Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
DEN BOSCH (ANP) - In Den Bosch is het hoger beroep begonnen in de zaak over het seksueel misbruik van zeven oppaskinderen in de omgeving van Eindhoven. "Het is een walgelijke en laffe daad dat ik zoveel leed heb toegebracht. Ik heb ze pijn gedaan, angsten bezorgd en beschadigd. Er is geen enkel excuus voor wat ik heb gedaan", zei verdachte Nancy D. (57) bij aanvang. "Samen vormden we een giftige cocktail, waarbij slachtoffers zijn gevallen", zei verdachte Peter S. (62) op de eerste zittingsdag.
1 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - De Nederlandse ambassademedewerkers in Iran worden tijdelijk verplaatst naar de Azerbeidzjaanse hoofdstad Bakoe. Minister Tom Berendsen van Buitenlandse Zaken (CDA) schrijft op X dat zij worden verplaatst vanwege de veiligheidsrisico's.
1 uur geleden
ROTTERDAM (ANP) - De rechtbank in Rotterdam heeft dinsdag verzoeken tot nader onderzoek naar de detentieomstandigheden van ex-advocaat Inez Weski afgewezen. Weski, verdacht van deelname aan de criminele organisatie van haar vroegere cliënt Ridouan Taghi, en haar advocaten hadden hier vorige maand tijdens een ingelaste zitting om gevraagd. De beslissing van de rechtbank betekent dat de inhoudelijke behandeling van de zaak op 2 april kan beginnen.
2 uur geleden
NIEUW-DORDRECHT (ANP) - Het optreden van twee politieagenten vorig jaar in Nieuw-Dordrecht waarna een man om het leven kwam was rechtmatig, oordeelt het OM in Noord-Nederland na onderzoek door de Rijksrecherche. De 43-jarige man overleed aan een amfetaminevergiftiging.
2 uur geleden
ARNHEM (ANP) - Het Openbaar Ministerie heeft dinsdag vier jaar cel en tbs met dwangverpleging geëist tegen Angelo L., voor een verkrachting meer dan dertig jaar geleden in Nijmegen. De 60-jarige L. zou op 14 januari 1994 's ochtends een toen 19-jarig meisje onder dreiging van geweld hebben verkracht. "Deze verkrachting is schokkend en de gevolgen voelt het slachtoffer nog steeds", zei de officier van justitie.
3 uur geleden
ARNHEM (ANP) - "Ik kan je eindelijk vertellen wat je mij hebt aangedaan", zei het slachtoffer van een gewelddadige verkrachting in 1994 in Nijmegen dinsdag in de rechtbank in Arnhem tegen Angelo L. De 60-jarige man uit Heerlen zou haar meer dan dertig jaar geleden hebben verkracht. L. zegt zich de verkrachting niet te kunnen herinneren.
3 uur geleden
DORDRECHT (ANP) - In de penitentiaire inrichting in Dordrecht is een gevangene overleden na een brand in een eenpersoonscel. Dat bevestigt de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) na berichtgeving van Rijnmond.
4 uur geleden