Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
GRANADILLA DE ABONA (ANP) - Het aan wal brengen van de opvarenden van de m/v Hondius wordt al enige tijd uitgesteld vanwege plotselinge harde wind. Het Nederlandse cruiseschip waarop een uitbraak van het hantavirus was, ligt sinds zondagochtend voor anker in de industriehaven van Granadilla in Tenerife.
2 minuten geleden
ZAANDAM (ANP) - Tata Steel heeft opnieuw een boete gekregen voor een te hoge uitstoot van schadelijke stoffen. De Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied int bij het grote staalbedrijf in de IJmond een dwangsom van 3,25 miljoen euro, omdat vanuit de oude kooksgasfabriek 2 onder meer te hoge concentraties PAK's vrijkomen. Stoffen die onder deze noemer vallen, zijn kankerverwekkend.
29 minuten geleden
LISSE (ANP) - Net als in de afgelopen drie jaar, bezochten tijdens de openingsperiode van Keukenhof in 2026 ruim 1,4 miljoen mensen het lentepark in Lisse. Evenals voorgaande jaren kwam het merendeel van die bezoekers uit Nederland, gevolgd door Duitsland, de Verenigde Staten, Frankrijk en Groot-Brittannië. De gemiddelde leeftijd van bezoekers was 48 jaar.
1 uur geleden
HARDENBERG (ANP) - Het totale bedrag dat het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) aan dwangsommen moet overmaken aan gemeenten voor problemen bij zijn locaties, is tijdens het weekeinde opgelopen tot boven de 10 miljoen euro. Het grootste deel daarvan ging naar de gemeente Westerwolde in Groningen. Daarin ligt het aanmeldcentrum van Ter Apel.
3 uur geleden
BREDA (ANP) - Elf mensen zijn zondag aangehouden op verdenking van het verstoren van de openbare orde rond de gestaakte eredivisiewedstrijd NAC - Heerenveen in Breda, meldt de politie maandag. Het gaat om verschillende vergrijpen, zoals het afsteken van vuurwerk, het dragen van gezichtsbedekkende kleding, het verstoren van de openbare orde en huisvredebreuk.
3 uur geleden
BREDA (ANP) - Het Openbaar Ministerie heeft maandag veertien jaar cel geëist tegen de 24-jarige Jordy C. voor de dodelijke schietpartij in een supermarkt in Vlissingen op 22 juni vorig jaar. Daarbij kwam de 44-jarige Thomas van Wanrooij om het leven.
4 uur geleden
TENERIFE (ANP) - Jan Dobrogowski, de kapitein van het cruiseschip Hondius, zegt dat "het geduld, de discipline en vriendelijkheid" van de mensen aan boord van zijn schip hem "het meest heeft geraakt in deze zware tijd". In een videoboodschap op de website van rederij Oceanwide bedankt hij de passagiers en crewleden.
4 uur geleden