Overdenkingen

Een van de moeilijkste zaken bij het opstellen van een profiel, of een pagina zoals deze is het kiezen van een gebruikersnaam. Eigenlijk zou ik van te voren een paar namen moeten bedenken, elke keer word ik ter plekke gewezen op de grenzen van mijn creativiteit. Ik heb deze keer dus gekozen voor 'zeegeus'. Waarom? Omdat ik gevaren heb en tegenwoordig hulppredikant ben, daarnaast ben ik in geschiedenis geïnteresseerd. Dus 'zeegeus' dekt de lading wel een beetje.Het is mijn bedoeling om hier preekteksten en overdenkingen te plaatsen. 

Bijbel aan huis, vrijdag 30 oktober 2015

0 reacties

2. Het gouden kalf

Het verhaal van het gouden kalf is overbekend.
We kunnen het allemaal wel navertellen, maar kennen we het wel echt?
Waarom staat dit verhaal in de Bijbel? Het is toch een van de gruwelijkste verhalen die we kunnen vinden, mensen moorden elkaar uit vrienden en familie slaan elkaar dood omwille van een beeld. 

Wanneer we het verhaal navertellen komen we al snel op een paar opvallende punten uit.
Waarom werd het beeld gemaakt?
De Israëlieten hadden de stem van God gehoord, ze wisten wat mocht en wat niet mocht, ze wisten wat er van hen verwacht werd.
Los van wat we zelf geloven, moeten we in de context van het verhaal denken. Binnen het verhaal moet alles kloppen.
De Israëlieten hadden God gehoord en ze hadden een indrukwekkend klank- en lichtspel gezien rond de berg aan de voet waarvan ze hun kamp hadden opgeslagen.
De God die ze in actie gezien hadden, daarvan zullen ze natuurlijk het bestaan niet in twijfel trekken.
Te vaak projecteren we een eigen blik van geloof of ongeloof op de oude verhalen. We moeten de verhalen in eerste instantie tot hun recht laten komen als verhalen en ze niet verstoren door onze eigen interpretaties.
We hebben dus een volk dat naast een berg in een tentenkamp verblijft. Ze volgen een man die hen naar een beloofd land zal brengen en onderweg worden ze beschermd door een machtige god.
Die machtige god hebben ze al vaak in actie gezien, die god aanbidden ze.
Die god is hun enige god en ze noemen hem God. 

Ik speel hier even een beetje met woorden. Wij spreken over God met een hoofdletter als we het over de naam hebben van de god die wij als de enige god zien, de god van het Oude Testament, de god van deze verhalen.
De naam van God wordt niet uitgesproken, maar de letters van de naam zijn een variatie op het werkwoord „zijn”, tegen Mozes zei hij over z’n naam: „Ik ben die ik ben”.
In de Thora komt de naam van God regelmatig voor, maar God wordt ook met een ander woord aangeduid: „elohim” dat is een meervoudsvorm. Omdat we weten dat het over God gaat vertalen we het meestal met God en niet met goden. 

In Exodus 32 wordt er soms wel voor gekozen om „elohim” met goden te vertalen. 
Dat geeft natuurlijk wel verwarring.
Denken we immers niet dat het gouden kalf een andere god is? Dat de Israëlieten zich afgekeerd hadden van God en zelf maar een god verzonnen hadden?
De bedoeling van het beeld was niet om andere goden te vereren.
Het was hun bedoeling om een cultus voor God te maken. Om rituelen te bedenken die de mensen steun moesten geven.
Het was de bedoeling van de mensen om God, de god die hen uit Egypte geleid had, te eren. Het was hun bedoeling om juist heel vroom te zijn.
Waarom ging het dan zo mis?
Waar zat dan de fout en waar zat de overtreding?
Elk verhaal in de Thora heeft een functie. De verhalen zijn met een reden verzameld. Ook dit verhaal vertelt meer dan de gebeurtenissen. 

