Overdenkingen

Een van de moeilijkste zaken bij het opstellen van een profiel, of een pagina zoals deze is het kiezen van een gebruikersnaam. Eigenlijk zou ik van te voren een paar namen moeten bedenken, elke keer word ik ter plekke gewezen op de grenzen van mijn creativiteit. Ik heb deze keer dus gekozen voor 'zeegeus'. Waarom? Omdat ik gevaren heb en tegenwoordig hulppredikant ben, daarnaast ben ik in geschiedenis geïnteresseerd. Dus 'zeegeus' dekt de lading wel een beetje.Het is mijn bedoeling om hier preekteksten en overdenkingen te plaatsen. 

Abraham, een twijfelende anti-held

2 reacties

Laten we het over Abraham hebben.
Abraham is een van de meest bekende Bijbelse personages. Zou er iemand zijn die nog niet van hem gehoord heeft? Christenen, Moslims, Joden, we koesteren allemaal de verhalen over deze aartsvader. Zelfs mensen die helemaal niet vertrouwd zijn met de Bijbel kennen toch enkele namen. Abraham is daar een van.
Allemaal hebben we ons ook een beeld gevormd van hem.
Abraham is een wijze oude man, een man die door God uitverkoren was om de vader van een uitverkoren volk te zijn.
Omdat God Abraham koos zien we Abraham als een bijzondere man. Je moet immers wel heel bijzonder zijn en anders dan de andere mensen als God jou uitkiest om de vader te worden van het volk van God. 

Wanneer we de Bijbelse hoofdstukken die over Abraham vertellen goed doorlezen, dan krijgen we een ander beeld van Abraham.
Hij lijkt wel een anti-held die niet zou misstaan in een film van Woody Allen.
Ik bedoel dit niet onrespectvol, het is juist mooi om te zien hoe Abraham evolueert van een twijfelende anti-held naar de aartsvader die we kennen.
De schrijvers van deze Bijbelse verhalen gebruiken technieken die moderner aanvoelen dan we zouden verwachten, om ons mee te nemen op reis doorheen het leven van Abraham. 

De Abraham aan het einde van zijn leven is niet dezelfde man die we ontmoeten in Genesis 12. Hij is al oud wanneer God hem uitkiest, maar toch zal hij nog kunnen groeien.
Een heel belangrijk punt in dit groeiproces, het is een overbekend verhaal, is het moment waarop God Abraham vraagt om zijn zoon te offeren. 

Abraham wordt op de proef gesteld zeggen we vaak.
Ik heb een rabbijn horen preken over dit verhaal en hij stelde heel interessante vragen: Als God Abraham uitverkoren heeft en God alles weet, waarom moet God Abraham dan testen? En waarom zou God Abraham pas aan het einde testen en niet voor Hij hem belooft dat hij de aartsvader zal worden?
Het antwoord dat de rabbijn daarna gaf was: Een test dient om iets zeker te weten. God behoefde geen zekerheid, Hij wist immers al wie Abraham was. Degene die nog moest leren wie Abraham was, dat was Abraham zelf. 

In het verhaal maken we het groeiproces mee van een onzekere twijfelaar naar iemand die vertrouwt in God.
Wij lezen de Bijbel en zien oude verhalen die zich in een oude omgeving en ver weg afspelen.
Stel je eens voor dat je bij de eerste toehoorders bent van dit verhaal. Je kent de omgeving en je beseft uiteraard dat er een verschil is tussen je eigen tijd en de tijd van het verhaal. Hoe reageer je dan op vreemde elementen in het verhaal, zaken die je niet zou verwachten omdat het verhaal met opzet jouw tijd en de tijd van het verhaal met elkaar vermengt?
Wij kijken terug en omdat de verteltijd en de verhaaltijd allebei erg lang geleden zijn is het voor ons erg moeilijk om deze sprongen door de tijd te zien en te waarderen. 

Ik zeg waarderen omdat ik ervan overtuigd ben dat het geen fouten zijn. De verteller heeft heel moderne surrealistische stijlelementen gebruikt om zijn publiek geïnteresseerd te houden en te betrekken bij het verhaal. 

Een heel duidelijk voorbeeld hiervan vinden we in Genesis 14: 18-20. 
„En Melchizedek, de koning van Salem, bracht brood en wijn; 
hij was een priester van God, de allerhoogste.  
En hij zegende hem en zei: Gezegend zij Abram door God, de Allerhoogste, 
Die hemel en aarde bezit!
En geloofd zij God, de Allerhoogste,
Die overgeleverd heeft uw tegenstanders in uw hand!”

