Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
AMSTERDAM (ANP) - Ook de HEMA roept klanten op speel- en knutselzand terug te brengen naar de winkel, omdat er mogelijk asbest in het product zit. "Na extra onderzoek is gebleken dat in minimaal één buisje van de producten asbest is aangetroffen", meldt de HEMA op de website. Eerder riepen winkels als Action en Top1Toys speelgoed met zand terug.
3 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - In Irak worden IS-strijders "met een Nederlandse link" vastgehouden die eerder waren gedetineerd in kampen in het noordoosten van Syrië, bevestigt het demissionaire kabinet aan de Tweede Kamer. Zij waren onder de 5704 mannelijke strijders van de terreurgroep die de afgelopen weken door de Verenigde Staten zijn overgebracht.
4 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - De Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) is "onprettig verrast" door het besluit dat een journalist van De Twentsche Courant Tubantia vervolgd moet worden voor smaad. Het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden heeft het Openbaar Ministerie onlangs opgedragen de journalist te vervolgen na een beklagprocedure.
5 uur geleden
WASHINGTON (ANP/RTR) - Tot nu toe hebben vijf landen toegezegd om met troepen mee te doen aan de internationale veiligheidsmacht in Gaza. Dat kondigde de Amerikaanse bevelhebber van die macht aan bij de eerste bijeenkomst van de Vredesraad, die de Amerikaanse president Donald Trump oprichtte om toe te zien op het staakt-het-vuren in Gaza. Het zou gaan om Indonesië, Marokko, Kazachstan, Kosovo en Albanië.
5 uur geleden
ARNHEM (ANP) - Het Openbaar Ministerie moet een journalist van De Twentsche Courant Tubantia vervolgen voor smaad. Dat heeft het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden onlangs bepaald in een beklagprocedure. Die was aangespannen door onder anderen een vrouw uit Hengelo die jarenlang spirituele sessies organiseerde en leidde.
5 uur geleden
AMSTERDAM (ANP) - Rudi Bakker, voormalig directeur van SE Fireworks in Enschede, is woensdag op 63-jarige leeftijd overleden. Zijn advocaat Peter Plasman bevestigde donderdag een bericht hierover in De Twentsche Courant Tubantia.
6 uur geleden
AMSTERDAM (ANP) - De estafettestakingen van personeel in de jeugdzorg na vastgelopen cao-onderhandelingen zijn voorbij. Donderdag vond de laatste plaats in Amsterdam. Zo'n 180 medewerkers kwamen bijeen om overuren te berekenen en te overhandigen aan de werkgever, meldt vakbond FNV. Op 2 maart vindt een landelijke 24-uursstaking plaats.
8 uur geleden