Ambtenaren geloofden niet in 'dragende motivering' asielnoodrecht

Faber wilde bepaalde delen van de Vreemdelingenwet buiten werking stellen door een crisisbepaling in die wet te gebruiken. Daarvoor moet volgens de wet sprake zijn van "buitengewone omstandigheden". Pas achteraf zouden de Eerste en Tweede Kamer zich hierover mogen uitspreken.

Onder kabinet-Schoof klonken veel twijfels of deze noodroute wel gebruikt mocht worden, ook bij coalitiepartij NSC. Die partij hamerde op een 'dragende motivering' om uit te leggen waarom het noodrecht geoorloofd was.

Kosten van de asielopvang

Op verzoek van Faber haalden ambtenaren allerlei gevolgen van migratie erbij die staatsnoodrecht zouden rechtvaardigen, van volkshuisvesting en onderwijs tot veiligheid. "De toegenomen asielinstroom vergroot de al bestaande tekorten en zet de voorzieningen, waarvoor schaarste geldt, verder onder druk", staat er bijvoorbeeld. Ook zorgkosten van asielzoekers, tekorten aan gevangenispersoneel en kosten van de asielopvang komen voorbij.

Zulke omstandigheden spelen al langer en hebben verschillende oorzaken, schrijven de ambtenaren. Ze zeiden tegen de minister dat er geen "duidelijk cijfermatig te onderbouwen causaal verband" is tussen aantallen asielzoekers en druk op voorzieningen. Bovendien betwijfelden de ambtenaren of Fabers noodmaatregelen de problemen die ze zag snel zouden oplossen.

Dwangsom

Dat er urgente problemen in de asielopvang en bredere tekorten in de overheid zijn, is "evident", staat in een advies aan Faber. Maar om de Eerste en Tweede Kamer te passeren, zijn betere argumenten nodig.

Na veel gesteggel besloot de toenmalige coalitie om het asielnoodrecht los te laten en de maatregelen te gieten in 'gewone' wetten die door beide Kamers moesten. Daarover heeft de Eerste Kamer vorige maand gestemd. Een van de twee wetten, de zogeheten asielnoodmaatregelenwet, haalde het niet na een draai van de PVV.

Het ANP heeft in november 2024, kort na de discussie in de coalitie, een beroep gedaan op de Wet open overheid om Fabers 'dragende motivering' te laten publiceren. Volgens de wet moeten overheidsorganisaties binnen anderhalve maand een besluit over zo'n verzoek nemen. In dit geval duurde het anderhalf jaar. In juni 2025 legde de rechter het ministerie een dwangsom op, die opliep tot 15.000 euro.