Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
DEN HAAG (ANP) - Ondanks verzet in de Tweede Kamer verlengt het kabinet begin volgende maand het contract met Solvinity, het bedrijf dat ervoor zorgt dat DigiD kan draaien. Dat schrijft verantwoordelijk staatssecretaris Eric van der Burg (Binnenlandse Zaken) op vragen van JA21 aan de Kamer.
39 minuten geleden
UTRECHT (ANP) - De politie bereidt zich voor op het verwijderen van de demonstranten en op het opheffen van de blokkade op de A12. Dat meldt de gemeente Utrecht op X. Klimaatdemonstranten van XR zijn bij De Meern de snelweg opgelopen. De politie wist ze niet tegen te houden.
51 minuten geleden
DE MEERN (ANP) - Een grote groep klimaatdemonstranten van XR is zaterdag de A12 opgelopen, ziet een ANP-verslaggever. Dat gebeurde ter hoogte van De Meern, vlakbij Utrecht. De politie probeerde hen tegen te houden, maar slaagde daar niet in.
1 uur geleden
DE MEERN (ANP) - Klimaatdemonstranten van XR proberen zaterdag de A12 te betreden, ziet een ANP-verslaggever. Ze doen een poging ter hoogte van De Meern, vlakbij Utrecht. Maar de politie weet dit tot nu toe te voorkomen.
1 uur geleden
AMSTERDAM (ANP) - Het YouTube-kanaal van de zogeheten prankcaller - telefonische grappenmaker - Rouand is offline. De YouTuber gaf eerder deze week toe kort voor een fataal schietincident gebeld te hebben met Efe Y., die ervan wordt verdacht op nieuwjaarsdag twee tieners te hebben doodgeschoten in Amsterdam. Eerder ontkende Rouand nog dat hij met Efe Y. had gebeld.
3 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Wie een rechtszaak verliest bij de Hoge Raad, hoort al jaren in de meeste gevallen niet waarom dat zo is. Dat blijkt uit cijfers van de hoogste rechter. In 2025 ontbrak een inhoudelijke motivering in 571 van de 976 gevallen waarin de Hoge Raad mensen geen gelijk gaf. Juristen zijn kritisch over de uitspraken zonder uitleg.
5 uur geleden
IJSSELSTEIN (ANP) - In IJsselstein is het protest tegen een tijdelijke noodopvang voor asielzoekers afgelopen, meldt een ANP-verslaggever. Er is nog een kleine groep aanwezig bij het gemeentehuis. Aanleiding voor de demonstratie was de komst van een tijdelijke opvanglocatie op een veld van voetbalvereniging IJFC.
17 uur geleden