Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
DEN HAAG (ANP) - Door het aanhoudende winterweer en het einde van de kerstvakantie voorziet Rijkswaterstaat voor maandagochtend een drukke ochtendspits. "Daarnaast moeten weggebruikers rekening houden met gevaarlijke rijomstandigheden vanwege sneeuwval en gladheid door bevriezing van natte weggedeelten", waarschuwt de wegbeheerder.
2 uur geleden
UTRECHT (ANP) - De NS en ProRail waarschuwen reizigers ook maandag rekening te houden met vertragingen. Het winterweer zal dan ook nog zorgen voor hinder in de treindiensten, verwachten ze. "Al valt nu niet te voorspellen waar precies", zegt een NS-woordvoerder.
3 uur geleden
AMSTERDAM (ANP) - Een paar honderd mensen zijn zondagmiddag bijeengekomen op het Museumplein in Amsterdam om te protesteren tegen de aanval van de Verenigde Staten op Venezuela. Dit deden zij bij het Amerikaanse consulaat.
3 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft tot nu toe geen hulpverzoeken gekregen van Nederlanders die in de problemen zijn gekomen in Venezuela. Ook van Nederlanders op de eilanden die deel uitmaken van het Nederlandse Koninkrijk heeft BuZa geen aanvragen gekregen voor consulaire hulp, waar mensen om kunnen vragen bij noodsituaties.
4 uur geleden
UTRECHT (ANP) - Door het winterweer zijn zondag meerdere treinen verstoord of vertraagd. Een woordvoerster van ProRail zegt dat de wissels net als zaterdag kunnen vastlopen door de sneeuw.
7 uur geleden
DE BILT (ANP) - De code geel voor het hele land wegens gladheid blijft gelden tot dinsdagochtend. Aanvankelijk meldde het KNMI dat de waarschuwing tot 05.00 uur zou duren, maar inmiddels is de code geel tot dinsdag 10.00 uur van kracht. Het KNMI waarschuwt het verkeer voor gladde wegen door de talrijke buien met kans op hagel en natte sneeuw. Landinwaarts kan de sneeuw blijven liggen.
9 uur geleden
HOUTEN (ANP) - Er is na 29 jaar nog steeds geen zicht op een nieuwe Elfstedentocht. Inmiddels zijn er 10.592 dagen verstreken sinds de laatste tocht, op 4 januari 1997, heeft Weeronline berekend.
9 uur geleden