Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
EGMOND AAN ZEE (ANP) - Bij de kust van Egmond aan Zee is zondagavond een levende witsnuitdolfijn gestrand, meldt SOS Dolfijn. Het dier wordt koel gehouden met natte doeken, schrijft de stichting op Facebook. Volgens NH Nieuws wordt de witsnuitdolfijn naar de opvang van SOS Dolfijn gebracht om te kijken hoe het gered kan worden.
57 minuten geleden
DEN HAAG (ANP) - Nederland gaat de repatriëring leiden van twee zieke bemanningsleden aan boord van het schip m/v Hondius dat voor anker ligt voor de kust van Kaapverdië, meldt de Nederlandse cruisemaatschappij Oceanwide Expeditions zondagavond laat in een persbericht. Drie passagiers aan boord van het schip zijn overleden. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) testte er zeker een positief op het hantavirus.
1 uur geleden
AMSTERDAM (ANP) - Dagblad Trouw viert maandag de 25.000e editie van de krant. Ter gelegenheid van deze mijlpaal hebben zowel de krant zelf als de website maandag het oude logo waarmee de krant in de oorlogsjaren werd gepubliceerd. Dat heeft hoofdredacteur Wendelmoet Boersema zondag gemeld in het radioprogramma Met Het Oog op Morgen.
1 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Het ministerie van Buitenlandse Zaken (BuZa) heeft bevestigd dat twee Nederlandse opvarenden van een kleinschalig cruiseschip zijn overleden. Volgens een woordvoerder werd een Nederlander ziek aan boord en overleed de persoon medio april tijdens een reis van Argentinië naar Kaapverdië. De tweede Nederlander, die ook ziek werd, is nog overgebracht naar Zuid-Afrika, waar de persoon overleed.
4 uur geleden
WEERT/BUDEL (ANP) - De brand die dagenlang heeft gewoed in het natuurgebied bij Weert en Budel is onder controle. De brandweer meldde zondag even voor 21.30 uur dat het sein 'brand meester' is gegeven.
4 uur geleden
JOHANNESBURG (ANP) - Een Nederlands stel is overleden na een virusuitbraak op een cruiseschip in de Atlantische Oceaan. Dat meldt het internationale persbureau AFP op basis van een anonieme bron. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) meldt dat er drie doden zijn op de cruise, van wie er zeker een positief testte op het hantavirus.
6 uur geleden
OLDENZAAL (ANP) - Bij een brand in een woning in het Twentse Oldenzaal is zondagmiddag iemand om het leven gekomen. Dat laat de brandweer weten. Ook zijn er familieleden die rook hebben ingeademd. Volgens een brandweerwoordvoerder zijn twee personen naar het ziekenhuis gebracht.
8 uur geleden