Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
DEN HAAG (ANP) - Venezuela heeft afgelopen nacht drie Nederlanders vrijgelaten die daar gevangenzaten. Dat heeft demissionair minister David van Weel (Buitenlandse Zaken, VVD) gezegd voor aanvang van de ministerraad. Het drietal zal onder begeleiding van de Nederlandse ambassade in Caracas het land zo snel mogelijk verlaten.
11 minuten geleden
UTRECHT (ANP) - Onder de restanten van een ingestort gebouw in het centrum van Utrecht zijn geen slachtoffers gevonden. Ook zijn er geen vermisten, laat de gemeente weten. Een zoekactie met speurhonden had ook al niets opgeleverd.
18 minuten geleden
ROTTERDAM (ANP) - "Ik heb niets gedaan om het misbruik te voorkomen. Ik had het kunnen voorkomen, maar ik heb steeds de verkeerde keuze gemaakt. Ik voel me verantwoordelijk voor mijn daden en de gevolgen daarvan voor iedereen." Dat zei Mels van B. (46) vrijdag aan het begin van de vierde dag van zijn strafproces bij de rechtbank in Rotterdam. Van B. reageerde op een aantal verklaringen van ouders die donderdag gebruik hebben gemaakt van hun spreekrecht.
1 uur geleden
UTRECHT (ANP) - Het gebied rond de donderdag ontplofte woning in het centrum van Utrecht blijft in elk geval tot vrijdag 16.00 uur afgesloten. Dit kan daarna worden verlengd. Een parkeergarage in het gebied is ook de komende dagen niet bereikbaar, laat de gemeente weten.
2 uur geleden
UTRECHT (ANP) - De Veiligheidsregio Utrecht gaat uit van een gasexplosie als oorzaak van de grote knal en daaropvolgende brand die donderdagmiddag plaatsvond in het centrum van Utrecht. Dat meldt een woordvoerder op vrijdagochtend.
2 uur geleden
UTRECHT (ANP) - Hulpdiensten en speurhonden hebben de hele nacht gezocht naar slachtoffers van de explosie en brand in het centrum van Utrecht. Daarbij zijn geen levende of overleden slachtoffers gevonden. Dat meldt een woordvoerder van de veiligheidsregio op vrijdagochtend.
3 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Wolven hebben vorig jaar opnieuw veel vaker schapen en ander vee aangevallen. Tot en met oktober zijn er 840 aanvallen op dieren geregistreerd, waarmee het record van 770 aanvallen in heel 2024 wordt verbroken. Dat blijkt uit een analyse van het ANP op basis van gegevens van BIJ12. Deze organisatie behandelt voor de provincies wolvenzaken.
3 uur geleden