Columns met een glimlach

Verhalen en ontboezemingen die ironisch bedoeld zijn

485. Zeeuwse dialecten (2)

3 reacties

Jazeker, dat boek hiernaast op het plaatje staat in onze boekenkast "voor de pak". Er gaat geen week voorbij of ik voel sterk de behoefte om iets na te pluizen. Dat kan iets heel simpels zijn, zoals een Zeeuwse uitdrukking zijn van een buurvrouw van ons, die haar jeugd in Oudelande heeft doorbracht. Zo gauw we weer thuis zijn dan zoek ik het op. En in negen van de tien gevallen vind ik de uitdrukking terug.

 

In Zeeuwse dialecten (1), column 233, heb ik u reeds verteld dat ik dit boek als afscheidscadeau heb ontvangen van mijn oude werkgever, op het moment dat ik lessen ging verzorgen aan de Middelbare Agrarische School te Goes. "Dat boek gaat ie hard nodig hebben" moeten ze gedacht hebben.

Het is níet zo dat dit dikke boekwerk ieder lesuur op mijn lessenaar lag om onmiddellijk een onbegrijpelijke zin van een leerling te kunnen "vertalen", maar ik heb er toch veel van opgestoken in de loop der jaren.

 

Het begon al in jaar één met de huisbezoekjes aan de gezinnen van de nieuwe eersteklassers. De docenten van de landbouwvakken mochten de stagebezoekjes invullen en de docenten "algemene vakken", waartoe ik behoorde, mochten de aanstaande eersteklassers bezoeken.

Tijdens die bezoekjes begon ook mijn leerproces. Enkele bijzondere voorvallen wil ik u niet onthouden. Het gaat niet zozeer over dialecten

 

Zo was ik op bezoek bij een boerenfamilie in de buurt van Aardenburg. Het liep tussen de middag en de vrouw des huizes stond erop dat ik bij de warme hap zou meeëten. Het bezoek liep, wat tijd betreft, enigszins uit de hand. Nee over het stikstofprobleem hebben we het toen niet gehad. Dat was toen nog niet actueel. Maar de kennismaking was gelukt, want op de allereerste schooldag, stormde de betreffende leerling op mij af en schudde mij de hand. Hij had op die eerste dag op die nieuwe vreemde school toch iemand bekends gezien.....

 

Een heel ander verhaal speelde zich af in de buurt van Sint-Laurens. Ik had een geanimeerd gesprek met de vader van de toekomstige leerling. Op een gegeven moment vroeg hij spontaan: "Heeft u zin in een borrel?" Natuurlijk wil je zo'n man niet teleurstellen en heb ik "alstublieft" gezegd. Na vier borrels vond ik het echter tijd om de boerderij te verlaten. Gelukkig was ik op de fiets, ik woonde toen in Middelburg. Die luttele kilometers heb ik kunnen volbrengen. Op de allereerste ouderavond op school zag ik deze agrariër voor de tweede maal. Hij zal wat teleurgesteld zijn geweest, toen bleek dat wij, als school, hem slechts een kop koffie wilden aanbieden...

 

We gaan terug naar het woordenboek der Zeeuwse dialecten. Om dit boek goed te kunnen gebruiken heb je enige spelregels nodig.

Je kunt alleen zoeken op Zeeuwse woorden. Dus als je een uitdrukking wil opzoeken waar het woord "buik" in voorkomt, dan moet je zoeken bij "buuk" en niet bij "buik".

Achter de uitdrukkingen staan in code de streek en vaak ook de plaatsnaam waar dit gebruikt wordt. In een soort codevorm wel te verstaan.

 

Enkele typische voorbeelden:

Streken: W. - Z.B. - Z.V.W. - Z.V.O. - Sch. - T. (achtereenvolgens Walcheren, Zuid-Beveland, West Zeeuws-Vlaanderen, Oost Zeeuws-Vlaanderen, Schouwen en Tholen)

Plaatsen: Njoos. - Ztl. - Osb. - Gs. - Po. - Cz. - Col. - Ktk. - Ier. - Ewd. - Aag. (achtereenvolgens Nieuw- en Sint-Joosland, Zoutelande, Oostburg, Goes, Poortvliet, Cadzand, Colijnsplaat, Kattendijke, Ierseke, Ellewoutsdijk en Aagtekerke)

 

Die lijst met afkortingen ken ik inmiddels uit m'n hoofd (uut m'n 'ôôt).

