Experts: ambtenaar moet met allerlei soorten 'bazen' kunnen werken
DEN HAAG (ANP) - Het is prematuur als (rijks)ambtenaren nu al openlijk ageren tegen een mogelijk kabinet met de PVV, vindt hoogleraar bestuurskunde Zeger van der Wal. Zo is het nog niet bekend hoe een regeerakkoord eruit gaat zien en of de nieuwe kabinetsplannen indruisen tegen de Grondwet of andere wetten. Los daarvan hoort het bij het "ambtelijk werk dat je met allerlei soorten bazen moet kunnen werken", zegt Van der Wal. Daar sluit Thijs Jansen, directeur van de Stichting Beroepseer, zich bij aan.
In het verkiezingsprogramma van de PVV staan voorstellen die lijnrecht tegenover de Grondwet staan, zoals het verbod op islamitische scholen. Ook wil de PVV een asielstop.
Op de verkiezingen van vorige week is niets aan te merken, die zijn democratisch verlopen, zegt Van der Wal. "Als privépersoon kun je wat van de uitslag vinden, maar als ambtenaar moet je je niet op voorhand activistisch opstellen. Als ambtenaar moet je je loyaal gedragen naar je baas, ongeacht de politieke kleur", zegt de hoogleraar.
Kritisch adviseren
Als een nieuw kabinet straks met voorstellen komt die (grond)wettelijk niet kunnen, moeten ambtenaren wél kritisch adviseren en tegenwicht geven, benadrukt de hoogleraar. De ambtelijke en politieke top moet die ruimte geven. Als er niets met dat advies wordt gedaan en de ambtenaar heeft moeite met het uiteindelijke besluit, dan moet de ambtenaar opstappen of om een andere functie vragen, vindt hij.
Stevig adviseren moet, maar als dat advies wordt genegeerd en "je blijft zeggen dat je er niet achterstaat, dan kun je beter vragen om een andere functie", vindt ook Jansen. "Als ambtenaar kun je ook niet weigeren om te werken voor een kabinet met een bepaalde politieke signatuur. Als je dat niet wilt, moet je weg."
Tegengas
Volgens Jansen is de ruimte voor ambtenaren om tegengas te geven de laatste jaren "in beweging gekomen". In de Ambtenarenwet staat dat de vrijheid van meningsuiting van ambtenaren aan voorwaarden is gebonden. "Zij moeten daarom wel opletten wat ze naar buiten brengen", zegt hij.
Er is volgens Jansen een grijs gebied dat de laatste jaren is gegroeid. Want na het toeslagenschandaal wordt van ambtenaren nadrukkelijk verwacht dat ze niet 'blind' beleid (blijven) uitvoeren, als ze weten dat dit voor burgers verkeerd uitpakt. Het Rijk heeft diverse programma's en een nieuwe ambtseed in het leven geroepen om ambtenaren nadrukkelijk aan te moedigen de ruimte die er is, te pakken. Volgens hem is nu "de opgave voor ambtenaren om te balanceren tussen verplichtingen aan de politiek en die aan burgers."
Meer uit Binnenland
DE BILT (ANP) - Omdat het door ijzel plaatselijk glad kan worden, heeft het KNMI vanaf het einde van de donderdagavond code geel uitgeroepen voor de provincies Noord-Holland, Flevoland, Gelderland en Overijssel. Dat duurt tot in de zeer vroege vrijdagochtend.
8 minuten geleden
DEN BOSCH (ANP) - Een van de drie verdachten die terechtstaan voor een explosie bij een woning in het Brabantse Nieuwkuijk, ontkent alle betrokkenheid. De vermeende opdrachtgever Othman H. (32) uit Den Bosch verklaarde donderdag in de rechtbank in Den Bosch niets met de explosie te maken te hebben.
9 minuten geleden
SCHIPHOL (ANP) - Door intensiever toezicht van overheden lijken drugscriminelen aan risicospreiding te doen, concludeert de douane donderdag bij de presentatie van de jaarcijfers op Schiphol. Zo proberen zij drugs via verschillende havens vanuit landen in Zuid-Amerika Europa binnen te krijgen en worden de verdovende middelen ook op verschillende manieren verstopt.
11 minuten geleden
AMSTERDAM (ANP) - Smartwatches kunnen helpen bij het opsporen van hartritmestoornissen. Dit wijst onderzoek van het Amsterdam UMC onder 437 patiënten uit, in samenwerking met Cardiologie Centra Nederland. Bij degenen die een smartwatch droegen, werden vier keer vaker hartritmestoornissen ontdekt dan bij mensen die het slimme horloge niet droegen.
2 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Het aantal lekkages van gevaarlijke stoffen uit goederentreinen is fors toegenomen. In 2023 trof de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) 26 lekkages aan, in 2024 waren dat er 52 en in 2025 zag de ILT meer dan 400 lekkages.
4 uur geleden
ARNHEM (ANP) - Het Openbaar Ministerie verdenkt een 29-jarige medewerkster van een woonzorginstelling in Wierden van poging tot moord. Ze zou drie bewoners met opzet insuline hebben gegeven terwijl daar geen medische noodzaak voor was. Volgens het OM zijn de bloedsuikerwaarden bij de bewoners daardoor mogelijk gedaald naar (levens)gevaarlijke waarden.
5 uur geleden
DEN HAAG (ANP) - Overheden, bedrijven en burgers in Nederland zijn onvoldoende voorbereid op onveilige situaties die kunnen ontstaan door extreme regenval. Dat concludeert de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) na onderzoek. Volgens de raad kan hevige regen onder meer de veiligheid van de woon- en leefomgeving aantasten. In sommige gevallen kan de regenval leiden tot maatschappelijke ontwrichting, als bijvoorbeeld de stroom uitvalt en ziekenhuizen onbereikbaar worden.
6 uur geleden