Overdenkingen

Een van de moeilijkste zaken bij het opstellen van een profiel, of een pagina zoals deze is het kiezen van een gebruikersnaam. Eigenlijk zou ik van te voren een paar namen moeten bedenken, elke keer word ik ter plekke gewezen op de grenzen van mijn creativiteit. Ik heb deze keer dus gekozen voor 'zeegeus'. Waarom? Omdat ik gevaren heb en tegenwoordig hulppredikant ben, daarnaast ben ik in geschiedenis geïnteresseerd. Dus 'zeegeus' dekt de lading wel een beetje.Het is mijn bedoeling om hier preekteksten en overdenkingen te plaatsen. 

Bijbel aan huis, vrijdag 25 september 2015

0 reacties

Bijbel aan huis.

1. De wet en het beeldverbod.

De Bijbel-aan-huis-avonden zijn weer begonnen. Zeven avonden zullen we samenkomen om de Bijbel op een andere manier proberen te bekijken dan we gewend zijn.
Dit jaar zullen we het voornamelijk hebben over de tien geboden. Wanneer we het over de tien geboden hebben kunnen we natuurlijk niet voorbijgaan aan de Bijbelboeken waarin ze te vinden zijn en aan de verhalen die we over deze geboden in de Bijbel kunnen vinden.
Voor we echt beginnen met de tien geboden wil ik van buiten naar binnen langzaam naar ze toe gaan. Men kan zeggen dat de tien geboden de basis vormen van het geloof.
Maar waarom is dat zo? Wat maakt deze tegels zo bijzonder?

Deze Bijbel aan huis avonden hebben als belangrijkste element de Bijbel.
Maar, wat is de Bijbel eigenlijk?
Wat betekent de Bijbel voor ons? Wat betekende de Bijbel voor mensen in vroeger tijden?

Wat is het Oude Testament?

Wat is de Thora?

Het woord Thora betekent les, vaak wordt het vertaald als wet.
Wanneer we aan mensen op straat zouden vragen wat een wetboek is, dan denk ik dat ze zullen antwoorden dat een wetboek een verzameling van regels en omschrijvingen is.
De Thora heeft wel een paar regels, maar staat ook vol met verhalen. Het verhaal van Abraham is toch geen voorschrift? Het verhaal van de toren van Babel, hoe kan dat als wet gezien worden?

In het Jodendom staat de Thora centraal. Psalm 1 vertelt dat de man die de Thora dag en nacht overdenkt op de goede weg is.
De Thora is een verzameling van verhalen die ons de kans geven om een belangrijke les te leren.
Deze les is het leren kennen van God, eigenlijk het leren kennen van de relatie tussen God en de mensen.

De andere geschriften van het Oude Testament overdenken deze lessen weer. Er komen steeds geschriften bij die de vorige geschriften en de kern overdenken. Het gaat als in een spiraalvorm (dat hebben we al eerder gehoord bij de vorige Bijbel-aan-huis-avonden) waarbij de Thora de kern vormt van waaruit de spiralen steeds verder weg draaien.
Er komt uitleg op uitleg op de verhalen, ook deze uitleg wordt in verhaalvorm geschreven, en steeds blijft het doel om de verhouding tussen God en de mensen te leren kennen.

In de dagen van Jezus was de wet, de Thora dus, en de uitleg ervan reeds bekend. De tien geboden waren net als nu een erg belangrijk centraal punt in de wet.
Wanneer aan Jezus gevraagd wordt om de wet samen te vatten, om de essentie ervan weer te geven dan had hij kunnen wijzen op de tien geboden. Hij geeft echter zijn fascinerende uitspraak dat er maar twee regels zijn, namelijk God lief te hebben boven alles en onze naaste als onszelf.
Heeft Jezus de tien geboden hierdoor overtollig gemaakt? Heeft hij een nieuwe set geboden gemaakt, een nieuwe kern van de Bijbel?
Ik ben ervan overtuigd dat wat Jezus zei eigenlijk hetzelfde is als wat de tien geboden zeggen. We zullen hier samen naartoe werken in de komende bijeenkomsten.
Jezus zegt ook dat geen letter van de wet gewijzigd mag worden, alle letters in de Thora zijn uiterst belangrijk en vol van betekenis.

