Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
VUGHT (ANP) - Gedetineerden in de zwaarste gevangenisregimes kunnen hun advocaten weer ontvangen. Een groep van 46 advocaten heeft besloten hun staking op te schorten. Ze hervatten maandag hun bezoeken aan de Extra Beveiligde Inrichting (EBI) in Vught en de vier Afdelingen voor Intensief Toezicht (AIT).
31 minuten geleden
DEN HAAG (ANP) - Mensen voelden zich vaker onveilig in 2025 dan twee jaar eerder. Dat meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) op basis van een bevolkingsonderzoek over veiligheid. Vorig jaar voelde 37 procent van de mensen zich weleens onveilig, bij het vorige peilmoment in 2023 was dat nog bijna 35 procent.
1 uur geleden
ROTTERDAM (ANP) - Bij de ingang van het kantoor van de Deense rederij Maersk aan de Boompjes in Rotterdam zijn in de nacht van zondag op maandag vernielingen aangericht en verschillende ruiten met rode verf beklad. Dat meldt de politie na berichtgeving van Rijnmond. De politie laat weten onderzoek te doen naar het voorval.
1 uur geleden
LEIDEN (ANP) - Mensen met een niet-westerse afkomst, zoals Surinaamse en Marokkaanse Nederlanders, zijn nog altijd ondervertegenwoordigd in de registers van donoren van bloed, stamcellen en organen. Omdat de kans op een donormatch het grootst is bij mensen met dezelfde afkomst, hebben patiënten met deze achtergrond minder goede overlevingskansen. Daarvoor waarschuwen de Nederlandse Transplantatie Stichting (NTS), de stichting Sanquin Bloedvoorziening en de stichting Matchis. De drie donororganisaties zeggen voor het eerst de handen ineen te slaan om deze kansenongelijkheid aan te pakken.
4 uur geleden
ERBIL (ANP) - Het Nederlandse consulaat in de hoofdstad van de Koerdische regio in Irak, Erbil, heeft dringend aangeraden hotels in de stad te mijden. In de boodschap wordt gesproken van "onbevestigde signalen over een mogelijke aanslag op hotels in Erbil". De boodschap noemt vier namen van hotels die mogelijk gevaar lopen.
12 uur geleden
LEEUWARDEN (ANP) - Een melding dat de moordenaar van de Amerikaanse studente Mieke Oort is overleden, brengt "een golf van emoties met zich mee" voor de nabestaanden van Mieke. Dat meldt advocaat Sébas Diekstra in een reactie. De 21-jarige Oort werd in 2022 in Leeuwarden vermoord door Thomas R. uit Leek in een zaak die bekendstond als de 'Tindermoord'.
14 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Buitenlandse Zaken heeft vanwege de veiligheidsrisico's in Bahrein het reisadvies aangescherpt naar rood. Dat betekent dat mensen wordt afgeraden om naar Bahrein te reizen, in welke situatie dan ook. "Het is er te gevaarlijk. De Nederlandse ambassade kan u niet helpen als u in de problemen komt," schrijft het ministerie.
15 uur geleden