Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
DEN HAAG (ANP) - Er waren iets minder verkeersongelukken in 2025 dan een jaar eerder. Dat blijkt uit een analyse van het ANP van nieuwe politiecijfers. De politie registreerde het afgelopen jaar ongeveer 75.800 wegongevallen, ruim 600 minder dan in 2024. Het aantal verkeersongelukken daalt daarmee voor de derde keer op rij.
44 minuten geleden
EINDHOVEN (ANP) - Een man in Eindhoven is in de nacht van vrijdag op zaterdag zwaargewond geraakt bij een steekincident. Dat meldt de politie op X. Er zijn twee verdachten aangehouden.
3 uur geleden
DE BILT (ANP) - In de noordelijke helft van het land kan het verkeer in de nacht van vrijdag op zaterdag plaatselijk last hebben van dichte mist, aldus het KNMI. In de loop van de nacht neemt de kans hierop vanuit het zuiden af.
7 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Het kabinet heeft 5,7 miljoen euro betaald voor de kunstroof in het Drents Museum van begin vorig jaar. Toen werd onder meer een gouden helm uit Roemenië gestolen. Dat meldt demissionair minister Gouke Moes (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, BBB) in een brief aan de Tweede Kamer.
14 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Nederland is niet genegen de toetredingseisen voor Oekraïne tot de EU te versoepelen, zei demissionair minister David van Weel (Buitenlandse Zaken, VVD) vrijdag. Het plan waaraan de Europese Commissie zou werken om Oekraïne een lichte variant van het EU-lidmaatschap toe te kennen zodat Oekraïne snel kan toetreden, is hem niet bekend, zei Van Weel na afloop van de ministerraad. De huidige toetredingscriteria zijn voor Nederland heilig.
17 uur geleden
ROTTERDAM (ANP) - Het Openbaar Ministerie heeft vrijdag veertien jaar cel en tbs met dwangverpleging geëist tegen de 46-jarige Mels van B. uit Barendrecht voor het jarenlang ernstig seksueel misbruiken van jonge meisjes.
17 uur geleden
UTRECHT (ANP) - Tientallen getroffen bewoners van Utrecht zijn na de grote explosie in het centrum naar het gemeentelijk informatiepunt gekomen in het stadhuis. Ze werden daar toegesproken door burgemeester Dijksma, die hen een hart onder de riem stak.
18 uur geleden