Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
ASSEN (ANP) - In het onderzoek naar de roof van de kunstschatten uit het Drents Museum is het Openbaar Ministerie op zoek geweest naar die schatten, "maar niet naar de waarheid". Dat zei verdachte Bernhard Z. (35) dinsdag op de eerste dag van het proces over de zaak bij wijze van openingsstatement. "Het OM heeft mijn belangen volledig links laten liggen."
25 minuten geleden
ASSEN (ANP) - Het Openbaar Ministerie heeft sinds oktober vorig jaar onderhandeld met de verdachten en hun advocaten over procesafspraken, die moesten leiden tot de teruggave van de uit het Drents Museum gestolen Dacische kunstschatten. Dat zei de officier van justitie dinsdag in een inleiding op de zaak, aan het begin van het proces.
55 minuten geleden
ASSEN (ANP) - In de rechtbank in Assen is dinsdagochtend onder grote belangstelling het proces tegen drie verdachten van de geruchtmakende kunstroof in het Drents Museum begonnen. Bij de kunstroof op 25 januari 2025 werden vier zeer waardevolle Roemeense kunstschatten gestolen. De gestolen objecten waren onderdeel van de tentoonstelling Dacia - Rijk van goud en zilver. Het ging om de beroemde gouden helm van Cotofenesti van 2500 jaar oud, en drie gouden armbanden.
1 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - De AIVD en MIVD hebben vorig jaar opnieuw meer informatie in het geheim opgehaald. In 2025 kreeg de instantie die zulke aanvragen van de inlichtingendiensten moet beoordelen 4615 verzoeken, 4 procent meer dan het jaar ervoor. Het gaat dan bijvoorbeeld om het indringen in telefoons of het afluisteren van gesprekken.
2 uur geleden
WASHINGTON (ANP) - Het gesprek dat premier Rob Jetten met de Amerikaanse president Donald Trump heeft gehad was "te kort om elkaar te overtuigen, maar wel lang genoeg om wat beter begrip te krijgen van elkaars positie", zei Jetten na afloop.
4 uur geleden
ROOSENDAAL (ANP) - Het station in Roosendaal is weer vrijgegeven, nadat maandagavond in een treinstel een verdacht pakket was gevonden. De politie laat weten dat het pakket in beslag is genomen en verder wordt onderzocht.
12 uur geleden
DRONTEN (ANP) - Een 36-jarige man uit Dronten die sinds twee jaar vermist wordt, is vermoedelijk slachtoffer geworden van een misdrijf. Dat laat de politie weten, omdat duidelijk is geworden dat Marc Jaskulski op de dag van zijn verdwijning via homodatingapp Grindr een afspraak had met iemand in het Roggebotsebos.
12 uur geleden