Wie is deze Melchizedek? Waar is de stad Salem?
De naam Melchizedek betekent 'rechtvaardige koning'.
De toehoorders van het verhaal kennen de verhalen over koning David en koning Salomo, ook die verhalen zijn al lang geleden voor hen. Maar toch moeten ze beseffen dat er iets niet klopt. Iemand uit de oertijd van de verhalen komt iemand tegen die eerder in de verhalen past van de gloriedagen, waar ze met weemoed op terugkijken.
Hoe komt het dat er een priester kan zijn die met Abraham spreekt?
We weten dat God sprak tot Abraham en dat later ook aan Mozes God zich voorstelt als de God van Abraham. Het geloof, de godsdienst is begonnen met Abraham. Pas veel later zullen er priesters zijn. Nog veel later zal er in Jeruzalem een tempel gebouwd worden.
Maar Abraham, hij heet hier nog Abram, ontmoet een koning van een stad die verdacht veel op Jeruzalem lijkt. Deze koning is priester van de God die net aan Abraham de opdracht gegeven heeft.
Het lijkt wel alsof Abraham of Melchizedek in de verkeerde tijd terechtgekomen zijn. 

Abraham komt vaker mensen tegen die God vrezen en volledig in God vertrouwen terwijl hij het nog moet leren.
Abraham is tegelijk aartsvader en tegelijk iemand die groeit in zijn geloof, omringd met mensen die een degelijk gefundeerd geloof hebben.
Het lijkt wel alsof het verhaal wil zeggen dat het niet geeft dat een ander beter zijn best lijkt te doen, of dat een ander in een lange geloofstraditie staat. God kiest Abraham om een taak uit te voeren omdat hij Abraham is, niet omdat hij ergens de beste in is. Zo heeft iedereen zijn taak in het grote verhaal.
Abraham moest doorheen het verhaal leren om te vertrouwen in zijn eigen rol.
Met het bereid zijn om zijn zoon te offeren blijkt dat Abraham dit uiteindelijk geleerd heeft. 

Ik zei dat Abraham twijfelde en ik vergeleek hem met een anti-held.
Wanneer God Abram roept dan is dat met een heel duidelijke opdracht. We lezen in Genesis 12: 1,
„De HEERE nu zei tegen Abram: Gaat u uit uw land, uit uw familiekring en uit het huis van uw vader, naar het land dat Ik u wijzen zal.”
Abraham vertrekt, maar elk ander deel van deze opdracht trekt hij eigenlijk in twijfel.
Hij neemt zijn familie mee. Hij neemt ook al zijn knechten, vee en huisraad mee. We kunnen dat uitleggen als het handelen van een verantwoordelijke vaderfiguur die zijn familie niet in de steek wil laten. Maar God had duidelijk de opdracht gegeven om zijn familie en zijn huis achter te laten.
Abraham trekt naar het land dat God hem wijst, maar al in hetzelfde hoofdstuk reist hij alweer verder naar Egypte omdat hij niet wil wachten in het land dat God hem aangewezen heeft. Er is een hongersnood en daardoor begrijpen we de beslissing van Abraham. Ook hier zien we het handelen van een verantwoordelijk vaderfiguur. Maar had God niet gezegd dat hij naar een bepaald land moest gaan? God had zelf rechtstreeks tot Abraham gesproken en dan nog steeds kiest Abraham het zekere voor het onzekere.
God beloofde Abraham ook dat hij hem tot een groot volk zou maken, maar herhaaldelijk probeert Abraham toch zelf een plan te bedenken om op terug te kunnen vallen. Abraham kiest ook hier weer het zekere voor het onzekere. Wat God hem belooft, daar moet hij op vertrouwen en dat is veel moeilijker dan zelf iets te bedenken.
In Genesis 15 wil Abram een knecht tot erfgenaam maken omdat hij ervan overtuigd is dat hij kinderloos zal blijven, ook al had God duidelijk en rechtstreeks gezegd dat hij de vader van een volk zou worden.
In Genesis 16 probeert Abram, op aandringen van Sara, bij een andere vrouw een kind te krijgen.
God was nochtans duidelijk geweest.
Abraham kiest steeds het zekere voor het onzekere. Hij is ervan overtuigd dat wat hij zelf bedenkt het zekere is en wat God hem belooft onzeker is.
Daarom noem ik Abraham een twijfelende anti-held. 

Juist dit twijfelen maakt van Abraham een personage dat je kan begrijpen. Hij is niet groter en sterker of wijzer dan ons. Hij wordt dat wel gedurende zijn levensverhaal. Maar in het groeiproces daarheen zijn er genoeg momenten waarbij elke toehoorder meegenomen kan worden.
Abraham is niet alleen de aartsvader omdat zijn kinderen en kleinkinderen en achterkleinkinderen volkeren zouden vormen, hij is ook de aartsvader omdat hij iedereen, doorheen alle tijden, mee kan nemen op een leerproces.
Het leerproces om het lot te leren aanvaarden, om te leren dat we een rol hebben in een groot verhaal.

2 reacties

Ik ga toevallig morgen naar de toneelmarathon Genesis van het Nationale Toneel in Den Haag. Daarin speelt Abraham vast ook een rol. Ik ben benieuwd naar de interpretatie. TOOS

Toos van Holstein

08 May 2015 om 13:37

Ik ben te laat om je veel plezier te wensen met deze toneelmarathon, maar heb je reactie wel gelezen. 

Jeroen Hozée

10 May 2015 om 18:37

Plaats een reactie

U bent nog niet ingelogd; hierdoor kunt u nog geen reactie plaatsen.
Ga eerst na de inlogpagina. Als u geen ZeelandNet abonnemenent heeft kunt u een gast-account gebruiken.