nederlandse organisatie van de zogeheten Global Sumud Flotilla weten. Turkije heeft daar drie vluchten voor gecharterd.
2 uur geleden
STADSKANAAL (ANP) - De opvang voor zo'n vijftig asielzoekers in Stadskanaal was voor één nacht. "Het is nu aan het COA, het Rijk en andere gemeenten om voor de komende nacht een oplossing te organiseren", meldt de gemeente.
2 uur geleden