Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
DEN HAAG (ANP) - Bij plaatselijke dodenherdenkingen hebben meerdere burgemeesters maandagavond gewaarschuwd voor de staat van de samenleving en van de politiek. Daarin zien ze steeds meer extremisme.
2 uur geleden
AMSTERDAM (ANP) - Negen demonstranten die maandagavond rond de dodenherdenking op de Dam zijn aangehouden, zijn weer op vrije voeten. Onder hen is activist Frank van der Linde. Dat meldt hun advocaat Willem Jebbink. Drie andere cliënten van Jebbink worden nog verhoord. Hij verwacht dat ook zij in het komende uur worden vrijgelaten.
2 uur geleden
WAGENINGEN (ANP) - In Wageningen heeft burgemeester Floor Vermeulen rond middernacht traditiegetrouw het Nationaal Bevrijdingsvuur aangestoken, als startsein voor de viering van de vrijheid op 5 mei. Vermeulen werd vergezeld door twee veteranen uit de Tweede Wereldoorlog: de 103-jarige Robbie Hall uit het Verenigd Koninkrijk en de 105-jarige Johan Geneuglijk uit Nederland. De plechtigheid was op het plein voor Hotel De Wereld, waar in 1945 werd onderhandeld over de Duitse capitulatie.
2 uur geleden
DEN HELDER (ANP) - Door een of meerdere steekpartijen in Den Helder zijn maandagavond twee mensen gewond geraakt en naar het ziekenhuis gebracht. De politie heeft drie verdachten aangehouden. Een van de gewonden is tevens verdachte, zei een woordvoerster. De politie zoekt nog uit wat er precies is gebeurd in de Noord-Hollandse havenstad.
2 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Zo'n vijfhonderd mensen bezochten maandagavond de alternatieve dodenherdenking in Den Haag, die dit jaar op het Lange Voorhout werd gehouden. Dat zag een verslaggever van het ANP. Het is de tweede keer dat deze herdenking is georganiseerd, onder anderen oud-ambtenaren en diplomaten zitten achter het initiatief.
6 uur geleden
AMSTERDAM (ANP) - Op veel plaatsen in Nederland waren mensen maandagavond om 20.00 uur twee minuten stil voor iedereen die tijdens of na de Tweede Wereldoorlog is omgekomen in oorlogssituaties of bij vredesoperaties. Bij de Nationale Herdenking op de Dam in Amsterdam blies een trompettist het taptoesignaal, waarna de duizenden aanwezigen stilte in acht namen. Om 20.02 uur klonk het Wilhelmus.
6 uur geleden
GILZE-RIJEN (ANP) - De zogenoemde bevrijdingsvluchten, waarbij helikopters van de luchtmacht langs de verschillende bevrijdingsfestivals gaan, gaan dinsdag gewoon door. Dat meldt een woordvoerster van de Luchtmacht. De vluchten vertrekken vanaf de vliegbasis Gilze-Rijen, die maandag enige tijd werd ontruimd door een verdachte situatie.
6 uur geleden