Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
DEN HAAG (ANP) - De Oekraïense president Volodymyr Zelensky heeft woensdag een bezoek gebracht aan koning Willem-Alexander. De ontmoeting vond plaats in de zogeheten DNA Salon op Paleis Huis ten Bosch.
42 minuten geleden
DEN HAAG (ANP) - De verdenkingen tegen een Egyptenaar die eerder deze maand in Nederland is aangehouden voor mishandeling, zijn uitgebreid. Het Openbaar Ministerie meldt dat de man nu ook wordt verdacht "diensten te hebben verleend voor een buitenlandse mogendheid". Om welke diensten het precies gaat en voor welk land hij ze heeft verricht, zegt de woordvoerder van het OM niet omdat het strafrechtelijk onderzoek nog loopt.
56 minuten geleden
DEN HAAG (ANP) - Koning Willem-Alexander en koningin Máxima leven mee met de slachtoffers en nabestaanden van het treinongeluk nabij Urda in Spanje. In een bericht op sociale media staat het koningspaar stil bij het dodelijke ongeluk van woensdagochtend, waarbij 68 mensen om het leven kwamen.
2 uur geleden
ROERMOND (ANP) - Meer regie, samenwerking en investeringen zijn nodig om Nederland van voldoende zoetwater te blijven voorzien. Die oproep doen de hoogste bestuurders van twaalf waterschappen. De extreme droogte van afgelopen zomer heeft laten zien hoe kwetsbaar het watersysteem is, zeggen de dijk- en watergraven. "Droogtemaatregelen dulden geen uitstel meer."
3 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Pluimveehouders moeten per direct hun kippen binnenhouden om de verspreiding van vogelgriep zoveel mogelijk te beperken. Staatssecretaris Silvio Erkens (Landbouw, VVD) heeft vanwege drie uitbraken in korte tijd per direct een landelijke ophok- en afschermplicht ingesteld. Hobbyhouders moeten hun kippen of andere vogels zoveel mogelijk beschermen tegen besmetting.
3 uur geleden
AMSTERDAM (ANP) - Het fatbikeverbod in het Amsterdamse Vondelpark blijft van kracht, maar wordt niet uitgebreid naar andere plekken. Dat heeft de gemeente besloten na evaluatie van de maatregel die op 11 mei is ingevoerd.
3 uur geleden
TILBURG (ANP) - De politie heeft in de nacht van maandag op dinsdag een groot aantal illegale vapes gevonden in een pand aan de Lannerstraat in Tilburg. In het pand lagen 5100 THC-vapes en 17.120 vapes met een smaakje opgeslagen die samen een geschatte waarde hadden van bijna 500.000 euro, meldt de politie woensdag. Een 28-jarige Tilburger is aangehouden.
4 uur geleden