Experts: ambtenaar moet met allerlei soorten 'bazen' kunnen werken
DEN HAAG (ANP) - Het is prematuur als (rijks)ambtenaren nu al openlijk ageren tegen een mogelijk kabinet met de PVV, vindt hoogleraar bestuurskunde Zeger van der Wal. Zo is het nog niet bekend hoe een regeerakkoord eruit gaat zien en of de nieuwe kabinetsplannen indruisen tegen de Grondwet of andere wetten. Los daarvan hoort het bij het "ambtelijk werk dat je met allerlei soorten bazen moet kunnen werken", zegt Van der Wal. Daar sluit Thijs Jansen, directeur van de Stichting Beroepseer, zich bij aan.
In het verkiezingsprogramma van de PVV staan voorstellen die lijnrecht tegenover de Grondwet staan, zoals het verbod op islamitische scholen. Ook wil de PVV een asielstop.
Op de verkiezingen van vorige week is niets aan te merken, die zijn democratisch verlopen, zegt Van der Wal. "Als privépersoon kun je wat van de uitslag vinden, maar als ambtenaar moet je je niet op voorhand activistisch opstellen. Als ambtenaar moet je je loyaal gedragen naar je baas, ongeacht de politieke kleur", zegt de hoogleraar.
Kritisch adviseren
Als een nieuw kabinet straks met voorstellen komt die (grond)wettelijk niet kunnen, moeten ambtenaren wél kritisch adviseren en tegenwicht geven, benadrukt de hoogleraar. De ambtelijke en politieke top moet die ruimte geven. Als er niets met dat advies wordt gedaan en de ambtenaar heeft moeite met het uiteindelijke besluit, dan moet de ambtenaar opstappen of om een andere functie vragen, vindt hij.
Stevig adviseren moet, maar als dat advies wordt genegeerd en "je blijft zeggen dat je er niet achterstaat, dan kun je beter vragen om een andere functie", vindt ook Jansen. "Als ambtenaar kun je ook niet weigeren om te werken voor een kabinet met een bepaalde politieke signatuur. Als je dat niet wilt, moet je weg."
Tegengas
Volgens Jansen is de ruimte voor ambtenaren om tegengas te geven de laatste jaren "in beweging gekomen". In de Ambtenarenwet staat dat de vrijheid van meningsuiting van ambtenaren aan voorwaarden is gebonden. "Zij moeten daarom wel opletten wat ze naar buiten brengen", zegt hij.
Er is volgens Jansen een grijs gebied dat de laatste jaren is gegroeid. Want na het toeslagenschandaal wordt van ambtenaren nadrukkelijk verwacht dat ze niet 'blind' beleid (blijven) uitvoeren, als ze weten dat dit voor burgers verkeerd uitpakt. Het Rijk heeft diverse programma's en een nieuwe ambtseed in het leven geroepen om ambtenaren nadrukkelijk aan te moedigen de ruimte die er is, te pakken. Volgens hem is nu "de opgave voor ambtenaren om te balanceren tussen verplichtingen aan de politiek en die aan burgers."
Meer uit Binnenland
DEN HAAG (ANP) - Nog deze maand komt er een nieuw paneel op de Amerikaanse begraafplaats in Margraten, vertelt de Amerikaanse ambassadeur Joseph Popolo vrijdag in een interview met EW Magazine. "En dat gaat specifiek over de rol van Afro-Amerikaanse soldaten die hun leven hebben gegeven voor de bevrijding van Nederland."
1 uur geleden
TILBURG (ANP) - De omstreden voorganger Tom de Wal is door de politie weer vrijgelaten. Dat laat hij in een onlinevideo weten. De Wal werd vrijdagavond aangehouden in Tilburg omdat hij er een genezingsdienst hield die door de gemeente verboden was. Hij laat weten dat hij onder meer boetes krijgt.
1 uur geleden
LEEUWARDEN (ANP) - Nu het KNMI code oranje voor Friesland en Groningen heeft verlengd tot zaterdag 09.00 uur, heeft Qbuzz besloten de bussen in die provincies langer binnen te houden. In Friesland blijven de bussen tot zeker 11.00 uur in de remise, in Groningen tot 09.00 uur. Vrijdag reed Qbuzz de hele dag niet in het noorden vanwege de weersomstandigheden.
1 uur geleden
DE BILT (ANP) - Het KNMI verlengt de duur van code oranje voor de provincies Groningen en Friesland en de Waddeneilanden tot zaterdag 09.00 uur. De weerwaarschuwing is al van kracht sinds middernacht.
5 uur geleden
TILBURG (ANP) - De omstreden voorganger Tom de Wal is vrijdagavond aangehouden in Tilburg. Dat gebeurde bij een zogenoemde gebedsgenezingsdienst, die door de gemeente was verboden. Een woordvoerder van de gemeente bevestigt berichtgeving daarover van Omroep Brabant.
5 uur geleden
UTRECHT (ANP) - Rijkswaterstaat stelt zaterdag vanaf 18.00 uur het zogenoemde koudeprotocol in. Dit betekent dat dit weekend extra bergers en weginspecteurs aan het werk zijn. De verwachting is dat het zaterdag en zondag behoorlijk gaat vriezen in Nederland. Het protocol geldt voor alle provincies, tot maandagochtend.
7 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Ruim zeven op de tien gemeenten maken te weinig woonruimte vrij voor statushouders. Dat blijkt uit een analyse van het ANP van de recentste cijfers van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Minder dan een derde van de gemeenten, 98 in totaal, voldeed op 1 januari 2026 aan de taakstelling die de overheid hun oplegt.
7 uur geleden