Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
DEN HAAG (ANP) - De Nederlandse opvarenden van het cruiseschip Hondius gaan nadat zij gerepatrieerd zijn zes weken in thuisquarantaine. Dat meldt minister Sophie Hermans (Volksgezondheid, VVD) in een brief aan de Tweede Kamer. Onder de circa 150 bemanningsleden en passagiers van het schip, dat nu op weg is naar de Canarische Eilanden, zijn op dit moment geen mensen met symptomen van het hantavirus. Dat virus heeft al aan drie opvarenden het leven gekost.
5 uur geleden
UTRECHT (ANP) - Bij het Landelijk Aktie Komitee Scholieren (LAKS) zijn ongeveer 26.000 klachten binnengekomen over de centraal schriftelijke eindexamens die vrijdag zijn begonnen. Dat is meer dan de 21.000 die het LAKS vorig jaar ontving op de eerste examendag. In 2024 waren het nog 35.000 klachten.
6 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Als laatste provincie is ook in Zuid-Holland voor het eerst een wolf gezien. Drie weken geleden zag iemand het dier lopen in Barendrecht, een gemeente ten zuiden van Rotterdam. Op basis van filmbeelden daarvan bevestigen experts van de Zoogdiervereniging dat het gaat om een wolf.
9 uur geleden
DEN BOSCH (ANP) - Peter Gillis gaat in hoger beroep tegen de gevangenisstraf en de boete die hij donderdag kreeg opgelegd wegens belastingontduiking. Dat laat zijn advocaat vrijdag aan het ANP weten. De rechtbank in Den Bosch veroordeelde de realityster, bekend van de tv-serie Massa is Kassa, tot een celstraf van anderhalf jaar, waarvan zes maanden voorwaardelijk. Ook moeten de ondernemingen van Gillis boetes van in totaal ruim 1,3 miljoen euro betalen.
12 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Er gaat een Nederlands vliegtuig naar Tenerife om de Nederlandse passagiers van cruiseschip m/v Hondius op te halen. Dat heeft buitenlandminister Tom Berendsen (CDA) na afloop van de ministerraad gemeld. Het is nog niet bekend wanneer en waar deze mensen dan terugkeren in Nederland. De Nederlanders aan boord zijn hierover geïnformeerd.
12 uur geleden
MAASTRICHT (ANP) - De moeder die verdacht wordt van het doodsteken van haar 14-jarige dochter in haar ouderlijk huis in Blerick blijft negentig dagen langer vastzitten. Dat meldt een woordvoerder van de rechtbank Limburg.
13 uur geleden
SANTA CRUZ (ANP) - Het Nederlandse cruiseschip Hondius moet "als de laatste passagier van boord is" meteen doorvaren naar Nederland. Dat zei de regionale leider van de Canarische Eilanden, Fernando Clavijo, volgens Spaanse media. Volgens de topbestuurder is het niet zinvol om de Hondius nog dagen voor anker te laten liggen bij de eilandengroep.
13 uur geleden