Overdenkingen

Een van de moeilijkste zaken bij het opstellen van een profiel, of een pagina zoals deze is het kiezen van een gebruikersnaam. Eigenlijk zou ik van te voren een paar namen moeten bedenken, elke keer word ik ter plekke gewezen op de grenzen van mijn creativiteit. Ik heb deze keer dus gekozen voor 'zeegeus'. Waarom? Omdat ik gevaren heb en tegenwoordig hulppredikant ben, daarnaast ben ik in geschiedenis geïnteresseerd. Dus 'zeegeus' dekt de lading wel een beetje.Het is mijn bedoeling om hier preekteksten en overdenkingen te plaatsen. 

Bijbel aan huis, vrijdag 27 november 2015

0 reacties

3. Gebod of belofte?

 

Bij de vorige Bijbel aan huis hadden we het over het Gouden Kalf. Dat is een gruwelijke passage in de Bijbel, maar als we die naast andere verhalen zetten kunnen we er toch lessen uit leren.
Het is steeds belangrijk om de Bijbelse verhalen in een grotere context te zien. De verhalen staan in een steeds groter verband. Alle verhalen zijn verzameld in boeken en deze boeken zijn ook met een bedoeling in een bepaalde volgorde gezet. Er lopen verschillende verhaallijnen doorheen de Bijbel.
In de Bijbel heeft de Thora een bijzondere plaats. Het is een geheel van vijf boeken. Volgens de legende worden ze aan Mozes toegeschreven, maar dat is niet het voornaamste wat deze boeken bijzonder maakt.
De Thora is de wet, het is een les, een les om God te leren kennen en het verbond tussen God en de mensen. Men kan de rest van het Oude Testament als een uitleg van deze eerste boeken zien en in het Nieuwe Testament vinden we commentaren op de Thora en op de andere boeken van het Oude Testament.
Als we doorheen al die boeken op zoek gaan naar de essentie, naar datgene waar het om gaat dan moeten we een spiraalvormige weg afleggen naar de kern van de verhalen.
Maar om deze kern te kunnen begrijpen is het goed om eerst met de vertellers en met de personages op reis te gaan doorheen de verhalen, vanaf de schepping tot na Paulus. 

Laten we weer naar Mozes kijken en naar de uittocht uit Egypte. De Israëliërs hebben hun tentenkamp opgeslagen in de woestijn, vlakbij de berg Sinaï. De gebeurtenissen met het Gouden Kalf hebben nog niet plaatsgehad.
In Het boek Exodus, in hoofdstuk 20 krijgt het volk de tien geboden te horen. Het is een heel spektakel. Ze horen de stem van God, ze horen bliksems en bazuingeschal, ze zien bliksems en een rokende berg. Het was de meest indrukwekkende gebeurtenis die je je maar kunt voorstellen. Even terzijde, we kunnen ons misschien afvragen hoe een moderne schrijver zo een indrukwekkende ervaring zou beschrijven.
De tien geboden zijn de woorden van God. Op een vorige bijeenkomst hadden we al geleerd dat deze tien geboden op verschillende manieren ingedeeld kunnen worden, dat het er eigenlijk niet precies tien zijn en dat er kleine, maar betekenisvolle verschillen zijn tussen de twee versies van de tien geboden die we in de Bijbel kunnen vinden.
Laat ons vandaag eerst eens goed kijken naar Exodus 20:5. Het vers wat hiermee overeenkomt in Deuteronomium verschilt niet. We gaan het niet over een verschil in betekenis of interpretatie hebben. 

In Exodus 20 vers 5 lezen we dat de Heer de zonden van de vaders vergeldt aan de kinderen. Er staat, afhankelijk van de vertaling: straffen, bezoeken, vergelden, boeten.
Het Hebreeuwse woord is erg moeilijk te vertalen.
Soms heeft een Hebreeuws woord meerdere betekenissen die voor ons gevoel zo ver uit elkaar liggen dat we niet kunnen begrijpen hoe dergelijke uiteenlopende begrippen met een woord gezegd kunnen worden.
Het is niet zo dat het woord de ene keer dit betekent en de andere keer dat. Er is wel degelijk een enkele betekenis, maar die is binnen onze cultuur en onze tijd eigenlijk onbekend. 

