Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
DEN HAAG (ANP) - In de gevangenissen ontstaat dit jaar een tekort van 265 cellen als er niet wordt ingegrepen, verwacht staatssecretaris Claudia van Bruggen (Justitie). Door allerlei noodmaatregelen is er op dit moment geen cellentekort, hoewel de gevangenissen overvol zijn. In een Kamerbrief kondigt de D66'er aan dat ze dit najaar "aanvullende maatregelen" wil nemen om dit te voorkomen. Ze schrijft nog niet welke.
2 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - De afgelopen week was "exemplarisch" voor de zwakke positie die de Europese Unie heeft op het wereldtoneel, zei Rob Jetten. Het ging in zijn wekelijkse persconferentie over de uiteenlopende standpunten van EU-landen rond de oorlog in Iran. "Wil Europa de taal van de macht leren spreken en serieus meedoen op het wereldtoneel, dan zal ook op dit vlak de Europese samenwerking aanzienlijk moeten verbeteren."
4 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Nederlandse militairen kunnen mogelijk slachtoffer worden van de oorlog met Iran, zei Rob Jetten vrijdagmiddag tijdens zijn wekelijkse persconferentie. "We schatten de kans heel klein in dat dit risico er is. Maar 100 procent uitsluiten kan in deze snel escalerende geweldssituatie denk ik nooit." De D66-premier had het specifiek over de mogelijke inzet van een Nederlands marinefregat in de Middellandse Zee. Frankrijk heeft hierom gevraagd en het kabinet wil hier maandag een besluit over nemen.
4 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Een toeslagenouder mag een bronzen standbeeld in de tuin van de ministeries van Binnenlandse Zaken en Justitie & Veiligheid niet laten veilen, oordeelt de rechter vrijdag in een kort geding. Yasmin Molleman had beslag laten leggen op het standbeeld om te zorgen dat de staat haar nog 15.000 euro betaalt aan dwangsommen, maar opnieuw beslist de rechter dat ze daar geen recht op heeft.
6 uur geleden
MAASTRICHT (ANP) - De provincie Limburg blijft bij het standpunt geen nieuwe spoorverbinding voor goederentreinen tussen België en Duitsland over Limburgs grondgebied te willen. Die verbinding was er ooit via de zogenoemde IJzeren Rijn, een oude spoorlijn die al jaren buiten gebruik is. Met name vanuit België leeft de wens om een nieuw traject op te zetten via Limburg, maar de provincie en andere Limburgse overheden vinden dat de lasten voor omwonenden en de natuur niet opwegen tegen de baten.
7 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - De zoektocht naar nieuwe advocaten die Ridouan Taghi kunnen bijstaan in het hoger beroep van het grote Marengo-proces, heeft tot nu toe nog niets opgeleverd, meldt de toezichthouder op de advocatuur. Het dekenberaad deed in december een oproep aan alle strafrechtadvocaten die Taghi konden en wilden bijstaan om zich te melden. De zoektocht wordt daarom vanaf maandag verlengd met acht weken.
8 uur geleden
CAPELLE A/D IJSSEL (ANP) - De persoon die donderdagavond in Capelle aan den IJssel werd neergeschoten door de politie is een 17-jarige jongen uit die plaats, meldt het Openbaar Ministerie. De politie trof bij hem een vuurwapen aan. Het schietincident vond plaats op het Reviusrondeel. De jongen is met spoed naar het ziekenhuis gebracht. Verdere details over zijn toestand geeft het OM op dit moment niet.
9 uur geleden