Columns met een glimlach

Verhalen en ontboezemingen die ironisch bedoeld zijn

517. Zeeuws voor gevorderden

2 reacties

Dit boekje "Zeeuwse wijsheden" kreeg ik cadeau van de directrice van het Historisch Museum de Bevelanden naar aanleiding van mijn humoristische terugblik op 2019 tijdens de Nieuwjaarsbijeenkomst voor personeel en vrijwilligers in januari 2020. Net voor de coronaproblematiek dus. Met behulp van de mogelijkheden van het programma Powerpoint had ik toen de lachers op mijn hand.

 

Eigenlijk is dit boekje een soort vervolg op de reeds bestaande Zeeuwse woordenboeken. Je zou dus, met enige fantasie, kunnen spreken over "Zeeuws voor gevorderden".

 

Geboren en getogen in de provinciehoofdstad Middelburg, kregen wij vroeger niet of nauwelijks te maken met de Zeeuwse taal. We giengen naer úus en even later waren we tuus, dat was het zo ongeveer wat onze Zeeuwse taal betreft.

 

In de jaren '50 besloten mijn ouders om kostgangsters in huis te nemen. Jammer dat dit woord op "gangsters" eindigt, dit was echt niet de bedoeling.

Het ging over Zeeuwsvlaamse meisjes die in Middelburg kleuterleidster wilden worden. We hebben er totaal drie onderdak verleend. Ze kwamen achtereenvolgens uit Sluiskil, Axel en Hoofdplaat. Maar het dialect kreeg plotseling een boost:

"Wij" en "jullie" en "zij" werden plotseling "wudder" en "judder" en "zudder".

Een doodgewone pan waar je eten in kookt heette ineens een "castrolleke". Voorheen aten we altijd aardappelen, ook wel erpels genoemd, Toen de meisjes uit het verre Zeeuws-Vlaanderen overkwamen deden plotseling de petoaten hun intrede.

 

Toen ik, heel veel later, in het agrarisch onderwijs belandde, toen begon het echte werk. Leerlingen uit alle uithoeken van Zeeland en van ver daarbuiten snakten naar mijn wiskunde-lessen, tenminste dat hoopte ik toch. Nee, ik verstond niet alles wat ze zeiden, maar gelukkig had ik thuis een Zeeuws woordenboek, zodat ik 's avonds kon nagaan wat ze die dag tevergeefs aan mij probeerden duidelijk te maken.

Nee, ik nam die dikke pil niet elke dag mee naar school om op het moment zelf de vertaling te kunnen vinden. M'n tas was toch al zwaar genoeg. En die extra kilo's zou ik dan elke dag heen en weer van Middelburg naar Goes moeten fietsen. Nee, dus. Ik heb zoëven voor de zekerheid mijn Zeeuws woordenboek even op onze weegschaal gelegd: ergens tussen 1,5 en 2 kilogram was de uitlezing !!!

 

Een ander bizar verhaal. Een aantal jaren geleden trokken we met onze vrienden uit het oosten van Nederland naar het land van Saeftinghe. We stonden bij Emmadorp, op de dijk.

Met enerzijds zicht op het verdronken land van Saeftinghe en anderzijds op de koeltorens van de kerncentrale van het Belgische Doel. Toen was daar plotseling mijn oudleerling met zijn kudde schapen. Vol enthousiasme begon hij te vertellen over de schapen, over de boerderij, over schoolherinneringen van vroeger. Kortom, een geanimeerd gesprek. Alleen onze gasten uit het zuidoosten van Gelderland hadden er niets, maar dan ook niets van verstaan. Geen woord. Het Zeeuws-Vlaamse dialect was compleet koeterwaals voor hen.

 

Tijdens ons laatste bezoek aan onze vrienden heb ik geprobeerd om daar iets aan te doen. Ik heb toen de heer des huizes een Zeeuws woordenboekje voor beginners cadeau gedaan, in de hoop op een beter begrip in de toekomst.

 

Ergens kan ik hun wanhoop op die dijk in Emmadorp goed begrijpen. Ooit heb ik, tijdens mijn militaire dienst, een treinreis gemaakt in gezelschap van een groep Limburgse dienstplichtigen. Een coupé vol met Limburgse jongeren die elkaar moppen vertelden. Zo te horen aan hun reacties waren het geen erg nette moppen. Zo af en toe schaterden ze het uit en voor mijn (on)fatsoen lachte ik dan voorzichtig mee. Maar de grappen ontgingen mij volledig. En dan voel je je toch knap ongelukkig.

 

De Zeeuwse taal heb ik nu redelijk onder de knie, al zeg ik het zelf, maar de PZC zit echt niet op mij te wachten als columnist in de Zeeuwse streektaele. Er zijn anderen die dat veel beter kunnen. De PZC zal mij zeker niet vragen om periodiek een Zeeuwse column te schrijven voor deze krant. Wegens een overduidelijk gebrek aan talent.

 

Toch heeft een medeblogger op Zeelandnet mij min of meer aangezet om eens wat te proberen, zonder het zelf te weten overigens. Die dame uit Tholen-stad, die ik bedoel, is heel erg goed in Zeeuwse vertellingen. Voor onze niet-Zeeuwen: met Tholen wordt het gehele eiland bedoeld en Tholen-stad is de belangrijkste plaats op dat eiland.

 

Toch zal ik, speciaal voor mijn trouwe lezers, een poging wagen om een bijzondere gebeurtenis in het Zeeuws te vertellen.

 

'k Zà 't prombere.

 

Verléhe week maendag werd onze dochter vuuftig jaere joeng. Wàd een leeftied !!! 'k Zie dà kind nog in de lure ligge (speciaal voor onze niet-Zeeuwen: lure zijn luiers). En noe eit ze Sara gezien. En d'r stoeng een pop bie d'r in de voortuun. Jae, en we bin op verjaersvisite eweest. In d'n achtertuun, op anderhaolve meter. Ik dienk dà meneer Rutte hrôôs op ons zou weze (speciaal voor onze niet-Zeeuwen: hrôôs is trots).

 

Zo, bij deze poging zal het voorlopig wel blijven. Ik besef me terdege dat ik op dit gebied geen echte uitblinker ben. De volgende columns gaan weer gewoon in ABN. U weet toch ook wel dat in de Noord-Hollandse stad Haarlem het beste ABN (Algemeen Beschaafd Nederlands) gesproken wordt? Bij deze...

2 reacties

Bedankt voa de complemenen en bie joe valt 't best mee oe. J'ei in elluk geval 'n knappe naezaet en wil jie eur nog fielesteêre mit d'r vuuftugste verjaerdag ?  'Da's nie niks, voa mien is dat al eêl lang trug, mà ik weet het nog as de dag van gistere. 'n Groate Sara poppe in d'n of tuus  en nog eên (mit 'n groene pruuke op) bie de receptie op m'n werruk.

Jopie Meerman

29 May 2020 om 23:29

Zoals Jopie al aangeeft, je bent best een goede naezaet! Je Zeeuwse stukje kon ik zonder problemen lezen. Maar of ik alles zou verstaan wanneer een echte Zeeuw het uitspreekt? Geen idee!

Toos van Holstein

03 June 2020 om 13:02

Plaats een reactie

U bent nog niet ingelogd; hierdoor kunt u nog geen reactie plaatsen.
Ga eerst na de inlogpagina. Als u geen ZeelandNet abonnemenent heeft kunt u een gast-account gebruiken.