Experts: ambtenaar moet met allerlei soorten 'bazen' kunnen werken
DEN HAAG (ANP) - Het is prematuur als (rijks)ambtenaren nu al openlijk ageren tegen een mogelijk kabinet met de PVV, vindt hoogleraar bestuurskunde Zeger van der Wal. Zo is het nog niet bekend hoe een regeerakkoord eruit gaat zien en of de nieuwe kabinetsplannen indruisen tegen de Grondwet of andere wetten. Los daarvan hoort het bij het "ambtelijk werk dat je met allerlei soorten bazen moet kunnen werken", zegt Van der Wal. Daar sluit Thijs Jansen, directeur van de Stichting Beroepseer, zich bij aan.
In het verkiezingsprogramma van de PVV staan voorstellen die lijnrecht tegenover de Grondwet staan, zoals het verbod op islamitische scholen. Ook wil de PVV een asielstop.
Op de verkiezingen van vorige week is niets aan te merken, die zijn democratisch verlopen, zegt Van der Wal. "Als privépersoon kun je wat van de uitslag vinden, maar als ambtenaar moet je je niet op voorhand activistisch opstellen. Als ambtenaar moet je je loyaal gedragen naar je baas, ongeacht de politieke kleur", zegt de hoogleraar.
Kritisch adviseren
Als een nieuw kabinet straks met voorstellen komt die (grond)wettelijk niet kunnen, moeten ambtenaren wél kritisch adviseren en tegenwicht geven, benadrukt de hoogleraar. De ambtelijke en politieke top moet die ruimte geven. Als er niets met dat advies wordt gedaan en de ambtenaar heeft moeite met het uiteindelijke besluit, dan moet de ambtenaar opstappen of om een andere functie vragen, vindt hij.
Stevig adviseren moet, maar als dat advies wordt genegeerd en "je blijft zeggen dat je er niet achterstaat, dan kun je beter vragen om een andere functie", vindt ook Jansen. "Als ambtenaar kun je ook niet weigeren om te werken voor een kabinet met een bepaalde politieke signatuur. Als je dat niet wilt, moet je weg."
Tegengas
Volgens Jansen is de ruimte voor ambtenaren om tegengas te geven de laatste jaren "in beweging gekomen". In de Ambtenarenwet staat dat de vrijheid van meningsuiting van ambtenaren aan voorwaarden is gebonden. "Zij moeten daarom wel opletten wat ze naar buiten brengen", zegt hij.
Er is volgens Jansen een grijs gebied dat de laatste jaren is gegroeid. Want na het toeslagenschandaal wordt van ambtenaren nadrukkelijk verwacht dat ze niet 'blind' beleid (blijven) uitvoeren, als ze weten dat dit voor burgers verkeerd uitpakt. Het Rijk heeft diverse programma's en een nieuwe ambtseed in het leven geroepen om ambtenaren nadrukkelijk aan te moedigen de ruimte die er is, te pakken. Volgens hem is nu "de opgave voor ambtenaren om te balanceren tussen verplichtingen aan de politiek en die aan burgers."
Meer uit Binnenland
LEEUWARDEN (ANP) - Friesland gaat het makkelijker maken voor inwoners om een provinciaal raadgevend referendum te organiseren. Onder meer het aantal handtekeningen dat nodig is om een volksraadpleging te organiseren, gaat omlaag. Ook wordt in de nieuwe regels die het provinciebestuur heeft vastgesteld de opkomstdrempel gewijzigd van 40 naar 30 procent van de kiesgerechtigden.
4 minuten geleden
UTRECHT (ANP) - De rechtszaak over een zogeheten bangalijst die is verspreid binnen een studentencorps in Utrecht, loopt vertraging op. De rechtbank in Utrecht zou de zaak volgende week behandelen, maar die zitting gaat niet door. Het proces moet namelijk worden overgenomen door de rechtbank in Gelderland.
1 uur geleden
UTRECHT (ANP) - Enkele duizenden werknemers in het openbaar vervoer hebben het werk neergelegd, meldt vakbond FNV. De vakbonden organiseren woensdag een landelijke staking in het openbaar vervoer tegen de kabinetsplannen rondom sociale zekerheid. Het gaat om een eerste indicatie van de grootste vakbond van Nederland. Ook andere vakbonden, zoals CNV, doen mee aan de actie.
1 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - De uitstoot van broeikasgassen was in het tweede kwartaal van 2026 iets hoger dan een jaar eerder. Dat melden het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en het RIVM op basis van voorlopige cijfers.
2 uur geleden
HEERENVEEN (ANP) - De meeste bussen van Arriva rijden woensdag niet als gevolg van de landelijke staking in het openbaar vervoer. Het vervoersbedrijf probeert de normale dienstregeling zoveel mogelijk in stand te houden. Er rijden woensdag de hele dag geen treinen van Arriva.
2 uur geleden
UTRECHT (ANP) - De NS-stations zijn leeg woensdagochtend vroeg vanwege de landelijke 24-uursstaking. Op Utrecht Centraal is het uitgestorven, ziet een ANP-verslaggever. Er zijn daar slechts enkele NS-medewerkers. Ook op Amsterdam Centraal is het stil. Alleen luchthaven Schiphol is wel beperkt bereikbaar.
3 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - De politie houdt de grenzen met België en Duitsland scherp in de gaten sinds de invoering van het vuurwerkverbod, zegt Ko Minderhoud, nationaal coördinator vuurwerk bij de politie, tegen De Telegraaf. "Deze inspanningen rond de grensregio's gaan ons veel opleveren. Als je gericht zoekt, ga je meer vinden."
7 uur geleden