Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
DEN HAAG (ANP) - Er komt voorlopig geen extra toeslag op pakketjes van buiten de Europese Unie, met name uit China. Dat meldt demissionair staatssecretaris Eugène Heijnen (Financiën, BBB) aan de Tweede Kamer.
2 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Het Openbaar Ministerie heeft dinsdag anderhalf jaar cel geëist, waarvan een half jaar voorwaardelijk, tegen John B. (33) uit Raalte voor het in brand steken van een politieauto op de Koekamplaan, aan de rand van het Malieveld in Den Haag op 20 september. Toen liep een anti-immigratieprotest uit op rellen. B. is aangehouden op 9 december en zit sinds die tijd vast.
4 uur geleden
VLAARDINGEN (ANP) - De Geuzenpenning, een prijs voor vrijheidsstrijders en mensenrechtenactivisten, gaat dit jaar naar de burgemeester van de Hongaarse hoofdstad Boedapest. Gergely Karácsony is een belangrijke tegenstander van de rechts-populistische premier van Hongarije, Viktor Orbán.
4 uur geleden
UTRECHT (ANP) - NS heeft een week nodig om het achterstallige onderhoud dat vorige week ontstond aan de treinen in te halen. Dit is de rest van deze week voelbaar op sommige trajecten, waar met minder materieel wordt gereden.
6 uur geleden
ROTTERDAM (ANP) - Een 40-jarige man uit Herten (Limburg) wordt verdacht van onlinemisbruik van ruim 150 minderjarige meisjes, van wie veertig uit Nederland. De man stond dinsdag voor het eerst terecht op een openbare zitting. Volgens het Openbaar Ministerie benaderde hij zijn jonge slachtoffers via een deels zelf ontwikkeld computerspel.
6 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Enkele tientallen mensen hebben rond het middaguur bij de Iraanse ambassade in Den Haag gedemonstreerd tegen het regime van dat land. De betogers toonden zich solidair met het Iraanse volk, zegt het Comité Iran Vrij, dat de demonstratie heeft georganiseerd.
7 uur geleden
LEEUWARDEN (ANP) - Ziekenhuis Isala in Zwolle moet een schadevergoeding betalen aan een vrouw die zwanger was geworden doordat de gynaecoloog zijn eigen sperma daarvoor had gebruikt, en niet dat van haar echtgenoot. Het ziekenhuis is aansprakelijk, heeft het gerechtshof in Leeuwarden dinsdag bepaald.
7 uur geleden