Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
LOOSDRECHT (ANP) - Het afnemende draagvlak voor de opvang van asielzoekers is niet los te koppelen van het kabinetsbeleid. Dat zei waarnemend burgemeester Mark Verheijen van Wijdemeren zondag in het tv-programma Buitenhof.
6 minuten geleden
AMSTERDAM (ANP) - Recente lokale protesten tegen de komst van asielzoekerscentra en -opvang zijn opgestookt door het extreemrechtse netwerk Identitair Verzet (IDV), dat na een stillere periode weer in opkomst is. Dat zegt het onderzoeksplatform Justice for Prosperity (JfP). Identitair Verzet is volgens JfP de Nederlandse tak van een internationale, extreemrechtse organisatie, die de stem van de gewone burger kaapt, zonder dat die het in de gaten heeft.
8 minuten geleden
IJSSELSTEIN (ANP) - Afgelopen nacht was "bruut" voor IJsselstein, zegt burgemeester Ester Weststeijn van de Utrechtse gemeente. Relschoppers vernielden daar delen van het stadhuis en het naastgelegen theater. De burgemeester zegt het geweld te verafschuwen.
12 minuten geleden
WAGENINGEN (ANP) - De regen die dit weekend valt, helpt vooralsnog weinig om het risico op natuurbranden te verkleinen. Dat zegt onderzoeker Gerbert Roerink van Wageningen University & Research. "Het gevaar is nog niet geweken."
1 uur geleden
ERMELO (ANP) - De politie onderzoekt of de brand die zaterdag woedde bij een dessertbedrijf in Ermelo mogelijk is aangestoken. Dat bevestigt een woordvoerster van de politie zondag na berichtgeving door Omroep Gelderland.
1 uur geleden
IJSSELSTEIN (ANP) - Bij het gemeentehuis en het Fulcotheater in IJsselstein zijn in de nacht van zaterdag op zondag vernielingen aangericht. Dat bevestigt een woordvoerder van de politie na berichtgeving door RTV Utrecht. Voor zover bekend zijn er nog geen aanhoudingen verricht.
1 uur geleden
HOOGEVEEN (ANP) - In het centrum van Hoogeveen is in de nacht van zaterdag op zondag een grote brand uitgebroken aan de Jonkheer de Jongestraat. Volgens een woordvoerder van de veiligheidsregio Drenthe begon het met een autobrand die is overgeslagen naar een woning.
11 uur geleden