Wanneer ik aan jullie vraag om de tien geboden op te zeggen is de kans groot dat iedereen met een andere versie komt. Jullie weten dat de Katholieke Kerk een andere indeling maakt dan de protestanten en dat de Joden en de orthodoxen nog een andere indeling kennen.

Dit kan liggen aan verschillen in vertaling, maar ook aan verschillen in interpretatie.
Omdat we niet zomaar willen aannemen wat in de lijst hoort te staan en wat niet is het goed om zelf op onderzoek te gaan.

De tien geboden staan tweemaal in de Bijbel. Eenmaal in Exodus, in hoofdstuk 20, en eenmaal in Deuteronomium, in hoofdstuk 5.
Wanneer we deze teksten lezen dan valt het op dat het niet altijd eenvoudig is om zelf een duidelijk onderscheid te maken in wat nu waarbij zou moeten horen.
Het is niet eens makkelijk om aan precies tien geboden te komen.

De tien geboden worden ook de dekaloog genoemd, deka staat voor tien en logos betekent woord, de tien woorden dus.
Dat is mischien nog verwarrender. Welke tien woorden dan? Er staan toch veel meer dan tien woorden?
In de Hebreeuwse tekst valt een woordje op, het komt steeds terug, het Hebreeuwse woord voor 'niet': lamed aleph, 'LO'.
Dit woordje staat negen keer in de dekaloog, daartussen staat een zin zonder het woord 'niet' en aan het begin staat nog een zin, de zin waarin God voorgesteld wordt.
Met wat goede wil kan men dus zonder de voorstelling spreken van 10 zinnen, 9 maal het woord 'niet' en een keer 'wel'.
De laatste 5 keer dat een zin begint met 'niet' gaat het over mensen, de eerste 4 keer gaat het over God.
Deelde Jezus zijn samenvatting van de wet en de profeten, dus van het hele Oude Testament, niet in twee delen in, een zin over God en een zin over de mensen?
Zien jullie de overeenkomsten?

Vaak wordt verondersteld dat sommige Bijbelteksten door God zelf geschreven zouden zijn, de tien geboden is een van die teksten.
Jullie weten dat de tien geboden tweemaal in de Bijbel staan, allebei in de Thora, eenmaal in Exodus en eenmaal in Deuteronomium.
Wanneer we in een Bijbel deze teksten vergelijken dan vinden we op een paar details na, identieke teksten. De verschillen die we in onze vertalingen kunnen vinden zitten in de voorstelling van God en in de omschrijvingen van het Sabbatsgebod.

Ik wil samen met jullie Exodus 20:4 en Deuteronomium 5:8 nader vergelijken.
In onze vertalingen staan twee identieke zinnen en daarom geef ik hier ook een Hebreeuwse tekst.

Deuteronomium 5:8

- -

Exodus 20:4

- -

Deze twee zinnen lijken letter voor letter identiek. En toch is er een verschil. Bij het vijfde woord vanaf de rechterkant staat in de zin die we vonden in Exodus een letter meer.
Deze letter is de wav, deze letter betekent 'en'.
Dit ene woordje, deze ene letter betekent heel erg veel wanneer we de zinnen vertalen.

Ik geef hier een letterlijke vertaling, dus niet omgezet naar een vlotte tekst zoals we gewend zijn.

„Niet Jij zal maken voor jou afgodsbeeld (en) alles beeltenis die in de hemel van daaruit en die in de aarde van daaronder en die in de wateren van daaronder naar de aarde. 

Dit klinkt redelijk onbegrijpelijk.
Er staat min of meer het volgende in Exodus (dus met de 'en'): „Je zal geen afgodsbeeld maken en geen beeltenis (vervolgens wordt uitgelegd welke beeltenissen).”
In Deuteronomium staat dus: „Je zal geen afgodsbeeld maken, een beeltenis (en ook hier volgt verder uitleg).” 

