Columns met een glimlach

Verhalen en ontboezemingen die ironisch bedoeld zijn

552. Jaartallen

2 reacties

Er volgen nu twee jaartallen, één van een paar eeuwen geleden en één heel recent exemplaar:

 

1789: Bestorming van de Bastille, begin van de Napoleontische tijd.

2021: Bestorming van het Capitool, einde van de Trumpiaanse tijd.

 

Bij een proefwerk geschiedenis ging vroeger mijn wens uit naar korte vraagstellingen en korte antwoorden, oftewel het kenmerk van een beta-leerling. Feitjes en weetjes. Jaartallen hadden ook altijd mijn voorkeur. Met de vraagstelling van mijn geschiedenisdocent was ik daarom dik tevreden. Tot er het volgende leerjaar iemand anders voor ons neus stond. We kregen een proefwerk over de Franse tijd. De vraagstelling was verbijsterend. Het enige zinnetje op het vragenformulier luidde: "Vertel iets over de Franse Revolutie". Wat moet je hiermee aan? Niks geen feitenkennis, niks geen jaartallen, alleen dat stomme zinnetje. Nee, een hoog cijfer zat er dit keer niet in...

 

We gaan terug naar het eerste jaartal uit de column. Het begin van de Franse tijd. De tijd van Napoleon, die vond dat hij aan Frankrijk alleen niet genoeg had.

Na de verovering van de Nederlanden zond hij zijn jongere broer Lodewijk Napoleon (zie afbeelding) naar Den Haag om hier bestuurlijk orde op zaken te stellen.

Deze Lodewijk Napoleon fungeerde tussen 1806 en 1811 als een soort voorloper van onze Mark Rutte.

Vreemd genoeg werd hij in ons land als niet-onsympathiek ervaren, in tegenstelling tot zijn oudere broer. Hij nam belangrijke beslissingen, waar we nu, na ruim twee eeuwen, nog steeds mee te maken krijgen.

Lodewijk Napoleon stoorde zich o.a. aan de onoverzichtelijke en verwarrende naamgeving van de Nederlandse burgers.

Janszoon, afgekort Janszn, Pieterszoon, Corneliszoon, Maartenszoon enz. enz.

Heel vreemd en heel verwarrend.

 

In 1811 bedachten Lodewijk Napoleon en z'n kompanen dus een bijzondere maatregel. Iedereen mocht voor zijn gezin een nieuwe achternaam bedenken, voor een betere persoonsadministratie. Het bleek het begin van de Burgerlijke Stand in te luiden. Iedere familie werd op het Gemeentehuis verwacht om de keuze kenbaar te maken.

 

Zo ontstonden er varianten op Janszoon, Pieterszoon, Corneliszoon, Maartenszoon: Janse, Pieterse, Cornelisse, Maartense enz. enz.

Velen vonden het interessant om de naam van hun beroep in de de achternaam te verwerken: de Smid, Timmerman, de Klerk, de Meester, Bakker, Slachter enz. enz.

De woonplaats was ook een optie: van Alphen, van Dieren, van Putten, van Oirschot enz. enz.

Of de rivier in de buurt: van Rijn, van der Maas, de Waal, van Lingen, enz. enz.

Of een letterlijk kenmerk van de omgeving van de woonplaats: van de Water, van der Zee, van Duin, van der Meer, van der Plas, van der Heide, van Vliet, van der Weide, van de Bosch, van Veen, enz. enz.

Uiterlijke kenmerken werden ook opgevoerd: de Hooge, de Lange, de Korte, de Klein.

 

Een flink deel van de bevolking vond die nieuwe namen een belachelijk idee. Ze gingen wel naar het Gemeentehuis, maar ze bedachten uit balorigheid en als een soort protest een ronduit vreemde naam voor hun familie.

 

Enkele voorbeelden: Bil, Naaktgeboren, Poepjes, de Kwaadsteniet, Niemantsverdriet, Meliefste, Zeldenthuis, Geldeloos, Zondergeld, Modderman, Bontekoe, Braakhekke, Donderwolk, Rijstenbil, Sint Nicolaas, Tienpond (= ongeveer 5 kilogram), Kreukniet, van 't Padje.

 

Eén ding werd daarbij uit het oog verloren. Het nageslacht zat ermee opgescheept. Want om later de gekozen naam alsnog te wijzigen, dat was nagenoeg een onmogelijk karwei. Het was wel mogelijk om één of twee letters te veranderen, maar dit kostte per letter al een fortuin voor de aanvrager.

Toch werd daar soms gebruik van gemaakt. De familie Bil heette, na een bezoek aan het Gemeentehuis, plotseling Bal, Bol of Bijl.

Een Middelburgse familie liet, tegen veel geld, één letter weghalen: Everzwijn werd Everwijn.

De familie Blubberding heet thans Lubberding.

 

Helaas was de Zierikzeese familie Schiettekatte (oftewel een poes die een grote boodschap moet doen) minder gefortuneerd. Nog steeds moeten tientallen Schouwse gezinnen met deze naam door het leven. Allemaal de schuld van die éne voorouder die in 1811 grappig dacht te wezen.

 

Excuus aan mijn lezers: ik ben in het verloop van deze column weer behoorlijk afgedwaald. Maar dat bent u mogelijk al van mij gewend?

2 reacties

Best leuk om eens te zien waar sommige familienamen hun oorsprong vinden.

Met een verklaring erbij soms ook een echte eye opener.

GinaHeynze

01 February 2021 om 16:42

Ik vind 't altijd heerlijk als je afdwaalt. En zoals Gina ook al schrijft, heel interessant om te lezen hoe sommige namen oorspronkelijk luidden.

Toos van Holstein

03 February 2021 om 13:53

Plaats een reactie

U bent nog niet ingelogd; hierdoor kunt u nog geen reactie plaatsen.
Ga eerst na de inlogpagina. Als u geen ZeelandNet abonnemenent heeft kunt u een gast-account gebruiken.