Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
ROTTERDAM (ANP) - Het is nog te vroeg om uit te sluiten dat er een link is tussen de vier mannen die worden verdacht van een aanslag bij een synagoge in Rotterdam op vrijdag en de mogelijke daders van een aanslag bij een Joodse school in Amsterdam zaterdag. Dat vertelde de minister van Justitie en Veiligheid, David van Weel (VVD), zaterdag tijdens een persmoment bij de Kralingse Plas in Rotterdam.
3 uur geleden
ALMERE (ANP) - De gemeenteraadsverkiezingen maken "ontiegelijk veel uit voor je gewone leven", zei VVD-leider Dilan Yeşilgöz zaterdag in het centrum van Almere. Daar liep ze over de markt in de hoop stemmers over te halen om op haar partij te stemmen bij de verkiezingen komende woensdag. De lokale lijsttrekker Lesley van Hilten hoopt dat mensen de moeite nemen om te gaan stemmen, aangezien de opkomst in Almere bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen slechts 40 procent was.
4 uur geleden
MAASTRICHT (ANP) - De politie heeft twee busjes die de snelweg A2 op probeerden te komen, staande gehouden. Daardoor was de A2 tussen Kruisdonk en Maastricht-Airport in de richting van Eindhoven voor een korte tijd gesloten, meldt de politie op X.
5 uur geleden
AMSTERDAM (ANP) - De politie heeft een landelijk team opgezet dat de inzet coördineert als het gaat om de beveiliging van Joodse objecten. Dit team, Nationale Staf Grootschalig Bijzonder Optreden (NSGBO), geeft leiding op strategisch niveau, laat de politie weten. Aanleiding zijn de explosie bij een synagoge in Rotterdam en een aanslag bij een Joodse school in Amsterdam-Buitenveldert.
5 uur geleden
ASSEN (ANP) - Burgemeesters Anno Hiemstra (Aa en Hunze), Jan Zwiers (Midden-Drenthe) en Marco Out (Assen) uiten collectief hun begrip voor "vragen en zorgen" bij inwoners door de aardbeving die hun gemeenten in de nacht van vrijdag op zaterdag trof.
7 uur geleden
ALMERE (ANP) - Defensieminister Dilan Yeşilgöz houdt er rekening mee dat de recente explosies bij Joodse panden gelinkt zijn aan Iran. Dat zei ze tijdens een campagnebijeenkomst van de VVD in Almere.
7 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - "Wat een laffe intimidatie", reageert D66-fractievoorzitter Jan Paternotte via X op de aanslag op een Joodse school in Amsterdam. Ook andere Kamerleden spreken hun afschuw uit over de explosie die heeft plaatsgevonden in de nacht van vrijdag op zaterdag. "Dit is niet een gerichte aanslag op een gebouw, maar op de veiligheid van de hele Joodse gemeenschap", schrijft Jesse Klaver van GroenLinks-PvdA.
9 uur geleden