Het is belangrijk dat we eerst eens bedenken wat een afgodsbeeld is.
Het woord dat hier gebruikt wordt voor afgodsbeeld betekent letterlijk 'ding gemaakt om te aanbidden'. Het zou dus ook een abstracte vorm kunnen hebben, het zou een bal kunnen zijn, een kubus, een kruis.
Een afgodsbeeld is iets dat de aandacht van de mensen die gericht is op een godheid naar zich toe trekt.
Wanneer mensen in natuurgodsdiensten bomen magische krachten gaan toekennen omdat bomen deel uitmaken van de natuur, dan focussen ze al hun aandacht op een paar punten, dan maken ze eigenlijk een soort van afgodsbeelden van die bomen.
Een afgodsbeeld krijgt een bijzondere waarde toegewezen door de mensen terwijl het gewoon een ding is, een van de vele dingen in de wereld.

In Exodus 20:4 maakt de 'en' duidelijk dat er geen afgodsbeelden gemaakt zullen worden en ook geen beeltenissen.
Deuteronomium 5:8 stelt dat er geen afgodsbeelden gemaakt zullen worden die beeltenissen zijn.

Jullie merken dat deze ene letter een hemelsbreed verschil in betekenis veroorzaakt.
Sommigen zullen zeggen dat tegenstrijdigheden en onduidelijkheden in de ijbel de waarde ervan ontkrachten.
Ik vind het juist geweldig dat doorheen de duizenden jaren dat deze teksten overgeleverd zijn iedereen de oorspronkelijke schrijvers en redacteurs met zoveel respect behandeld heeft dat alle kleine verschillen en ogenschijnlijke tegenstrijdigheden erin gebleven zijn.
Welke versie is de ware? Welke versie van het beeldverbod moeten we naleven?
Wat is de waarheid?
Wat wil God nu van ons?
In een centraal deel van de Thora, in de tien geboden, vinden we twee verschillende versies van een wet, twee verschillende versies die ruimte bieden aan heel veel verschillende interpretaties.
Moeten de tien geboden niet juist duidelijkheid verschaffen?
Er staan in de Thora, dat toch de kern vormt van het Oude Testament en dat gezien wordt als een heilige tekst, nog meer opvallende tegenstrijdigheden.
Dit zijn geen fouten in manuscripten door het overschrijven of fouten door een onzorgvuldige vertaling. Al duizenden jaren zijn de Joden zo zorgvuldig om elke letter precies te kopiëren. Ook al duizenden jaren zijn er discussies over de interpretaties van deze teksten. Deze verschillen wijzen op een redactie door mensen die gewend waren aan een traditie van debat en dialoog.
We vinden ook twee scheppingsverhalen in de Thora, we vinden twee maal een roeping van Mozes. Deze opvallende verschillen leren ons veel over de mensen die gewerkt hebben aan het opschrijven van al deze verhalen.

De Bijbel is het resultaat van een ontstaansproces dat bijna duizend jaar geduurd heeft.
Meerdere tradities en overleveringen werden samengevoegd met maar een doel: het leren kennen van de relatie van de mens met God.

De Bijbel vertelt niet over deze zoektocht vanuit het perspectief van God, maar vanuit het perspectief van de mens.
Moeten wij niet dankbaar zijn dat wij een boek hebben dat door mensen geschreven is? Zouden wij de rechtstreekse woorden van God wel kunnen begrijpen?
Door de lessen van zovele anderen voor ons kunnen wij ook leren.
Door het overdenken van de wet, door het kennen van de verhalen kunnen wij proberen te achterhalen hoe wij mensen staan tegenover God. 

 

0 reacties

- Er zijn nog geen reacties geplaatst.



Plaats een reactie

U bent nog niet ingelogd; hierdoor kunt u nog geen reactie plaatsen.
Ga eerst na de inlogpagina. Als u geen ZeelandNet abonnemenent heeft kunt u een gast-account gebruiken.