Experts: ambtenaar moet met allerlei soorten 'bazen' kunnen werken
DEN HAAG (ANP) - Het is prematuur als (rijks)ambtenaren nu al openlijk ageren tegen een mogelijk kabinet met de PVV, vindt hoogleraar bestuurskunde Zeger van der Wal. Zo is het nog niet bekend hoe een regeerakkoord eruit gaat zien en of de nieuwe kabinetsplannen indruisen tegen de Grondwet of andere wetten. Los daarvan hoort het bij het "ambtelijk werk dat je met allerlei soorten bazen moet kunnen werken", zegt Van der Wal. Daar sluit Thijs Jansen, directeur van de Stichting Beroepseer, zich bij aan.
In het verkiezingsprogramma van de PVV staan voorstellen die lijnrecht tegenover de Grondwet staan, zoals het verbod op islamitische scholen. Ook wil de PVV een asielstop.
Op de verkiezingen van vorige week is niets aan te merken, die zijn democratisch verlopen, zegt Van der Wal. "Als privépersoon kun je wat van de uitslag vinden, maar als ambtenaar moet je je niet op voorhand activistisch opstellen. Als ambtenaar moet je je loyaal gedragen naar je baas, ongeacht de politieke kleur", zegt de hoogleraar.
Kritisch adviseren
Als een nieuw kabinet straks met voorstellen komt die (grond)wettelijk niet kunnen, moeten ambtenaren wél kritisch adviseren en tegenwicht geven, benadrukt de hoogleraar. De ambtelijke en politieke top moet die ruimte geven. Als er niets met dat advies wordt gedaan en de ambtenaar heeft moeite met het uiteindelijke besluit, dan moet de ambtenaar opstappen of om een andere functie vragen, vindt hij.
Stevig adviseren moet, maar als dat advies wordt genegeerd en "je blijft zeggen dat je er niet achterstaat, dan kun je beter vragen om een andere functie", vindt ook Jansen. "Als ambtenaar kun je ook niet weigeren om te werken voor een kabinet met een bepaalde politieke signatuur. Als je dat niet wilt, moet je weg."
Tegengas
Volgens Jansen is de ruimte voor ambtenaren om tegengas te geven de laatste jaren "in beweging gekomen". In de Ambtenarenwet staat dat de vrijheid van meningsuiting van ambtenaren aan voorwaarden is gebonden. "Zij moeten daarom wel opletten wat ze naar buiten brengen", zegt hij.
Er is volgens Jansen een grijs gebied dat de laatste jaren is gegroeid. Want na het toeslagenschandaal wordt van ambtenaren nadrukkelijk verwacht dat ze niet 'blind' beleid (blijven) uitvoeren, als ze weten dat dit voor burgers verkeerd uitpakt. Het Rijk heeft diverse programma's en een nieuwe ambtseed in het leven geroepen om ambtenaren nadrukkelijk aan te moedigen de ruimte die er is, te pakken. Volgens hem is nu "de opgave voor ambtenaren om te balanceren tussen verplichtingen aan de politiek en die aan burgers."
Meer uit Binnenland
SCHIPHOL (ANP) - Het gerechtshof heeft woensdag de 34-jarige Syriëganger Hasna A. uit Enschede veroordeeld tot negen jaar cel. Het Openbaar Ministerie had in hoger beroep tien jaar cel geëist, gelijk aan het vonnis van de rechtbank in 2024.
1 uur geleden
BREDA (ANP) - De 49-jarige man die in december in zijn woning in Moergestel zou hebben geprobeerd zijn twee jonge kinderen te vermoorden, leed al ruim een half jaar aan slapeloosheid en verkeerde mogelijk in een psychose toen hij het geweld pleegde. Dat zegt zijn advocaat.
2 uur geleden
TER APEL (ANP) - In de nacht van dinsdag op woensdag zaten 2170 asielzoekers in het aanmeldcentrum in Ter Apel. Dat is het hoogste aantal sinds 23 oktober 2024, anderhalf jaar geleden. Volgens opvangorgaan COA zitten alle opvanglocaties in het land vol. Mede daardoor blijft de organisatie gebruikmaken van de opvanglocaties in Hardenberg en Epe, ook al hadden die al moeten sluiten.
4 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Gemeenten verwachten dit jaar gezamenlijk bijna 6 procent meer uit te geven dan een jaar eerder. Dat meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) op basis van de gemeentebegrotingen voor 2026. De begrote uitgaven voor 2026 zijn 84,6 miljard euro, zo'n 4,6 miljard meer dan in 2025.
6 uur geleden
DEN HELDER (ANP) - Een 16-jarig meisje is dinsdagavond ernstig gewond geraakt op een bouwplaats aan de Drs. F. Bijlweg in Den Helder. Ze was op een tien meter hoge grindberg geklommen en viel daar vanaf. Volgens een woordvoerder van de politie gaat het om een ongeluk en doet de politie verder geen onderzoek.
11 uur geleden
GORINCHEM (ANP) - In Gorinchem waren er ruim voor de verkiezingen al signalen dat er stemmen werden geronseld. Dat vertelde burgemeester Reinie Melissant tijdens een informatieavond naar aanleiding van het vermoeden dat een kandidaat heeft gefraudeerd met volmachten. "Mensen zijn aan de deur gekomen, telefonisch benaderd en onder druk gezet om een volmacht te geven."
17 uur geleden
AMSTERDAM (ANP) - Meer dan vier op de tien Nederlandse scholieren vinden niet dat mensen met een andere seksuele geaardheid gelijk zijn. Dat concluderen wetenschappers na een onderzoek onder middelbare scholieren in opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
21 uur geleden