Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
HILVERSUM (ANP) - BNNVARA komt zondag met twee extra uitzendingen ter ere van Sonja Barend, heeft de omroep laten weten. Eerder op de dag werd bekendgemaakt dat de televisiepersoonlijkheid op 86-jarige leeftijd is overleden.
1 uur geleden
HILVERSUM (ANP) - Sonja Barend heeft "ontzettend veel" betekend voor het televisie-interview, zegt Nieuwsuur-presentator Marielle Tweebeeke naar aanleiding van het overlijden van de talkshowpresentatrice. Zondag werd bekend dat Barend zaterdag op 86-jarige leeftijd is overleden.
1 uur geleden
AMSTERDAM (ANP) - Met het overlijden van Sonja Barend is "een Amsterdammer in hart en nieren heengegaan", reageert Femke Halsema. Volgens de Amsterdamse burgemeester kon je Barend in de Amsterdamse binnenstad dikwijls tegenkomen. "Statig, vrolijk, met altijd een scherpe observatie gereed."
2 uur geleden
HILVERSUM (ANP) - Televisiepersoonlijkheid Sonja Barend is op 86-jarige leeftijd overleden. Dat meldt omroep BNNVARA namens haar familie. Barend overleed zaterdag thuis in het bijzijn van haar familie.
6 uur geleden
BARCELONA (ANP) - De eerste veertig van in totaal zo'n tachtig boten zijn vanuit de haven in Barcelona vertrokken richting Gaza om daar hulp te bieden. Op deze Global Sumud Flotilla zijn ongeveer vijfhonderd mensen, de andere helft vertrekt later vanuit Italië en Griekenland. Vanuit Spanje zijn zes Nederlanders mee, een meer dan gedacht omdat op de boot van Greenpeace ook een landgenoot meevaart, weet hoofd van de Nederlandse delegatie Marieke Stam sinds kort.
6 uur geleden
ROTTERDAM (ANP) - De man die afgelopen vrijdag op klaarlichte dag een buschauffeur mishandelde in Rotterdam, wordt ook gezocht voor het eerder mishandelen van dezelfde buschauffeur. De vorige mishandeling vond op zaterdag 7 maart plaats, meldt de politie zondag. Er is inmiddels beeld van de verdachte verspreid waar hij herkenbaar op staat.
10 uur geleden
BARCELONA (ANP) - Vijf Nederlanders vertrekken zondag in verschillende boten vanuit Barcelona richting Gaza. Ze zijn onderdeel van een internationale vloot die Palestijnen hulp wil bieden. Later vertrekken vanuit Italië en Griekenland nog tien Nederlanders.
1 dag geleden