Om het duidelijk te maken zoeken we een paar zinnen op waar dit woord voorkomt in de Bijbel.
In Genesis 21: 1 doet God dit woord aan Sara. Het wordt vertaald met bezoeken.
In 1 Samuel 2: 21 wordt Hanna op dezelfde manier bezocht, hetzelfde woord wordt gebruikt.
Het wordt al een beetje onduidelijk wat het hier zou betekenen in de tien geboden.
In Genesis 39: 4 wordt Jozef aangesteld als hoofd van het huis van Potifar. Opnieuw wordt hetzelfde woord gebruikt, wij vertalen het als aanstellen.
In Genesis 50: 24 wordt gezegd dat God naar de broers van Jozef zal omzien. Ook hier wordt gebruikt, we vertalen het als omzien.
In Psalm 8: 5 vinden we het mooie beeld van de kleine sterveling tegenover het grote universum en God die toch naar de sterveling omziet. Omzien is hier eigenlijk .
Er zijn nog veel meer voorbeelden te vinden, maar we hebben hier al een paar uiteenlopende betekenissen. Let wel op dat voor ons de betekenissen uiteenlopend zijn.
Om dichter bij ons beeld van de God die de kinderen bestraft voor de zonden van de vaders te komen geef ik nog een voorbeeld. In Psalm 89:33 vinden we en daar vertalen we het als straffen met een roede. 

Het is verwarrend voor ons om zoveel uiteenlopende vertalingen voor een woord te vinden. Elke cultuur in een bepaalde tijd op een bepaalde plaats heeft een eigen referentiekader en daar horen eigen woorden en begrippen bij. Wij staan zo ver van de antieke wereld af dat we niet kunnen begrijpen wat ze nu precies bedoelen. We zijn belast met onze eigen kennis en onze eigen ervaring. Woorden hebben voor ons een bepaalde betekenis gekregen en omdat we de Bijbelverhalen kennen in onze eigen taal, met onze eigen woorden hebben we een betekenis gegeven aan de Bijbelverhalen die de schrijvers ervan misschien niet eens zouden begrijpen.
Eigenlijk moeten we als kinderen zijn en open en onbevangen deze woorden kunnen leren. Misschien is dat wel wat we moeten begrijpen uit Marcus 10: 15. Dan zouden we misschien kunnen begrijpen wat er eigenlijk bedoeld wordt, nu moeten we proberen om een benadering te zoeken. 

Als dus niet straffen betekent, maar ook eigenlijk wel een beetje, en ook bezoeken en toezien op en ook een plaats geven, dan verandert de betekenis van deze zin uit de tien geboden volkomen.
God straft de zonen niet voor de zonden van de vaders, het overkomt de zonen.
Het gaat om een oorzakelijk verband, als de vaders zonden begaan, dan zullen de zonen daar last van ondervinden. Het is bijna een natuurwet.
In de verhalen in de Thora wordt niet op zoek gegaan naar een beschrijving van de natuurwetten. We zouden ons hopeloos belachelijk maken als we de natuur zouden willen verklaren door alleen maar in de Bijbel te lezen en niet naar de natuur zelf te kijken.
Er wordt in deze verhalen op zoek gegaan naar een ander soort natuurwet, naar de Goddelijke wetten. Dit zijn geen wetten zoals een wetboek, maar zijn een beschrijving van de werkelijkheid. De werkelijkheid van de ervaring van het verbond van mensen met God.
Daarom kan een woord zoals perfect gebruikt worden om het oorzakelijk verband tussen de zonden van de vaders en de last die de zonen daarvan hebben, te beschrijven. 

Laten we de rest van de tien geboden nog eens bekijken.
We kunnen de geboden opdelen in drie delen. In het eerste deel vinden we uitleg wie of wat God is en vinden we de regels over beelden en de Sabbat.
In het laatste deel staan de korte zinnetjes met doodslaan, echtbreken, stelen, valse getuigenissen en begeerte.
In het midden staat „Eer uw vader en uw moeder, opdat uw dagen verlengd worden in het land dat de HEER, uw god, u geeft.”
Deze zin vermeldt God en is werelds tegelijk. Dat maakt hem al bijzonder, maar er is meer.
Alle werkwoorden in de tien geboden staan in eenzelfde tijd, behalve een werkwoord. Dat ene werkwoord staat in de gebiedende wijs en is 'eer', 'eer uw vader en uw moeder' staat in de bevelende wijs. De andere werkwoorden staan allemaal in een tijd die we de vertellende tijd zouden kunnen noemen. Werkwoordstijden in het Hebreeuws zijn verschillend van het Nederlands.
Niet alleen de betekenis van de werkwoorden kan dus grote verschillen bevatten, vertalers hebben ook het probleem dat wij in onze moderne talen alles willen definiëren ten opzichte van verleden, heden of toekomst. Dat deden de Bijbelse schrijvers niet.
Doordat er een gebiedende wijs in het midden staat en er omheen werkwoorden in de vertellende wijs staan kan je deze tekst lezen als een enkel gebod met de gevolgen daarvan. 

