Experts: ambtenaar moet met allerlei soorten 'bazen' kunnen werken
DEN HAAG (ANP) - Het is prematuur als (rijks)ambtenaren nu al openlijk ageren tegen een mogelijk kabinet met de PVV, vindt hoogleraar bestuurskunde Zeger van der Wal. Zo is het nog niet bekend hoe een regeerakkoord eruit gaat zien en of de nieuwe kabinetsplannen indruisen tegen de Grondwet of andere wetten. Los daarvan hoort het bij het "ambtelijk werk dat je met allerlei soorten bazen moet kunnen werken", zegt Van der Wal. Daar sluit Thijs Jansen, directeur van de Stichting Beroepseer, zich bij aan.
In het verkiezingsprogramma van de PVV staan voorstellen die lijnrecht tegenover de Grondwet staan, zoals het verbod op islamitische scholen. Ook wil de PVV een asielstop.
Op de verkiezingen van vorige week is niets aan te merken, die zijn democratisch verlopen, zegt Van der Wal. "Als privépersoon kun je wat van de uitslag vinden, maar als ambtenaar moet je je niet op voorhand activistisch opstellen. Als ambtenaar moet je je loyaal gedragen naar je baas, ongeacht de politieke kleur", zegt de hoogleraar.
Kritisch adviseren
Als een nieuw kabinet straks met voorstellen komt die (grond)wettelijk niet kunnen, moeten ambtenaren wél kritisch adviseren en tegenwicht geven, benadrukt de hoogleraar. De ambtelijke en politieke top moet die ruimte geven. Als er niets met dat advies wordt gedaan en de ambtenaar heeft moeite met het uiteindelijke besluit, dan moet de ambtenaar opstappen of om een andere functie vragen, vindt hij.
Stevig adviseren moet, maar als dat advies wordt genegeerd en "je blijft zeggen dat je er niet achterstaat, dan kun je beter vragen om een andere functie", vindt ook Jansen. "Als ambtenaar kun je ook niet weigeren om te werken voor een kabinet met een bepaalde politieke signatuur. Als je dat niet wilt, moet je weg."
Tegengas
Volgens Jansen is de ruimte voor ambtenaren om tegengas te geven de laatste jaren "in beweging gekomen". In de Ambtenarenwet staat dat de vrijheid van meningsuiting van ambtenaren aan voorwaarden is gebonden. "Zij moeten daarom wel opletten wat ze naar buiten brengen", zegt hij.
Er is volgens Jansen een grijs gebied dat de laatste jaren is gegroeid. Want na het toeslagenschandaal wordt van ambtenaren nadrukkelijk verwacht dat ze niet 'blind' beleid (blijven) uitvoeren, als ze weten dat dit voor burgers verkeerd uitpakt. Het Rijk heeft diverse programma's en een nieuwe ambtseed in het leven geroepen om ambtenaren nadrukkelijk aan te moedigen de ruimte die er is, te pakken. Volgens hem is nu "de opgave voor ambtenaren om te balanceren tussen verplichtingen aan de politiek en die aan burgers."
Meer uit Binnenland
AMSTERDAM (ANP) - Koningin Máxima heeft zaterdagmiddag voorafgaand aan de opening van WorldPride 2026 het Pride Park in het Amsterdamse Vondelpark bezocht. Máxima noemde het een "historisch moment" om bij de openingsceremonie te zijn. Samen met burgemeester Femke Halsema sprak zij met vertegenwoordigers van verschillende organisaties uit de lhbtiqa+-gemeenschap.
1 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Het Openbaar Ministerie (OM) heeft in 2025 een record aan crimineel vermogen in beslag genomen. Het gaat om 433 miljoen euro aan geld en goederen. Het is het vierde jaar op rij dat de cijfers zijn gestegen.
3 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Zoek- en reddingsteams hebben bij het Indonesische eiland Sulawesi een boot met dertien opvarenden, onder wie vier Nederlandse toeristen, teruggevonden. De Nederlandse opvarenden zijn ongedeerd, bevestigt het ministerie van Buitenlandse Zaken (BuZa).
4 uur geleden
UTRECHT (ANP) - Rijkswaterstaat is zaterdag begonnen met handhaven op het vrachtwagen- en touringcarverbod op de Merwedebrug op snelweg A27 bij Gorinchem. De eerste detectiecamera die het mogelijk maakt overtreders te identificeren, is in de nacht van vrijdag op zaterdag geïnstalleerd in de zuidelijke rijrichting en in gebruik genomen, meldt een woordvoerder van Rijkswaterstaat.
6 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Mensen hebben vrijdagavond rond 22.30 uur meldingen gemaakt van een vuurbol vanuit verschillende regio's in Nederland op sociale media.
14 uur geleden
PARIJS (ANP) - De Nederlandse ambassade in Parijs raadt Nederlanders in Frankrijk aan goed voorbereid op pad te gaan vanwege de natuur- en bosbranden die op verschillende plekken in het land woeden. Zo doen toeristen er goed aan om hun reis- en zorgverzekering te controleren op de dekking bij natuurrampen en is het handig om flessen water en een powerbank achter de hand te hebben.
19 uur geleden
NIJMEGEN (ANP) - De familie van de 18-jarige Jahfairel die dinsdag in Nijmegen werd doodgeschoten, vindt het "onbegrijpelijk" dat burgemeester Hubert Bruls van de Gelderse stad "vooruitloopt op een strafrechtelijk onderzoek dat nog in volle gang is". Bruls stelde vrijdag dat aan de schietpartij het nodige is voorafgegaan en dat het "geen willekeurig geweld" was.
20 uur geleden