Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
UTRECHT (ANP) - Vrouwen die rechter wilden worden, zijn in het verleden gediscrimineerd, oordeelt het College voor de Rechten van de Mens. Toen de vrouwen werden benoemd tot rechter in opleiding kregen ze een lager salaris dan mannen in dezelfde functie. Volgens het college is dat verschil niet gerechtvaardigd. De uitspraak is niet bindend.
46 minuten geleden
GRONINGEN (ANP) - Het heropenen van het Groningenveld voor gaswinning is geen optie vanwege de grote veiligheidsrisico's. Zo reageert de Groninger Bodem Beweging (GBB) op het plan van JA21 om wettelijk vast te leggen dat de gasvoorraad uit het Groningenveld achter de hand wordt gehouden als "strategische reserve".
2 uur geleden
ROTTERDAM (ANP) - De opvangregeling voor daklozen bij winterse temperaturen kent grote verschillen en gemeenten voeren deze ook niet altijd goed uit, ondanks een bestaande handreiking van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Dat stelt belangencoalitie Dakloosheid Voorbij! in een onderzoek onder tientallen centrumgemeenten.
2 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Vrijdag vliegen er opnieuw repatriëringsvluchten vanuit het Midden-Oosten. Het ministerie van Buitenlandse Zaken meldt dat het om een vlucht gaat vanuit de Omaanse hoofdstad Muscat, die wordt verzorgd door KLM, en een vlucht van TUI vanuit het Egyptische Sharm-el-Sheikh. Reizigers betalen een eigen bijdrage van 600 euro per persoon.
2 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - De provincie Zuid-Holland heeft bij de netbeheerders ruimte op het stroomnet aangevraagd voor bijna een kwart miljoen woningen. Het gaat om de huizen die de Zuid-Hollandse gemeenten tot en met 2032 willen bouwen. Omdat de regels voor het 'reserveren' van aansluitingen op het elektriciteitsnet per 1 juli veranderen, heeft de provincie alvast een collectieve aanvraag gedaan bij de netbeheerders TenneT, Liander, Stedin en Westland Infra.
3 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Het ministerie van Buitenlandse Zaken roept reizigers die vanwege de situatie in het Midden-Oosten gestrand zijn in Thailand op contact op te nemen met hun luchtvaartmaatschappij, reisverzekeraar en reisagent voor advies. Dat meldt de informatieservice van het ministerie. De ambassade kan hen niet helpen met het boeken van een andere vlucht
6 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Het nieuwe kabinet moet snel duidelijkheid geven over de regels voor kunstmatige intelligentie (AI). Dat zegt de Autoriteit Persoonsgegevens, de privacytoezichthouder van de overheid. Die waarschuwt ook dat momenteel niets kan worden gedaan tegen onveilige en discriminerende algoritmes. De waakhond wil daarom dat het toezicht wordt verbeterd.
10 uur geleden