Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
DEN HAAG (ANP) - Rotterdam Airport en Eindhoven Airport hebben toch natuurvergunningen nodig, heeft de rechter bepaald. Het kabinet vond enkele jaren geleden dat dat niet nodig was, maar natuurorganisaties en omwonenden hebben dat aangevochten.
49 minuten geleden
UTRECHT (ANP) - Rijkswaterstaat roept weggebruikers bij drukte door de werkzaamheden aan de snelweg A2 komend weekend op niet af te wijken van de omleidingsroute. "Rijd niet binnendoor of op de navigatie", zegt een woordvoerster. Meerdere omliggende gemeenten hadden de afgelopen weekenden veel last van sluipverkeer, omdat de A2 richting Utrecht dicht was tussen de knooppunten Everdingen en Oudenrijn.
1 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Tientallen websites die zogenoemde designerdrugs aanboden, zijn offline gehaald op last van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). "Het gebruik ervan kan levensgevaarlijk zijn", melden de overheidsdiensten.
1 uur geleden
ASSEN (ANP) - Het bewijs tegen vermeende kunstrover Bernhard Z. (35) is minder overweldigend dan het Openbaar Ministerie heeft betoogd, zo hebben zijn advocaten donderdag in hun pleidooi gezegd. Ze hebben gepleit voor vrijspraak.
1 uur geleden
HOOFDDORP (ANP) - Het slachtoffer van de dodelijke steekpartij in een woning in Hoofddorp woensdagavond is een vrouw, meldt de politie donderdag. De persoon die werd aangehouden is een 34-jarige man uit de Noord-Hollandse plaats.
2 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Boeren moeten regelmatig hun technische installaties laten controleren om het risico op stalbranden te voorkomen. Staatssecretaris Silvio Erkens (Landbouw, VVD) schrijft in een Kamerbrief dat hij "zo spoedig mogelijk" brandveiligheids- en elektrakeuringen wil invoeren.
2 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) gaat binnenkort bij een aantal ICT-leveranciers in Nederland preventief controleren hoe zij de digitale beveiliging hebben geregeld. Zo kunnen zij tijdig aanpassingen doen als dat nodig blijkt. Na een reeks grote datalekken, bij onder meer Odido en Clinical Diagnostics, wil de AP met deze controles de preventie tegen cyberaanvallen en datalekken bevorderen.
2 uur geleden