Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
ROTTERDAM (ANP) - De rechtbank in Rotterdam heeft de 66-jarige Abderrahim El M. uit Rotterdam veroordeeld tot 20 maanden gevangenisstraf voor het meenemen van staatsgeheime informatie naar huis. De verdachte werkte bij de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV). De rechtbank sprak hem vrij van het lekken van de informatie aan de Marokkaanse geheime dienst.
2 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Premier Jetten heeft woensdag gesproken met mensen uit de Iraanse gemeenschap. Hij wilde van hen horen "hoe zij naar de situatie in het land kijken en welke impact dit op henzelf en hun omgeving heeft", laat hij op sociale media weten. Israël en de Verenigde Staten bombarderen Iran sinds eind vorige maand.
3 uur geleden
AMSTERDAM (ANP) - De geplande inhoudelijke behandeling van de zaak tegen Raily B., verdacht van het leiden van een criminele organisatie die een moordaanslag op Peter R. de Vries zou hebben voorbereid, is uitgesteld. Dat bepaalde de rechter woensdag tijdens de vierde inleidende zitting.
3 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Staatssecretaris Claudia van Bruggen (Justitie, D66) staat open voor het idee om gevangenispersoneel meer te betalen dan ander overheidspersoneel. Dat is momenteel niet mogelijk, omdat medewerkers van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) onder de cao vallen voor rijksambtenaren. Na de roep van meerdere Kamerleden om hier verandering in te brengen, is de bewindsvrouw bereid om te onderzoeken of DJI-personeel een aparte cao kan krijgen.
3 uur geleden
LEUSDEN (ANP) - Het overgrote deel van de Nederlandse reizigers dat gestrand was in het Midden-Oosten is thuis. De ANVR schat dat er momenteel nog zo'n vijftig mensen vastzitten in de regio door de oorlog in Iran. De rest is al via een repatriërings- of chartervlucht teruggevlogen naar Nederland.
3 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Dat de Raad van State de verbreding van de snelwegen rond Utrecht heeft geblokkeerd, is teleurstellend, reageert minister Vincent Karremans (Infrastructuur en Waterstaat) in een verklaring. "Dit is slecht nieuws voor de bereikbaarheid, woningbouw en economie."
4 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) heeft in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen ongeveer veertig gevallen ontdekt van politieke partijen die vermoedelijk de regels voor gerichte onlineadvertenties hebben overtreden.
5 uur geleden