Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
WOERDEN (ANP) - In de buurt van Woerden is een trein ontruimd nadat er brand was geconstateerd. Volgens NS staan zo'n 120 gestrande reizigers in een weiland naast het traject tussen Utrecht en Rotterdam. De brandweer is ter plaatse en het vuur in de trein is uit. Niemand raakte gewond.
12 minuten geleden
UTRECHT (ANP) - Het onderzoek van de politie naar de explosie in de Utrechtse Visscherssteeg van donderdag 15 januari is afgerond. Dat schrijft het Utrechtse college in een brief aan de gemeenteraad. De resultaten van het onderzoek liggen nu bij het Openbaar Ministerie, dat ze beoordeelt.
3 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Het is "niet eenvoudig" om landen buiten de Europese Unie vluchtelingen of afgewezen asielzoekers te laten opvangen, stelt denktank Clingendael in een rapport dat is opgesteld voor het ministerie van Asiel en Migratie. Onderzoekers schrijven dat zulke samenwerkingen weliswaar juridisch haalbaar worden als het Europese migratiepact deze zomer van kracht wordt, maar dat er nog veel problemen in de weg zitten.
4 uur geleden
NICE (ANP/BELGA) - Tom van der Bruggen, die in de jaren tachtig de beroemde speelgoedblokken van het merk Kapla uitvond, is op 80-jarige leeftijd overleden, meldt zijn echtgenote. Hij overleed afgelopen weekend in zijn woonplaats, de Franse stad Nice.
4 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Drie Palestijnen krijgen vooralsnog geen hulp van het ministerie van Buitenlandse Zaken om Gaza te verlaten en naar Nederland te reizen. Hun verzoek om bijstand van Nederland af te dwingen werd afgewezen door de rechter.
7 uur geleden
TER APEL (ANP) - Bij het aanmeldcentrum in Ter Apel was het dit weekend weer druk. Ondanks de afspraak niet meer dan 2000 mensen op het terrein te hebben, waren er alle dagen 2100 mensen of meer. De dagen ervoor waren er zo'n veertig tot honderd mensen minder. De boete die het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) hiervoor moet overmaken aan de gemeente Westerwolde is opgelopen naar 3,7 miljoen euro.
9 uur geleden
HOEK VAN HOLLAND (ANP) - De Koninklijke Marechaussee heeft zaterdagavond zeventien mensen aangetroffen in een koeltrailer in Hoek van Holland. Onder hen bevonden zich zes minderjarigen. Twee verdachten zijn aangehouden op verdenking van mensensmokkel, meldt de marechaussee maandag.
9 uur geleden