Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
AMSTERDAM (ANP) - Door de nieuwe regels van het Europese Asiel- en Migratiepact dreigen asielkinderen opgesloten te worden in een detentiecentrum in Zeist. Die Nederlandse maatregel kan veel schade aanrichten en moet voorkomen worden, waarschuwt VluchtelingenWerk Nederland (VWN).
28 minuten geleden
HILVERSUM (ANP) - Het aantal gemeenteraadsleden dat agressie, intimidatie of geweld ervoer, is de afgelopen vier jaar ruim verdubbeld. Een derde van de raadsleden gaf in een enquête aan dit te ervaren, waar dat voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 bij 15 procent speelde. Van hen geeft 30 procent aan dat dit invloed heeft op hun functioneren.
35 minuten geleden
LIESHOUT (ANP) - Bavaria heeft een carnavalscampagne tijdelijk offline gehaald na een sommatie van het Internationaal Olympisch Comité (IOC). Dat bevestigt een woordvoerder van Royal Swinkels, het familiebedrijf waar Bavaria deel van uitmaakt, na berichtgeving van Omroep Brabant. "Volgens het IOC vertoonde onder andere een beeld met vijf biertjes op een bar te veel gelijkenis met de Olympische ringen", aldus de woordvoerder.
6 uur geleden
WILLEMSTAD (ANP) - Curaçao bevindt zich in een 'diabetesnoodsituatie', meldt het nationale ziekenhuis CMC woensdag. Volgens het instituut heeft dit steeds grotere gevolgen voor de volksgezondheid en de overheidsfinanciën. Eén op de vijf volwassenen op Curaçao leeft met diabetes.
9 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Koning Willem-Alexander en koningin Máxima herdenken de woensdag overleden schrijver Cees Nooteboom "met groot respect". Dat is te lezen in een statement dat ook namens prinses Beatrix is gepubliceerd. Het koningspaar noemt Nooteboom "een van onze meest prominente auteurs".
9 uur geleden
AMSTERDAM (ANP) - Schrijver Cees Nooteboom, winnaar van talloze prijzen, is overleden op 92-jarige leeftijd. Zijn uitgever De Bezige Bij heeft dat woensdag bevestigd.
11 uur geleden
AMSTERDAM (ANP) - Ex-Volt-Kamerlid Nilüfer Gündoğan krijgt geen schadevergoeding van haar voormalige politieke partij Volt. Dat heeft de rechtbank Amsterdam besloten. Ze wilde onder meer ruim 1 miljoen euro hebben als compensatie voor gemist inkomen. De rechter stelt dat Volt Nederland niet aansprakelijk is voor de beslissingen die de Tweede Kamerfractie heeft genomen.
11 uur geleden