Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
DUBAI (ANP) - Door de situatie in het Midden-Oosten vliegt KLM ook zondag niet van Dubai naar Nederland, laat de luchtvaartmaatschappij weten. De vlucht werd zaterdag al afgelast vanwege de aanvallen op Iran.
1 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft reisadviezen van nog vijf landen in de buurt van Iran aangescherpt. Het reisadvies voor heel Bahrein, Jordanië, Koeweit en Qatar is nu oranje, wat betekent dat wordt aanbevolen hier alleen naartoe te reizen als het noodzakelijk is.
2 uur geleden
HEERHUGOWAARD (ANP) - De gedetineerde die een gevangenisbewaarster zaterdagmiddag in de penitentiaire inrichting in Heerhugowaard stak, verwondde haar met een scherpe scherf van een bord in haar nek en gezicht. Daarna gijzelde hij haar. Nadat de verdachte onder controle was, is de vrouw naar het ziekenhuis gebracht.
3 uur geleden
HILVERSUM (ANP) - Ook zondag zendt de NOS extra journaals uit in verband met de ontwikkelingen in en rondom Iran. In de ochtend is ieder uur een kort NOS Journaal te zien van vijf minuten, laat de omroep weten.
4 uur geleden
HEERHUGOWAARD (ANP) - In de gevangenis in Heerhugowaard is zaterdagmiddag een steekincident en daarna een gijzeling door een gedetineerde geweest. Dat laat de politie weten. Het gevaar is inmiddels voorbij; de gedetineerde is onder controle, aldus de politie.
4 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft een negatief reisadvies gegeven voor Irak, Israël, Libanon en de Palestijnse gebieden. In die landen of gebieden geldt nu de kleurcode rood, omdat het er te gevaarlijk is. "Wat uw situatie ook is, reis er niet heen," aldus het ministerie.
4 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - De demonstratie in Den Haag tegen het Iraanse regime is veranderd in een feest nadat er zaterdagmiddag steeds meer berichten kwamen dat ayatollah Ali Khamenei bij een van de aanvallen van Israël en de Verenigde Staten is gedood. Dat nieuws verspreidde zich snel op het Malieveld, zag een ANP-verslaggever. De mensen waren uitzinnig van blijdschap en vielen elkaar emotioneel in de armen.
5 uur geleden