Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
UTRECHT (ANP) - Studenten van de Universiteit Utrecht worden maandag weer in de collegezaal verwacht. Het onderwijs vindt dan weer op locatie plaats. Tentamens gaan ook door.
8 minuten geleden
WEESP/MAARSSEN (ANP) - Bij Weesp zijn zondag meerdere mensen door het ijs gezakt. "We willen u waarschuwen: ga het ijs niet op!", waarschuwt de politie, die een helikopter heeft ingezet in het gebied bij de Weespersluiskade. Het is niet bekend hoe het gaat met de mensen die door het ijs zijn gezakt.
26 minuten geleden
HOUTEN (ANP) - Komende nacht geldt voor een groot deel van het land nog code oranje, maar het koude winterweer gaat langzaam plaatsmaken voor warmere periodes, verwacht Weeronline. In het zuiden kan komende week de temperatuur oplopen naar maxima van 9 of 10 graden.
36 minuten geleden
UTRECHT (ANP) - Mensen zouden in de nacht van zondag op maandag en maandagochtend niet de weg op moeten gaan als dat niet nodig is. Met dat advies komt Rijkswaterstaat, nu het KNMI opnieuw met code oranje komt vanwege verwachte ijzel.
45 minuten geleden
STEENWIJK (ANP) - In Steenwijk is het lichaam gevonden van de 8-jarige jongen die sinds zaterdagavond vermist was. Dat meldt de politie.
1 uur geleden
WINTERSWIJK (ANP) - Op natuurijsbanen in Nederland wordt zondag druk geschaatst, blijkt uit een rondgang van het ANP. IJsbanen proberen zondag zo lang mogelijk open te blijven.
1 uur geleden
UTRECHT (ANP) - NS blijft ook maandag nog met een aangepaste dienstregeling en minder treinen rijden als gevolg van het winterweer, met name in het oosten van het land. "Sommige reizigers moeten vaker overstappen en zijn langer onderweg. Ook kunnen treinen drukker zijn dan reizigers gewend zijn", meldt NS.
1 uur geleden