Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
HELMOND (ANP) - De 19-jarige man die in de nacht van donderdag op vrijdag vermist is geraakt in Helmond, is nog altijd niet gevonden. Dit meldt een woordvoerder van de politie. De vermiste man heeft een verstandelijke beperking en is alleen gekleed in een korte broek en een t-shirt.
4 uur geleden
EMMEN (ANP) - Arriva gaat door met de extra perroncontroles op station Emmen om het aantal zwartrijders te verminderen, tot zeker 31 januari. De proef waarbij reizigers op het perron al op een geldig vervoersbewijs worden gecontroleerd, begon 8 december en zou vier weken duren. De controles zijn effectief, stelt Arriva: een week voor de controles waren er achthonderd boetes, de week erna vierhonderd.
5 uur geleden
MAASTRICHT (ANP) - De Limburgse commissaris van de Koning Emile Roemer vraagt meer aandacht voor mensen die niet mee kunnen doen in de samenleving of ervoor kiezen niet te participeren. Volgens Roemer is het nu te makkelijk voor burgers om zich te distantiëren. "Er werken krachten op ons in, als samenleving, die ervoor zorgen dat mensen niet kunnen meedoen, niet hoeven meedoen, niet willen meedoen of niet uitgenodigd worden om mee te doen", zei de commissaris in zijn nieuwjaarstoespraak.
6 uur geleden
AMSTERDAM (ANP) - Stadsherstel Amsterdam heeft nog geen zicht op de schade aan de Vondelkerk na de verwoestende brand tijdens de nieuwjaarsnacht. Vrijdag worden in overleg met de brandweer en politie dronebeelden gemaakt om zo meer duidelijkheid te krijgen over de omvang. "Het is nog te gevaarlijk om de kerk in te gaan", zegt een woordvoerster van de organisatie die sinds 1996 eigenaar van de kerk is.
9 uur geleden
NIJMEGEN (ANP) - De verdachte van het dodelijke vuurwerkongeluk in Nijmegen tijdens oud en nieuw is een 44-jarige man uit Nijmegen. Dat laat een woordvoerder van de politie vrijdagmiddag weten. De man is donderdagmiddag vrijgelaten, al moet hij beschikbaar blijven tijdens het onderzoek. Wat de relatie is tussen de verdachte en het slachtoffer wil de politie niet zeggen.
9 uur geleden
GRONINGEN (ANP) - De drie Nederlandse brandwondencentra kunnen in totaal zes gewonden van de cafébrand in Zwitserland opvangen. Dat laat het Martini Ziekenhuis in Groningen weten naar aanleiding van een bericht van de NOS.
10 uur geleden
PUTTE (ANP) - Een groep jongeren heeft tijdens de jaarwisseling brandgesticht in een woning in het Noord-Brabantse Putte, door de ramen kapot te maken en vervolgens vuurwerk naar binnen te gooien. Een man (40), de vriend van de bewoonster, wilde samen met zijn vriendin de groep stoppen en werd mishandeld.
10 uur geleden