Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
UTRECHT (ANP) - De zes bestuurders die nog vastzaten na de blokkade van de A12 op zaterdag, zijn maandag vrijgelaten. Dat laat de politie weten.
5 uur geleden
DOKKUM (ANP) - Ongeveer 21.000 mensen waren maandag bij het bezoek van de koninklijke familie aan Dokkum. "Het was overal druk, gezellig druk, maar nergens te druk", zegt burgemeester Johannes Kramer van de gemeente Noardeast-Fryslân, waar de Friese vestingstad onder valt.
5 uur geleden
GOES (ANP) - Asielzoekers kunnen vanaf dinsdag worden opgevangen in de Zeelandhallen in Goes. Het gebouw is goedgekeurd voor gebruik, laat opvangorgaan COA maandag weten.
5 uur geleden
BREDA (ANP) - De Havermarkt in het centrum van Breda is vol. Dat meldt de gemeente Breda. Voor het plein geldt het principe: één persoon in, één persoon uit. Aan de Haven, Sint Janstraat, op het Kasteelplein en op het Kerkplein is nog wel ruimte om Koningsdag te vieren.
5 uur geleden
UTRECHT (ANP) - Het Stadhuisplein en Oudkerkhof in de binnenstad van Utrecht zijn vol, meldt de gemeente. Er mogen geen nieuwe mensen de pleinen op. Ook op de Neude en het Janskerkhof wordt het erg druk.
5 uur geleden
DOKKUM (ANP) - Koning Willem-Alexander heeft de viering van Koningsdag in de Friese stad Dokkum afgesloten. Aan het einde van het programma sprak hij van een "onvergetelijke dag" en bedankte hij alle betrokkenen.
8 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - In de treinen is het maandagmiddag "druk maar beheersbaar", meldt een woordvoerder van de NS. Het wordt langzaamaan drukker in de hoofdstad en andere grote steden, vooral op de plekken waar grote evenementen zijn rond Koningsdag.
8 uur geleden