Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
DE BILT (ANP) - Het KNMI heeft de Waddeneilanden vanaf middernacht ingeschaald op code groen, het laagst mogelijke niveau. Dinsdag gold al code groen op de Waddeneilanden, maar de verwachting was dat het er woensdag code geel zou worden. Die verwachting valt volgens het KNMI weg: het vriest er niet en de temperatuur zakt woensdag ook niet onder nul graden, aldus een woordvoerder. Ook wordt er weinig tot geen sneeuwval verwacht.
16 minuten geleden
DEN HAAG (ANP) - De Wegenwacht adviseert mensen die woensdag de weg op moeten in elk geval een warme jas en een opgeladen telefoon mee te nemen, ook als ze maar een korte rit willen maken. Daarnaast moeten ze voor vertrek goed naar de actuele situatie op de weg kijken, laat een woordvoerster van de ANWB weten.
18 minuten geleden
UTRECHT (ANP) - De strooiwagens van Rijkswaterstaat hebben dinsdag ongeveer 8 miljoen kilo zout over de Nederlandse wegen gestrooid. Maandag werd 12 miljoen kilo gestrooid. De voorraad is voorlopig nog lang niet op, de organisatie had aan het begin van de winter zo'n 250 miljoen kilo tot haar beschikking.
4 uur geleden
RIJSWIJK (ANP) - Dinsdag gingen 2200 praktijkexamens bij het CBR niet door vanwege sneeuw en gladheid. Het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen meldt dat 1000 examens wel doorgingen. Die werden vooral in het zuiden en noorden van het land afgenomen.
5 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Meerdere gemeenten melden dat het strooizout plaatselijk bijna op is. Dat is bijvoorbeeld het geval in Heiloo, Bergen en Leiderdorp. Daardoor kan alleen op de belangrijkste wegen gestrooid worden of wordt het strooizout gemengd met zand.
6 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Het KNMI verwacht woensdagochtend veel sneeuw en gladheid en daarom geldt in vrijwel het hele land code oranje. Dat is het op een na hoogste waarschuwingsniveau. Alleen in Limburg en op de Waddeneilanden blijft code geel gelden.
6 uur geleden
UTRECHT (ANP) - Na de complete stilstand tijdens de ochtendspits rijden de treinen dinsdagmiddag "grotendeels volgens plan", zo laat de NS weten. Amsterdam blijft daarop de uitzondering. "Daar kampt het spoor nog met een aantal wisselstoringen als gevolg van het winterweer."
10 uur geleden