Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
DEN HAAG (ANP) - Steeds meer Nederlanders gebruiken AI-tools bij het plannen van hun vakantie, zo blijkt uit de zogenoemde vakantiemonitor van de ANWB. Kunstmatige hulpmiddelen zoals ChatGPT en Gemini worden niet alleen ingezet om inspiratie op te doen, maar ook om reisschema's samen te stellen, een passende bestemming te vinden en activiteiten te plannen. Zowel vooraf als tijdens de reis. Van alle Nederlanders gebruikt ruim 34 procent zo'n tool daarvoor.
11 minuten geleden
VLISSINGEN (ANP) - Bij de brand die dinsdagavond laat uitbrak na een explosie in een wooncomplex in de Schutterijstraat in Vlissingen, zijn meerdere gewonden gevallen, meldt de veiligheidsregio. Zij zijn overgedragen aan het ambulancepersoneel. Om hoeveel personen het gaat, is niet bekend. De brand is inmiddels geblust.
3 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Bij de Iraanse ambassade in Den Haag zijn dinsdagavond vier mensen aangehouden. Ze gooiden met stenen naar de ambassade en probeerden het hek bij het gebouw over te klimmen, bevestigt de politie berichtgeving van 112-website Regio15.
4 uur geleden
WILLEMSTAD (ANP) - Curaçao heeft in december een recordaantal toeristen verwelkomd. Sinds augustus zijn er zorgen over de negatieve invloed van de spanning tussen de VS en Venezuela op het aantal vakantiegangers, vooral na twee bijna-ongelukken in het luchtruim in december. Het toerismebureau heeft het daarentegen over "een toenemende aantrekkingskracht".
6 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Er komt voorlopig geen extra toeslag op pakketjes van buiten de Europese Unie, met name uit China. Dat meldt demissionair staatssecretaris Eugène Heijnen (Financiën, BBB) aan de Tweede Kamer.
9 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Het Openbaar Ministerie heeft dinsdag anderhalf jaar cel geëist, waarvan een half jaar voorwaardelijk, tegen John B. (33) uit Raalte voor het in brand steken van een politieauto op de Koekamplaan, aan de rand van het Malieveld in Den Haag op 20 september. Toen liep een anti-immigratieprotest uit op rellen. B. is aangehouden op 9 december en zit sinds die tijd vast.
10 uur geleden
VLAARDINGEN (ANP) - De Geuzenpenning, een prijs voor vrijheidsstrijders en mensenrechtenactivisten, gaat dit jaar naar de burgemeester van de Hongaarse hoofdstad Boedapest. Gergely Karácsony is een belangrijke tegenstander van de rechts-populistische premier van Hongarije, Viktor Orbán.
11 uur geleden