Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
SCHIPHOL (ANP) - Het gerechtshof Amsterdam heeft maandag bij de hervatting van het Marengo-proces geen concrete beslissing genomen over de situatie rondom de bijstand van Ridouan Taghi (48). "Dat zou prematuur zijn", zei de voorzitter. De hoofdverdachte zit al bijna een jaar zonder advocaat, sinds de aanhouding van zijn raadsman Vito Shukrula in april.
1 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Russische staatshackers proberen wereldwijd toegang te krijgen tot accounts van hoogwaardigheidsbekleders, militairen en ambtenaren op de berichtendiensten WhatsApp en Signal. Nederland vormt daarop geen uitzondering, waarschuwen de inlichtingendiensten AIVD en MIVD. De hackers hebben met deze campagne waarschijnlijk al gevoelige informatie in handen gekregen.
1 uur geleden
AMSTERDAM (ANP) - De Franse muziekpionier Jean-Michel Jarre is dit najaar eregast tijdens het Amsterdam Dance Event (ADE). Hij verzorgt in die hoedanigheid het openingsconcert in AFAS Live. Ook laat hij zich interviewen tijdens de ADE-conferentie.
2 uur geleden
HOUTEN (ANP) - Het aantal mensen dat gebruikmaakt van voedselbanken is vorig jaar gestegen. Voedselbanken Nederland denkt dat mensen de voedselbanken beter weten te vinden, maar ziet ook steeds meer gepensioneerden zonder aanvullend pensioen, zzp'ers en andere werkenden die niet kunnen rondkomen.
4 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Honderd verdachten van oplichting zijn vanaf maandag te zien op digitale schermen langs de weg, op stations, in reclames op televisie, op sociale media en op de website van de politie. De verdachten worden eerst onherkenbaar getoond. Als zij zich niet melden, gebeurt dat vanaf 23 maart herkenbaar. Deze campagne wordt naast opsporing van verdachten ingezet om nieuwe daders te ontmoedigen.
5 uur geleden
EINDHOVEN (ANP) - In een restaurant aan de Kruisstraat in Eindhoven is brand uitgebroken nadat vermoedelijk zwaar vuurwerk naar binnen was gegooid. Dat meldt de politie op X. Het vuurwerk veroorzaakte een explosie. Er is niemand gewond geraakt.
8 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Vanuit meerdere plekken in het land melden mensen via sociale media dat ze zondagavond rond 19.00 uur een soort vuurbol hebben gezien in de lucht. Waarschijnlijk gaat het om een meteoor, zegt meteoroloog Wouter van Bernebeek, ofwel een stukje ruimtepuin dat in de dampkring verbrandt en daarmee een geel lichtspoor achterlaat aan de hemel.
14 uur geleden