Laten we het verhaal nog eens opnieuw lezen en bij elke vermelding van goden bedenken dat ze het eigenlijk over God hebben.
Aäron installeert een cultus. Hij is degene die het beeld maakt. Later vertelt hij een leugen aan Mozes, als een betrapt kind zegt hij dat het kalf een vorm is die spontaan uit het vuur tevoorschijn kwam.
Terwijl Mozes op de berg is om van God alle vereisten van heilige handelingen en alle bepalingen van de attributen, de ark, de kandelaar, de priesterkleding enz. te horen, ondertussen is Aäron samen met Hur aangesteld om vragen van het volk te beantwoorden.
Het gebeuren op de berg staat tegenover wat er aan de voet van de berg gebeurde.
Dat gebeurt zo vaak in de Thora. Er worden verhalen tegenover elkaar gezet om iets duidelijk te maken.
Mozes zit op de berg en daar leert hij hoe God vereerd moet worden.
Aäron is beneden bij de mensen en die vragen aan hem een god om te vereren.
Ze vragen om dezelfde God te vereren waar Mozes mee aan het spreken is op de berg, maar ze willen het nu, hier en makkelijk.
Aäron komt met een oplossing.
Hij bedenkt een beeldje. Het is niet toevallig een rundsbeeldje. De stier is een godheid in het oude Egypte en de stier is belangrijk in heel veel cultussen in het Oude Midden Oosten.
Als je in een verhaal wilt duidelijk maken dat jouw God niet een god is zoals de andere, dan is het handig om de stier, of een kalf, tegenover God te plaatsen. 

Aäron maakt een beeldje en rond dat beeldje ontstaat een cultus. Een cultus met offergaven en feesten. Het volk is vrolijk en blij dat ze eindelijk weten hoe ze God kunnen aanbidden en hoe ze God dank kunnen betuigen. 

Mozes heeft van God instructies ontvangen over een ark, een kandelaar en nog veel meer zaken.
Als God ziet wat het volk doet wordt hij boos.
Waarover wordt God boos? Wordt hij boos omdat ze een zelfgemaakt beeld, een beeld waarvan ze zelf bedacht hebben hoe het eruit moest zien aanbidden en niet de dingen die hij beschreven heeft aan Mozes?
Is het kalf een concurrent van de ark?
In de verhalen worden deze zaken wel tegenover elkaar gezet.
Mozes hoort op de berg voorschriften en Aäron bedenkt voorschriften beneden, tussen de mensen.
Daar zit het grote verschil. En daar zit ook de fout die de mensen maakten tegenover God.
De volkeren uit het Oude Midden Oosten hadden goden die fysiek op aarde vertegenwoordigd waren door hun beelden. De beelden waren de goden zelf. De beelden waren een uiting, een manifestatie van de goden.
De Israëlieten werden door andere volkeren gezien als een volk zonder god.
De god van de Israëlieten kan niet afgebeeld worden, z’n naam kan niet uitgesproken worden en wanneer gevraagd wordt waar hij is dan kan er niet naar een boom of een rivier gewezen worden.
In de ogen van andere volkeren was God dus iets heel raars.
Het is eigen aan de mens om iets tastbaars te willen hebben, om een focuspunt van het geloof te willen hebben.
Daarvoor wordt in dit verhaal gewaarschuwd. God mag aanbeden en geëerd worden, dat mag gebeuren met hulpmiddelen, dat mag gebeuren met rituelen, maar de rituelen en de hulpmiddelen mogen niet aanzien worden als belangrijker dan God. 

Mozes praatte met God, alleen op de berg. In de eenzaamheid vindt het individu God.
In z’n roman schrijft Johan dat de mens in zijn zelfbewustzijn God kan vinden. Dat komt eigenlijk op hetzelfde neer. De joelende menigte die feestviert rondt het gouden kalf vindt extase, maar verwart die extase met een godservaring.
Daarom was God boos en teleurgesteld. Het gouden kalf maken was niet waar de fout lag, maar het blind en doof zijn voor de echte godservaring en het omarmen van de extase en de roes van de menigte als de waarheid en als de echte godservaring zien, dat was de fout. 

De Thora wordt vaak de wet genoemd. Er staan inderdaad voorschriften in de Thora, maar deze voorschriften zijn verpakt in verhalen. Al deze verhalen samen vormen een belangrijke les. Ze leren de lezer wie of wat God eigenlijk is en ze leren de lezer over de relatie van de mens met God en daardoor ook over de relatie van de mens met de wereld en met andere mensen. 

