den archivaris

Welkom op mijn weblog

bijltjesdag

2 reacties
In 1773 moest de Nederduits Gereformeerde Kerk, zoals de Hervormde Kerk toen heette, op last van de Staten-Generaal, een nieuwe psalmberijming in gebruik nemen, die de zestiende eeuwse berijming van Datheen verving. Dat ging in veel plaatsen in Zeeland niet zonder slag of stoot. In een stad als Goes was het geen probleem. Daar nam met de nieuwe berijming plechtig in gebruik. In een aantal dorpen op Walcheren daarentegen kwam het tot demonstraties tijdens kerkdiensten, omdat het orthodoxe deel van de gelovigen weigerden de nieuwe liederen te zingen. Dat leidde tot justitieel ingrijpen. De zwaarste straf moest Isbrand Leinse Burggraaf ondergaan. Hij werd voor eeuwig verbannen uit Westkapelle, waar hij woonde. Maar enkele boeren uit zijn omgeving, zoals Cornelis de Korte, spanden zich in voor zijn vrijlating en na vijftien maanden mocht Burggraaf terugkeren. Die terugkomst werd een ware triomftocht en een demonstratie tegen de machthebbers in Middelburg, die daarover zeer ongerust raakten en enkele eskadrons militairen naar Westkaplle zonden omdaar de zaak in toom te houden. Het leidde tot gevangenneming van de leiders van de demonstratie. Die behoorden tot het orhodoxe deel van de bevolking en hun acties deed de achting onder het gewone volk voor hen niet weinig stijgen. Zij allen behoorden tot de partij die prins WIillem V door dik en dun zouden steunen. Onderhuids bleef deze tegenstelling sluimeren tot 1787 toen zich een ware Orangistische revolutie in Zeeland voordeed. Het begon in januari van dat jaar in Goes en naderhand werd er gevochten tussen patriotten en prinsgezinden in Middelburg, Vlissingen, Kortgene en Zierikzee. Talloze huizen werden geplunderd en grotendeels door het woedende volk gesloopt. Er vielen doden en gewonden. De aanhangers van Oranje overwonnen de patriotten, van wie velen onder meer naar Frankrijk vluchten. Tot de leiders van deze revolutie op Walcheren behoorden Burggraaf, De Korte, ene Willem Wisse en Laurens Ingelse, die de bijnaam Oranjeboer had. Daarmee was overigens de psalmberijming ook een politieke kwestie geworden. In 1795 moesten ze zwaar boeten. De Fransen vielen Zeeland al in 1794 binnen met de patriotten in hun kielzog en die waren 1787 niet vergeten. Het leidde tot een ware Bijltjesdag.  De leiders van de revolutie belandden opnieuw in de gevangenis en De Korte werd in 1798 opgehangen in Middelburg. Het nieuwe provinciale bestuur in Zeeland publiceerde een lijst met meer dan 800 namen van personen, die aan de rellen hadden deelgenomen. Het was de bedoeling, die allen te berechten, maar dat viel achteraf bezien in de praktijk wel mee. De psalmberijming van 1773 hield in de kerken de gemoederen nog lang bezig en toen er in 1806 ook nog eens een grote hoeveelheid gezangen aan werd toegevoegd, spraken de orthodoxe gelovigen van hoerenliederen! De berijming van Datheen is tot op de dag van vandaag bij enkele zeer orthodoxe groepen nog steeds in gebruik.

2 reacties

Dat was weer een schitterend verhaal, archivaris! Hetzelfde is ook pas weer gebeurd bij de vorming van de PKN. Gelukkig met minder rampzalige gevolgen! Toch zie je dat de geschiedenis zich steeds herhaalt.
Tuinfluiter

22 May 2006 om 19:10

hartelijk dank voor uw reactie. Blij u hiermee weer een plezier te hebben gedaan.
den archivaris

25 May 2006 om 09:58

Plaats een reactie

U bent nog niet ingelogd; hierdoor kunt u nog geen reactie plaatsen.
Ga eerst na de inlogpagina. Als u geen ZeelandNet abonnemenent heeft kunt u een gast-account gebruiken.