Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
HILVERSUM (ANP) - Alle problemen op het spoor door het winterweer zorgden ervoor dat de NS-app vorige week maandag 28 miljoen keer werd geraadpleegd. Nooit eerder waren er zoveel bezoekers in de app, wat voor technische problemen zorgde, zei NS-directeur Wouter Koolmees maandagavond aan tafel bij Pauw & De Wit. "De vorige piek was bij de stakingen vorige zomer, toen 12 miljoen reizigers de app raadpleegden", aldus Koolmees.
1 uur geleden
CASABLANCA (ANP) - Twee Nederlanders die in 2017 een vergismoord pleegden in Marrakech hebben opnieuw de doodstraf opgelegd gekregen. Daartoe besliste het Hof van Beroep in Casablanca, bevestigt advocaat Bob Kaarls van het duo na berichtgeving van De Telegraaf. Bij de vergismoord kwam de zoon van een rechter om het leven.
1 uur geleden
DE BILT (ANP) - In het noorden van het land kan het maandagavond en dinsdagochtend plaatselijk erg mistig zijn. Het KNMI heeft voor Friesland, de Waddeneilanden en het IJsselmeergebied code geel afgegeven. Volgens het weerinstituut kan het zicht lokaal afnemen tot minder dan 200 meter.
2 uur geleden
AMSTERDAM (ANP) - "De internationale rechtsorde staat onder druk en conflicten elders in de wereld hebben ook in Nederland grote impact." Dat zei koning Willem-Alexander maandag in zijn toespraak tijdens de nieuwjaarsontvangst voor Nederlandse genodigden in het Koninklijk Paleis Amsterdam.
5 uur geleden
ROTTERDAM (ANP) - De man die werd aangehouden nadat hij in zijn woning in Rotterdam-Zuid onderdak had geboden aan de vermiste Wendy (10) is maandag weer vrijgelaten. Dat meldt de politie. Het gaat om een 69-jarige man, die werd aangehouden op verdenking van het onttrekken aan het bevoegd gezag. Die verdenking blijft staan. Het is verboden onderdak te bieden aan een minderjarige zonder toestemming van de ouders.
5 uur geleden
UTRECHT (ANP) - Ruim 13.000 mensen vroegen vorige week geld terug bij de NS na vertragingen door wisselstoringen. Dat is drie tot vier keer zoveel als het normale aantal, meldt een woordvoerder. De meeste aanvragen werden gedaan op maandag, zo'n 8000.
7 uur geleden
HEEMSKERK (ANP) - De politie heeft afgelopen vrijdag de vermoedelijke opdrachtgever aangehouden van de explosies die in 2024 en 2025 plaatsvonden bij het Rode Kruis Ziekenhuis in Beverwijk. Het gaat om een 34-jarige man uit Heemskerk, meldt de politie maandag. Hij is inmiddels voorgeleid aan de rechter-commissaris, die heeft besloten dat de verdachte langer vast blijft zitten.
7 uur geleden