Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
UTRECHT (ANP) - Aan de Vischerssteeg in het centrum van Utrecht is donderdagmiddag een "gigantische explosie" geweest, meldt een woordvoerder van de veiligheidsregio. Daarbij is zeker één gewonde gevallen. Hoe die persoon eraan toe is, weet hij niet.
6 minuten geleden
UTRECHT (ANP) - De Veiligheidsregio Utrecht roept mensen op om niet richting het gebied te gaan waar een brand woedt in het centrum van Utrecht. Er zijn veel hulpdiensten opgeroepen en die hebben de ruimte nodig, aldus de veiligheidsregio. Een verslaggever van het ANP telde zeker tien ambulances.
21 minuten geleden
AMSTERDAM (ANP) - De gemeente Amsterdam wil bijdragen aan de kosten voor de herbouw van de afgebrande Vondelkerk. Amsterdam zal afzien van 421.000 euro aan dividend over 2025 dat kerkeigenaar Stadsherstel dit jaar zou uitkeren aan de gemeente. Het geld moet dan wel ten goede komen aan het herstelwerk, zei wethouder Alexander Scholtes (monumenten) donderdag in de gemeenteraad.
22 minuten geleden
UTRECHT (ANP) - In het centrum van Utrecht zijn meldingen van een grote brand en meerdere explosies in de Visscherssteeg. Dat meldt een woordvoerder van de veiligheidsregio. Hij is onderweg naar de locatie en kan daar vermoedelijk meer vertellen.
36 minuten geleden
AMSTERDAM (ANP) - Een 43-jarige man heeft een gevangenisstraf van 10,5 jaar gekregen voor het doden van een dakloze Pool (40) in Amsterdam Nieuw-West. Daartoe oordeelde het gerechtshof Amsterdam in hoger beroep.
1 uur geleden
ROTTERDAM (ANP) - De gemeente Rotterdam heeft aangifte gedaan van de bekladding met een racistische leus bij het standbeeld Moments Contained op het plein voor station Rotterdam Centraal. Dat vertelde burgemeester Carola Schouten aan de gemeenteraad bij een debat over dit onderwerp.
1 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Nederland stuurt een officier van de marine voor een verkenningsmissie naar Groenland, meldt demissionair minister Ruben Brekelmans (Defensie, VVD). Hij gaat samen met andere NAVO-bondgenoten deelnemen aan een verkenning voor een militaire oefening in het Arctische gebied.
2 uur geleden