Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
DEN BOSCH (ANP) - De politierechter in Den Bosch heeft woensdag tijdens een snelrechtzitting twee mannen veroordeeld voor incidenten tijdens de jaarwisseling.
53 minuten geleden
UTRECHT (ANP) - Door het winterse weer rijden ook donderdag minder treinen. De dienstregeling wordt aangepast, laat spoorbeheerder ProRail weten. Op vrijdag worden mogelijk ook minder treinen ingezet.
1 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Zeker 171 mensen worden verdacht van een misdrijf tijdens de jaarwisseling. Ze hebben bijvoorbeeld agenten, brandweermedewerkers of ambulancemedewerkers belaagd of spullen vernield. Dat meldt het Openbaar Ministerie. Vorig jaar waren er 120 verdachten. Het aantal hulpverleners dat te maken kreeg met geweld en agressie, is eveneens fors gestegen.
1 uur geleden
DE BILT (ANP) - In de provincies Zuid-Holland en Zeeland geldt code oranje niet meer. Het KNMI heeft het waarschuwingsniveau woensdag aan het begin van de middag een stapje verlaagd naar code geel. Die gold al op de Waddeneilanden. De rest van het land staat nog op code oranje.
2 uur geleden
UTRECHT (ANP) - Twee keer zoveel mensen als normaal hebben de afgelopen dagen een aanvraag ingediend bij NS om hun geld terug te krijgen. "Maar voor dagen met dit soort heftige weersomstandigheden, zien we geen gekke aantallen", aldus een woordvoerster. Zij kan niet toelichten hoeveel aanvragen er op een gemiddelde dag worden gedaan.
3 uur geleden
UTRECHT (ANP) - De NS rijdt ook na 12.00 uur nog met een uitgeklede versie van de winterdienstregeling, meldt een woordvoerster. Eerder zei de spooronderneming dat de treinen mogelijk in de loop van de ochtend weer volgens de winterdienstregeling konden rijden. De woordvoerster weet niet wanneer dit wel lukt.
3 uur geleden
SCHIPHOL (ANP) - De vloeistof waarmee vliegtuigen ijsvrij worden gemaakt is weer geleverd, meldt KLM op haar website. De voorraad van de de-icingvloeistof dreigde dinsdag op te raken. KLM besloot vervolgens het spul met trucks uit Duitsland te halen om de voorraden aan te vullen.
4 uur geleden