Experts: ambtenaar moet met allerlei soorten 'bazen' kunnen werken
DEN HAAG (ANP) - Het is prematuur als (rijks)ambtenaren nu al openlijk ageren tegen een mogelijk kabinet met de PVV, vindt hoogleraar bestuurskunde Zeger van der Wal. Zo is het nog niet bekend hoe een regeerakkoord eruit gaat zien en of de nieuwe kabinetsplannen indruisen tegen de Grondwet of andere wetten. Los daarvan hoort het bij het "ambtelijk werk dat je met allerlei soorten bazen moet kunnen werken", zegt Van der Wal. Daar sluit Thijs Jansen, directeur van de Stichting Beroepseer, zich bij aan.
In het verkiezingsprogramma van de PVV staan voorstellen die lijnrecht tegenover de Grondwet staan, zoals het verbod op islamitische scholen. Ook wil de PVV een asielstop.
Op de verkiezingen van vorige week is niets aan te merken, die zijn democratisch verlopen, zegt Van der Wal. "Als privépersoon kun je wat van de uitslag vinden, maar als ambtenaar moet je je niet op voorhand activistisch opstellen. Als ambtenaar moet je je loyaal gedragen naar je baas, ongeacht de politieke kleur", zegt de hoogleraar.
Kritisch adviseren
Als een nieuw kabinet straks met voorstellen komt die (grond)wettelijk niet kunnen, moeten ambtenaren wél kritisch adviseren en tegenwicht geven, benadrukt de hoogleraar. De ambtelijke en politieke top moet die ruimte geven. Als er niets met dat advies wordt gedaan en de ambtenaar heeft moeite met het uiteindelijke besluit, dan moet de ambtenaar opstappen of om een andere functie vragen, vindt hij.
Stevig adviseren moet, maar als dat advies wordt genegeerd en "je blijft zeggen dat je er niet achterstaat, dan kun je beter vragen om een andere functie", vindt ook Jansen. "Als ambtenaar kun je ook niet weigeren om te werken voor een kabinet met een bepaalde politieke signatuur. Als je dat niet wilt, moet je weg."
Tegengas
Volgens Jansen is de ruimte voor ambtenaren om tegengas te geven de laatste jaren "in beweging gekomen". In de Ambtenarenwet staat dat de vrijheid van meningsuiting van ambtenaren aan voorwaarden is gebonden. "Zij moeten daarom wel opletten wat ze naar buiten brengen", zegt hij.
Er is volgens Jansen een grijs gebied dat de laatste jaren is gegroeid. Want na het toeslagenschandaal wordt van ambtenaren nadrukkelijk verwacht dat ze niet 'blind' beleid (blijven) uitvoeren, als ze weten dat dit voor burgers verkeerd uitpakt. Het Rijk heeft diverse programma's en een nieuwe ambtseed in het leven geroepen om ambtenaren nadrukkelijk aan te moedigen de ruimte die er is, te pakken. Volgens hem is nu "de opgave voor ambtenaren om te balanceren tussen verplichtingen aan de politiek en die aan burgers."
Meer uit Binnenland
UTRECHT (ANP) - Veehouders overtreden regelmatig het verbod op het vervoeren van hoogdrachtige melkkoeien naar slachthuizen. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) heeft tussen 1 januari 2025 en nu in totaal 227 keer geconstateerd dat dit gebeurde. De autoriteit onderzoekt "waarom veehouders dat toch doen", terwijl het te voorkomen valt door bij te houden sinds wanneer een koe drachtig is.
2 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Nagenoeg alle stembureaus zijn sinds 07.30 uur open. In totaal zijn er 9964 locaties. Op verschillende plekken in het land kan al sinds middernacht gestemd worden.
3 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Gemiddeld zijn er bijna negen partijen verkiesbaar per gemeente, nagenoeg net zoveel als bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen. Dit jaar doen er gemiddeld 8,61 partijen mee per gemeente, bij de vorige verkiezingen waren dat er 8,66. Dat blijkt uit een analyse van het ANP van data van de Kiesraad.
3 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Slechts enkele partijen hebben op de stembiljetten voor de gemeenteraadsverkiezingen uitsluitend vrouwelijke kandidaten. Dat blijkt uit een analyse van ANP op basis van gegevens van Stem op een Vrouw. Zonder partijen met minder dan vijf kandidaten mee te tellen, zijn er vier partijen die volledig uit vrouwen bestaan. Daartegenover staan 95 partijen met alleen mannelijke kandidaten.
4 uur geleden
ORANJESTAD (ANP) - Koning Willem-Alexander is woensdag in alle vroegte aangekomen op Aruba. Hij bezoekt het eiland omdat het veertig jaar een zelfstandig land binnen het Koninkrijk der Nederlanden (1986-2026) is en vijftig jaar een eigen vlag en volkslied (1976-2026) heeft. Ook brengt de koning een bezoek aan Curaçao. Daar gaat hij in gesprek met vertegenwoordigers van de lokale gemeenschap over de geopolitieke spanningen in de regio.
6 uur geleden
DEN HAAG/ARNHEM/CASTRICUM (ANP) - Het nachtelijk stemmen had in Den Haag om 01.00 uur al meer stemmers getrokken dan in de hele nacht in 2018. Dat zei een woordvoerster van de gemeente.
7 uur geleden
AMSTERDAM (ANP) - De Amsterdamse JA21-fractievoorzitter Kevin Kreuger heeft in de nacht van dinsdag op woensdag aangifte gedaan van mishandeling. Dat meldt de Amsterdamse JA21-fractie op X.
7 uur geleden