Free Press Unlimited: juridische druk op journalistiek onderschat
AMSTERDAM (ANP) - De impact van juridische druk op de Nederlandse journalistiek wordt onderschat en Nederlandse media hebben zelfcensuur toegepast als reactie op deze druk. Dat concludeert de organisatie Free Press Unlimited uit een eigen onderzoek, gebaseerd op gesprekken met onder meer vijftig journalisten, hoofd- en eindredacteuren, media-advocaten en juristen. Ook zijn gerechtelijke uitspraken, publieke documentatie en andere secundaire bronnen gebruikt.
De onderzoekers vonden achttien voorbeelden van zelfcensuur als gevolg van juridische druk. Media stopten met verder onderzoek naar een bepaald onderwerp om het risico op procedures. Of ze lieten preventief namen weg, ook als ze genoeg bewijsmateriaal hadden.
"In die gevallen komen belangrijke voorwaarden voor journalistiek en nieuwsgaring onder druk te staan, zoals financiële middelen en medewerking van bronnen en deskundigen. In enkele gevallen viel juridische druk samen met (angst voor) fysieke of online-intimidatie, en werd zelfcensuur (ook) om die reden toegepast", schrijven de onderzoekers.
Aantijgingen
NRC-journalist Joep Dohmen kreeg volgens de onderzoekers bijvoorbeeld te maken met een "meldpunt en aantijgingen van (oud)-politici" nadat hij had geschreven over vermeende integriteitsschandalen in Limburg. Journalisten van EenVandaag werden gedagvaard door een fabrikant van injectienaalden en hoofdelijk aansprakelijk gesteld voor schade geschat op 4,5 miljoen euro.
De onderzoekers waarschuwen voor een zogeheten chilling effect op persvrijheid: zelfcensuur door druk, waardoor de toegang van burgers tot informatie beperkt wordt. Journalisten zijn dan minder goed in staat om hun controlerende taak uit te voeren, stellen ze.
Intimideren
De zwaarste en zorgwekkendste vorm van juridische druk zijn zogeheten SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, schrijven de onderzoekers. "Deze rechtszaken worden ingesteld door rijke en machtige actoren tegen journalisten, mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties, met als voornaamste doel hen te intimideren." Volgens Free Press Unlimited tekenen de Europese Raad en het Europese parlement deze week een richtlijn om journalisten hiertegen te beschermen. Ook de Nederlandse overheid moet hiermee aan de slag, aldus de onderzoekers.
De studie van Free Press Unlimited is in lijn met onderzoek uit 2023 van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), waaruit bleek dat bijna 50 procent van de deelnemende journalisten en meer dan 90 procent van de Nederlandse hoofdredacties weleens te maken had met dreiging met juridische stappen naar aanleiding van een publicatie.
Meer uit Binnenland
ROTTERDAM (ANP) - Het Openbaar Ministerie twijfelt niet aan het waarheidsgehalte van de woorden van Inez Weski (71) kort na haar aanhouding in april 2023. Justitie reageerde maandag op dag vier van het proces tegen Weski op pleidooien van de verdediging van de voormalige advocate. Weski ontkent de uitspraken. Volgens haar verkeerde ze destijds in "een zeer stressvolle en medisch zorgwekkende situatie".
1 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - De Raad van Kerken roept de Eerste Kamer op tot "medemenselijkheid" in de debatten en stemmingen over nieuwe asielwetgeving maandag en dinsdag. "Het verontrust ons in hoge mate dat de menselijkheid zo in het geding is", zegt Derk Stegeman van de Raad van Kerken tijdens een wake "voor medemenselijkheid" in de Haagse Kloosterkerk.
1 uur geleden
HILVERSUM (ANP) - De uitvaart van de zaterdag overleden Sonja Barend vindt in besloten kring plaats. Dat meldt omroep BNNVARA aan het ANP. De plaats en datum van de uitvaart zijn niet bekend.
2 uur geleden
ANTWERPEN (ANP) - In Zeeuwse natuurgebieden aan de grens met België dreigt een milieuramp te ontstaan. Medewerkers van beheerder Het Zeeuwse Landschap hebben op diverse plekken olie aangetroffen en ook enkele besmeurde vogels gezien, onder meer in het Verdronken Land van Saeftinghe. Dat is een moeilijk begaanbaar getijdengebied op de grens van Nederland en België waar dagelijks water in en uit stroomt. Eind vorige week lekte in de Antwerpse haven zware stookolie in het water bij het tanken van een schip.
3 uur geleden
HARDENBERG (ANP) - Het asielzoekerscentrum in Hardenberg is nog steeds in gebruik, ruim een maand nadat de Overijsselse gemeente had geëist dat de opvang zou sluiten. In het weekeinde is één bewoner overgebracht naar een andere plek. Daardoor zitten er maandag nog 280 mensen in het gebouw. Het totale bedrag aan dwangsommen is opgelopen tot boven de 1 miljoen euro.
3 uur geleden
WAGENINGEN (ANP) - Bij de landelijke kikkerdriltelling zijn dit jaar 616 waarnemingen doorgegeven aan kenniscentrum RAVON. De meeste kikkerdrilmeldingen kwamen uit de provincie Gelderland, meldt natuurwebsite Nature Today. Daarna volgen Zuid-Holland en Noord-Brabant.
4 uur geleden
AMSTERDAM (ANP) - Boekingssite Booking.com laat weten dat "onbevoegde derden" toegang hebben gekregen tot boekingsinformatie van klanten. Sommige klanten van Booking.com ontvingen zondag een mail over een mogelijk gegevenslek. Het bedrijf bevestigt zondagavond dat er dus gegevens zijn ingezien.
15 uur geleden