Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
ROTTERDAM (ANP) - Het Openbaar Ministerie heeft dinsdag een gevangenisstraf van 24 jaar geëist tegen de 58-jarige René F. uit Schiedam voor het medeplegen van de moord op ggz-directeur Rob Zweekhorst. De dood van de ggz-directeur staat te boek als een vergismoord.
57 minuten geleden
DEN HAAG (ANP) - De klimaatzaak van Milieudefensie tegen Shell nadert zijn ontknoping. De milieuorganisatie en het grote olie- en gasbedrijf treffen elkaar vrijdag voor de Hoge Raad, die het laatste oordeel in de zaak velt. De eisers blijven hopen dat Shell een concreet percentage krijgt opgelegd waarmee het de uitstoot van broeikasgassen die het veroorzaakt moet verminderen.
1 uur geleden
MAASTRICHT (ANP) - In een aantal filialen van supermarktketen Lidl in Brabant en Limburg zijn maandag verdovende middelen aangetroffen tussen partijen fruit. Dit fruit was verpakt in grote dozen. De dozen zijn allemaal afkomstig uit hetzelfde distributiecentrum van de supermarktketen.
1 uur geleden
AMSTERDAM (ANP) - De rechtbank in Amsterdam heeft dinsdag de Amerikaanse straf van de 81-jarige Jaitsen Singh omgezet naar een levenslange celstraf in Nederland. Singh kreeg in 1986 in de Verenigde Staten, waar hij destijds woonde, 56 jaar tot levenslang voor de moord op zijn vrouw en stiefdochter en de uitlokking daarvan.
2 uur geleden
GRONINGEN (ANP) - Het Openbaar Ministerie stelt dat tbs'er Malek F. (39) volledig ontoerekeningsvatbaar was toen hij op 6 april vorig jaar een medepatiënt in de Groningse Mesdagkliniek neerstak. De officier van justitie heeft de rechtbank daarom gevraagd de verdachte te ontslaan van rechtsvervolging en om voortzetting van de eerder opgelegde tbs-maatregel.
2 uur geleden
VUGHT (ANP) - De advocaten van Saïd R. (53) zijn boos, omdat volgens hen meegeluisterd kon worden met vertrouwelijke gesprekken die zij voerden met hun cliënt in de Extra Beveiligde Inrichting (EBI). "Wij vinden dit bijzonder vervelend", zei Mark Dunsbergen dinsdag op een zitting van het Marengo-proces in Vught.
3 uur geleden
GRONINGEN (ANP) - De tbs'er Malek F. (39) heeft dinsdag in de rechtbank in Groningen bekend dat hij op 6 april vorig jaar een medepatiënt, een joodse man, in de Groningse Mesdagkliniek heeft geprobeerd te doden. F. verklaarde dat hij dit deed in opdracht van stemmen die hij hoorde in zijn hoofd na het wisselen van medicijnen.
3 uur geleden