Behalve de tien geboden staan er heel wat wetten en regels in de Bijbel. Al deze regels worden uitgebreid beschreven. Er wordt ook telkens gezegd wat de straffen zijn voor overtreders.
Wat zijn de straffen op het overtreden van de ien geboden?
Waar kunnen we deze straffen vinden?
De tien geboden zijn toch de belangrijkste regels, waarom vinden we dan niet terug wat er gebeurt met de overtreders?
Misschien zijn de tien geboden geen geboden. Ze schetsen het beeld van een ideale wereld, een wereld waarin niet gedood wordt, niet gestolen wordt en alle mensen in vrede samen kunnen leven. Het is een ideale wereld waarin verdere wetten, regels en straffen niet meer nodig zijn.
Als er maar een gebod nageleefd wordt, dan komt alles vanzelf goed. Dat is de kern ervan. Het ene gebod is het eren van vader en moeder.
Het is al opvallend dat vader en moeder genoemd worden. De Bijbel is veel minder vrouwonvriendelijk dan we nu denken. Wij leggen onze betekenissen op de oude Hebreeuwse woorden en we leggen ook onze interpretaties op de menselijke relaties van die tijd.
Vader en moeder moeten geëerd worden. In de tien geboden zien we geen voorkeur voor de man of de vrouw. 

Wat betekent dat eigenlijk, vader en moeder eren?
Betekent dat dat vader en moeder een van God gegeven gezag hebben over hun kinderen, dat hun wil wet is in het gezin?
Vader en moeder waren toch ooit ook kinderen? Mag elke generatie dan zijn zin doordrijven als ze ouders worden?
De rol van de vader en de moeder is het doorgeven van de kennis.
Wanneer we vader en moeder eren, dan leren we van het verleden. Iedereen wordt een deel van een groter geheel, iedereen wordt een schakel in een lange ketting.
Vader en moeder moeten niet hun wil opleggen aan de kinderen, ze moeten de kinderen leren over de Thora, over het verbond van God met de mensen. 

Wanneer we kunnen leren uit het verleden, dan is er een kans dat alles goed komt. Dat is een belofte van god aan de mensen.
Wanneer we leren uit het verleden, dan kunnen we stoppen met steeds opnieuw dezelfde fouten te maken.
We kunnen leren uit het verleden door vader en moeder te eren. Maar dit werkt alleen als vader en moeder ook hun rol vervullen.
Als vader of moeder een misstap begaan, als ze bijvoorbeeld denken dat het de taak van de kinderen is om te luisteren naar wat zij bedenken in plaats van naar wat zij op hun beurt meegekregen hebben van hun ouders, dan belasten ze de kinderen hiermee.
Als een wet van oorzaak en gevolg zullen de kinderen lijden onder de misstappen van hun ouders.
Maar ook als een wet van oorzaak en gevolg wordt er gewerkt aan een ideale wereld als de kennis steeds doorgegeven wordt van de ouders op de kinderen.
Als dat ene gebod nageleefd wordt door de ouders en de kinderen, dan zullen de andere woorden werkelijkheid worden.
Dat klinkt als een belofte.
Het verbond is eigenlijk een belofte.
In de tien geboden vinden we de kern van het verbond. Alsof er een natuurwet beschreven wordt, zo staan de geboden in verband met elkaar. 

In het boek Prediker vinden we een verzuchting over het niet vinden van iets nieuws, alles wat plaatsvindt zal weer plaatsvinden.
In de wereld om ons heen vinden we steeds opnieuw oorlog en geweld. Steeds opnieuw worden dezelfde fouten gemaakt, door mensen die toch beter zouden moeten weten.
Wanneer we zouden kunnen leren van het verleden, dan zouden we een betere wereld kunnen hebben.
Ik geloof dat de tien geboden dat willen zeggen, dat de tien geboden een belofte zijn.
We kunnen een betere wereld hebben, maar we moeten kunnen leren van het verleden en daarom moeten we beseffen dat we een schakel zijn in een lange ketting doorheen de geschiedenis.

 

0 reacties

- Er zijn nog geen reacties geplaatst.



Plaats een reactie

U bent nog niet ingelogd; hierdoor kunt u nog geen reactie plaatsen.
Ga eerst na de inlogpagina. Als u geen ZeelandNet abonnemenent heeft kunt u een gast-account gebruiken.