Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
AMSTERDAM (ANP) - Het is baanbrekend dat een omstreden 'uitkleedfunctie' in de chatbot Grok wordt verboden. Dat zegt Robbert Hoving, directeur van Offlimits, een kenniscentrum over onlinemisbruik. Die organisatie spande met Fonds Slachtofferhulp een kort geding aan tegen de dienst en kreeg donderdag gelijk van de rechtbank in Amsterdam.
18 minuten geleden
AMSTERDAM (ANP) - VluchtelingenWerk Nederland steunt de oproep van asielminister Bart van den Brink (CDA) aan gemeenten. De minister wil dat die met spoed nieuwe opvangplekken voor asielzoekers regelen.
22 minuten geleden
WEESP (ANP) - Criminelen gebruiken zwaardere en meer explosieven bij plofkraken op geldautomaten. Dat ziet Geldmaat, het bedrijf dat beheer en onderhoud van de automaten regelt voor de grote banken in Nederland. Na nieuwe aanvallen op zogeheten sealbagautomaten heeft Geldmaat donderdag maatregelen genomen om plofkraken te voorkomen.
1 uur geleden
AMSTERDAM (ANP) - De chatbot Grok mag zijn 'uitkleedfunctie' niet meer aanbieden in Nederland. De rechtbank in Amsterdam heeft de tool donderdag verboden, nadat het Fonds Slachtofferhulp en het expertisecentrum Offlimits dat hadden geëist in een kort geding.
1 uur geleden
AMSTERDAM (ANP) - Advocaat Bart Swier heeft voor zijn cliënt Ali B ook om vrijspraak gevraagd voor het verkrachten van zangeres Ellen ten Damme. De advocaat stelde onder meer dat een verklaring van haar toenmalige partner niet als steunbewijs kan worden gebruikt.
1 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Woningbouw vergt veel grondstoffen en veroorzaakt daarmee veel CO2-uitstoot en de Wetenschappelijke Klimaatraad (WKR) ziet veel mogelijkheden om het anders aan te pakken. Als in plaats van nieuwbouw meer bestaande gebouwen worden opgetopt, gesplitst of getransformeerd tot appartementen, kan dat tienduizenden woningen én klimaatwinst opleveren, schetst de raad in een rapport.
1 uur geleden
MAASTRICHT (ANP) - De provincie Limburg wil 4 miljoen euro uittrekken voor onderzoek naar het uitbreiden van de ETpathfinder in Maastricht, een soort prototype van de Einstein Telescoop. De komende vier jaar moet het complex uitgroeien tot een topinstituut voor het meten van laagfrequente zwaartekrachtgolven. Om dat zogenoemde Einstein Telescope Low Frequency Centre (ET-LFC) te realiseren is zo'n 52 miljoen euro nodig, schat de provincie.
2 uur geleden