Dit verhaal is een moeilijk verhaal. Het leert ons over God en over de mensen, dat beseffen we onmiddellijk, maar wat het ons leert dat kunnen we niet direct zien.
Leert het ons dat we overtreders van het beeldverbod moeten doodslaan? Dat kan toch niet de bedoeling zijn?
Als Christenen hebben wij het voordeel dat we een leessleutel meegekregen hebben van Jezus. De hele wet is samen te vatten als „Heb God lief boven alles” en „Heb uw naaste lief als uzelf”. Medemensen uitmoorden omdat ze een regel overschreden hebben kan niet de juiste interpretatie zijn, want dat klopt niet met onze leessleutel.
Wat is dan wel de bedoeling van het verdere verloop van dit verhaal? 

God is teleurgesteld en wil het volk het liefst uitroeien en opnieuw beginnen met Mozes als nieuwe stamvader.
Mozes probeert God te overtuigen om dit niet te doen, maar hij zegt daarbij iets opmerkelijks. Hij vraagt zich af wat de Egyptenaren dan wel niet zouden zeggen van god. Dat is toch eigenlijk een absurde redenering? Wat zullen de buren wel niet zeggen? Het gaat er niet om wat oprecht is en wat goed is, maar om wat de mensen zullen denken.
God krijgt in elk geval berouw en hij wil de mensen nog een kans geven.
Mozes gaat nu naar beneden, van de berg af en daar ontsteekt hij in woede en laat het volk een massamoord begaan. 

Uit angst voor een overtreding van het beeldverbod overtreedt Mozes het verbod om te doden. Er was nergens voorgeschreven dat het beeldverbod de doodstraf opleverde. Mozes beslist dat ter plaatse, maar hij laat de eigenlijke aanstichter, Aäron leven.
Wat is een ergere overtreding? De medemens doden of God niet kunnen vinden?
Lijkt deze passage niet op wat IS doet in Syrië en Irak? Uit angst voor een overtreden van het beeldverbod wordt er gemarteld en gedood en wordt de liefde vernietigd.
Uit angst voor het overtreden van een gebod worden de andere geboden plots blijkbaar minder belangrijk. 

Na de moordpartij gaat Mozes weer alleen op de berg om met God te praten.
Daar pleit hij voor vergiffenis van het volk.
Had God al niet aan Mozes gezegd dat het volk nog een kans kreeg?
God had Mozes toch geen opdracht gegeven voor de moordpartij?

Mijn twaalfjarige zoon zei gisteren tegen me: „Papa, het meest slechte in de mens is de wraak.” Ik moest er even over nadenken, maar zag toen dat hij gelijk had en ik zag ook dat het hier ook toepasbaar is.
Wraak laat ons een vergissing beantwoorden met een misdaad, een ongeluk wordt gevolgd door voorbedachte rade en een misdaad wordt met een ergere misdaad bestraft.
Het volk had een fout gemaakt. Mozes wou in naam van God wraak tegenover hun misdaad stellen.
God had niet om wraak gevraagd en achteraf werd deze actie ook niet beloond.
God zegt zelfs dat hij niet langer met hen mee zal gaan, maar een engel in zijn plaats zal meesturen.
Het volk was getroffen, blijvend getroffen door geweld en wreedaardige straffen. Het beloofde land van vrede en harmonie was plots heel ver weg. 

God kan gevonden worden op de berg, waar je alleen staat tegenover God, weg van de grillen van de menigte.
De religie kan opgebouwd worden vanuit het ervaren van God, God kan niet gevonden worden vanuit een cultus.
Wraak leidt tot steeds meer geweld en leidt steeds verder van God. Daarom staat tegenover wraak de vergeving als enige oplossing, hoe moeilijk dat soms ook is. 

0 reacties

- Er zijn nog geen reacties geplaatst.



Plaats een reactie

U bent nog niet ingelogd; hierdoor kunt u nog geen reactie plaatsen.
Ga eerst na de inlogpagina. Als u geen ZeelandNet abonnemenent heeft kunt u een gast-account gebruiken.