Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
ZAANDAM (ANP) - Marjan Minnesma, de oprichter en directeur van klimaatorganisatie Urgenda, is op 59-jarige leeftijd overleden. Dat meldt de organisatie op haar website. Minnesma wordt de drijvende kracht achter Urgenda genoemd.
12 minuten geleden
TER APEL (ANP) - Vrijdag hebben zo'n zestig mensen die voor het aanmeldcentrum in Ter Apel aan het wachten waren een plek in de opvanglocatie gekregen. Het gaat daarbij niet om kwetsbare mensen, voor wie ook de afgelopen dagen nog plek was. Dat is voor het eerst sinds woensdag werd besloten niet iedereen meer toe te laten, bevestigt een woordvoerder van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA).
29 minuten geleden
DEN HAAG (ANP) - Drinken, smeren, petje. Dat is het algemene advies bij veel evenementen dit pinksterweekend. In verband met de verwachte hoge temperaturen hebben organisatoren adviezen op hun websites gezet, zorgen ze veelal voor extra waterpunten en houden ze een extra oogje in het zeil.
56 minuten geleden
GRONINGEN (ANP) - Groningen gaat zaterdag, zondag en maandag nachtopvang bieden aan asielzoekers voor wie geen plek is in het opvangcentrum in Ter Apel. Burgemeester Roelien Kamminga heeft daarvoor een verzoek ontvangen van asielminister Bart van den Brink. De opvang vindt plaats in congrescentrum Hanzeplaza. Hoeveel asielzoekers daar de nacht gaan doorbrengen is nog niet bekend; dat is afhankelijk van de instroom, laat de gemeente weten.
59 minuten geleden
TER APEL (ANP) - Het Rode Kruis is opgelucht dat een groep asielzoekers in de nacht van vrijdag op zaterdag een slaapplek had in het Groningse Stadskanaal. De hulporganisatie maakt zich wel zorgen over hoe het de komende dagen verdergaat rond het overvolle aanmeldcentrum in Ter Apel. Het Rode Kruis vindt het onbegrijpelijk dat er nog steeds geen echte oplossing is gevonden, zo is te lezen in een persbericht.
3 uur geleden
EERBEEK (ANP) - Bij een ernstig ongeval op de Harderwijkerweg bij Eerbeek zijn vrijdagavond twee mannen overleden. Dat meldt de politie Gelderland op X. Het gaat om een aanrijding tussen een motor en een auto. De twee bestuurders overleden ter plaatse.
9 uur geleden
STADSKANAAL (ANP) - De Groningse gemeente Stadskanaal gaat opnieuw asielzoekers voor een nacht opvangen die vrijdag buiten bij het overvolle aanmeldcentrum in Ter Apel stonden te wachten. De gemeente laat weten dat het om ongeveer tachtig mensen gaat.
12 uur geleden