Experts: ambtenaar moet met allerlei soorten 'bazen' kunnen werken
DEN HAAG (ANP) - Het is prematuur als (rijks)ambtenaren nu al openlijk ageren tegen een mogelijk kabinet met de PVV, vindt hoogleraar bestuurskunde Zeger van der Wal. Zo is het nog niet bekend hoe een regeerakkoord eruit gaat zien en of de nieuwe kabinetsplannen indruisen tegen de Grondwet of andere wetten. Los daarvan hoort het bij het "ambtelijk werk dat je met allerlei soorten bazen moet kunnen werken", zegt Van der Wal. Daar sluit Thijs Jansen, directeur van de Stichting Beroepseer, zich bij aan.
In het verkiezingsprogramma van de PVV staan voorstellen die lijnrecht tegenover de Grondwet staan, zoals het verbod op islamitische scholen. Ook wil de PVV een asielstop.
Op de verkiezingen van vorige week is niets aan te merken, die zijn democratisch verlopen, zegt Van der Wal. "Als privépersoon kun je wat van de uitslag vinden, maar als ambtenaar moet je je niet op voorhand activistisch opstellen. Als ambtenaar moet je je loyaal gedragen naar je baas, ongeacht de politieke kleur", zegt de hoogleraar.
Kritisch adviseren
Als een nieuw kabinet straks met voorstellen komt die (grond)wettelijk niet kunnen, moeten ambtenaren wél kritisch adviseren en tegenwicht geven, benadrukt de hoogleraar. De ambtelijke en politieke top moet die ruimte geven. Als er niets met dat advies wordt gedaan en de ambtenaar heeft moeite met het uiteindelijke besluit, dan moet de ambtenaar opstappen of om een andere functie vragen, vindt hij.
Stevig adviseren moet, maar als dat advies wordt genegeerd en "je blijft zeggen dat je er niet achterstaat, dan kun je beter vragen om een andere functie", vindt ook Jansen. "Als ambtenaar kun je ook niet weigeren om te werken voor een kabinet met een bepaalde politieke signatuur. Als je dat niet wilt, moet je weg."
Tegengas
Volgens Jansen is de ruimte voor ambtenaren om tegengas te geven de laatste jaren "in beweging gekomen". In de Ambtenarenwet staat dat de vrijheid van meningsuiting van ambtenaren aan voorwaarden is gebonden. "Zij moeten daarom wel opletten wat ze naar buiten brengen", zegt hij.
Er is volgens Jansen een grijs gebied dat de laatste jaren is gegroeid. Want na het toeslagenschandaal wordt van ambtenaren nadrukkelijk verwacht dat ze niet 'blind' beleid (blijven) uitvoeren, als ze weten dat dit voor burgers verkeerd uitpakt. Het Rijk heeft diverse programma's en een nieuwe ambtseed in het leven geroepen om ambtenaren nadrukkelijk aan te moedigen de ruimte die er is, te pakken. Volgens hem is nu "de opgave voor ambtenaren om te balanceren tussen verplichtingen aan de politiek en die aan burgers."
Meer uit Binnenland
AMSTERDAM (ANP) - Het gerechtshof Amsterdam heeft besloten op de derde en laatste zittingsdag in de zedenzaak tegen Ali B nog een getuige te horen. Dat werd maandag duidelijk bij aanvang van de zitting.
20 minuten geleden
AMSTERDAM (ANP) - Ali B is maandagochtend gearriveerd bij het gerechtshof in Amsterdam, voor de derde en laatste zittingsdag van de inhoudelijke behandeling van zijn zedenzaak. De rapper, die terechtstaat voor twee aanrandingen en twee verkrachtingen, arriveerde rond 08.45 uur. Hoewel er veel pers aanwezig was, wist de artiest grotendeels onopgemerkt de ingang van het gerechtshof te bereiken.
43 minuten geleden
BILTHOVEN (ANP) - Het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) waarschuwt maandag voor beten van teken. Het is de Week van de Teek en het RIVM adviseert mensen goed te letten op teken als ze in de natuur zijn geweest. Een besmette teek kan de ziekte van Lyme overbrengen.
1 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Nederlanders zijn nagenoeg net zo vaak digitaal vaardig als twee jaar geleden. Dat meldt het CBS op basis van een steekproef onder ongeveer 6000 Nederlanders tussen de 16 en 75 jaar oud. Een meerderheid, 84 procent, heeft in 2025 digitale basisvaardigheden als het sturen van een e-mail of chatten onder de knie. Dat betekent dat 16 procent van de bevolking niet over deze vaardigheden beschikt. Bij het vorige meetmoment in 2023 was 83 procent van de Nederlanders digitaal vaardig.
3 uur geleden
LANDGRAAF (ANP) - Door een steekpartij in een winkelcentrum in Landgraaf (Limburg) is zondagmiddag een man gewond geraakt, meldt de politie. Kort na het incident is een verdachte aangehouden. Het gaat om een 51-jarige man uit Landgraaf.
15 uur geleden
HEERENVEEN (ANP) - De jubileumeditie van De Hollandse 100 heeft een recordbedrag opgeleverd. Het sportevenement bracht tot nu toe 354.000 euro op voor onderzoek naar lymfeklierkanker, meldt de organisatie. Ruim 740 mensen deden mee aan de tiende editie van De Hollandse 100. Donateurs kunnen nog tot donderdag geld schenken.
15 uur geleden
EINDHOVEN (ANP) - Een 21-jarige man uit Eindhoven is zaterdagavond aangehouden in een terrorismeonderzoek. Dat meldt de politie zondag. De politie onderzoekt of de man banden heeft met Islamitische Staat (IS).
17 uur geleden