Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
DEN HAAG (ANP) - De Nederlandse landbouwexport is vorig jaar gestegen met 8,4 procent, melden Wageningen Social & Economic Research en het Centraal Bureau voor de Statistiek. Zuivel en eieren bleven de belangrijkste exportproducten, gevolgd door vlees en sierteelt.
2 uur geleden
UTRECHT (ANP) - Omwonenden die vanwege de explosie en brand in het centrum van Utrecht hun huis hebben moeten verlaten, kunnen in de nacht van donderdag op vrijdag niet terugkeren. Veel van hen zijn opgevangen in hotel Karel V, anderen hebben ervoor gekozen de nacht bij vrienden of familie door te brengen.
2 uur geleden
HEERLEN (ANP) - De bestuurder die donderdagavond tegen de gevel van het Zuyderland-ziekenhuis in Heerlen is gereden, is aan zijn verwondingen overleden. De politie meldt na onderzoek dat het ging om een noodlottig ongeval.
4 uur geleden
UTRECHT (ANP) - Verschillende ondernemers die getroffen zijn door de explosie in de Visscherssteeg in het centrum van Utrecht donderdagmiddag, laten op social media van zich horen. Door de kracht van de ontploffing zijn bij veel panden in de omgeving van de steeg ruiten uit de sponning en pannen van het dak geblazen. De schade is groot.
5 uur geleden
UTRECHT (ANP) - Burgemeester Sharon Dijksma begrijpt dat er onder de getroffen omwonenden van de explosie in Utrecht veel zorgen zijn over hun huisdieren. De gemeente probeert in kaart te brengen waar dieren thuis waren op het moment van de explosie, laat ze weten tijdens een persmoment.
5 uur geleden
HEERLEN (ANP) - Een personenauto is donderdagavond rond 20.30 uur tegen de gevel van het Zuyderland-ziekenhuis in Heerlen gereden. De bestuurder is daarbij gewond geraakt en wordt nu in het ziekenhuis behandeld. De politie onderzoekt wat er aan de aanrijding voorafging. Over andere gewonden meldt de politie vooralsnog niets.
6 uur geleden
UTRECHT (ANP) - Donderdagmiddag is er een gaslek geweest in de omgeving van de Visscherssteeg in Utrecht, waar die middag een explosie was. Dat zei burgemeester Sharon Dijksma in een korte toelichting op de gebeurtenissen in de binnenstad. Onduidelijk is of de gaslekkage de oorzaak was van de explosie. "Er is gas geroken", zei ze. "Maar je weet niet waardoor de explosie plaatsvindt."
7 uur geleden