 

Eens per week staat er in de PZC een stukje geschreven in het Zeeuwse dialect. Om dit stukje goed te kunnen begrijpen is hardop lezen het allerbeste. Eén van de vaste schrijvers, iedere week iemand anders, is een leeftijdgenoot uit Zoutelande, waar ik vroeger nog tegen gevoetbald heb. Hij in de Meeuwen, ik in het zaterdagteam van Middelburg. Eén van de ploegen moest altijd in een ander kleur shirt spelen. We waren namelijk allebei groen-wit.

 

Een paar Zeeuwse uitdrukkingen tot slot van deze column.

 

Weet u wat "een 'èèmstiese reize" is? Ze gebruiken deze uitdrukking in een groot deel van Zeeland, maar het verhaal speelt op Schouwen. "Een 'èèmstiese reize" staat voor een reis over het dorp Haamstede en dat zeg je pas als iemand een enorme omweg heeft gemaakt. Niet zo vleiend voor de Haamstedelingen.

 

We blijven even op Schouwen. Weet u dat in Zierikee (Zurrekzeeë) het grootste percentage winkeldiefstallen wordt gemeten? Dat ligt aan het dialect. Het woord "kopen" wordt in het Schouwse stadje behoorlijk verbasterd.

Niet "kopen" of "kôôpe" maar "kape".

 

Kent u het verhaal van Jan Haak? Dit verhaal werd vroeger verteld aan de jeugd. In de regenput zou een enge man zitten met een haak. Als je te dicht bij kwam, zou hij je in de put trekken met z'n haak. Deze anekdote werd gebruikt om kinderen af te schrikken.

In het Historisch Museum te Goes staat zo'n waterput, precies in het gangetje tussen de garderobe en de toiletgroep. Als bezoekers erlangs lopen dan activeren ze een bewegingssensor en dan klinkt er uit de put de dreigende volzin op volle sterkte:

"Hé, nie in de put kieke. Anders pak ik je mee m'n 'aeke"

Vele bezoekers hebben dit schrikeffect al mee mogen maken. Gisteren zag ik nog een Duits echtpaar dat helemaal wit om de neus terugkwam uit de garderobe.

 

Het gezin van onze oudste dochter heeft een nieuw huisgenootje. Een klein grijs poesje, we hebben haar al gezien op Facebook. Zaterdag gaan we kennismaken. Voor de veiligheid kun je vooraf beter de volgende vraag stellen, voordat er ongelukken gebeuren:

"Biet'n ak'n aai?" (voor de niet-Zeeuwen: "Bijt hij/zij als ik hem/haar aai?")

 

 

3 reacties

Het doet mijn dialect-hart goed dit verhaaltje te lezen! Zaterdag gaat het weer gebeuren, de Dialectdag in Kapelle. Het 90jarig jubileum van de Zeeuwse Vereniging voor Dialectonderzoek wordt daar gevierd, en natuurlijk, ik bin d'r bie! J'oar 't er van!

Jopie Meerman

17 October 2019 om 21:35

Ga je weer een dialect-blog schrijven Jopie? Vroeger deed je dat nog wel eens. Ik kijk er naar uit !!!

han44

17 October 2019 om 21:58

Leuk, al die Zeeuwse uitdrukkingen en verhalen. Ik hoop dat die nog lang blijven bestaan, hoe moeilijk dialecten het tegenwoordig ook overal hebben. Want ze zijn toch een belangrijk onderdeel van de verschillende streekculturen.

Toos van Holstein

23 October 2019 om 12:45

Plaats een reactie

U bent nog niet ingelogd; hierdoor kunt u nog geen reactie plaatsen.
Ga eerst na de inlogpagina. Als u geen ZeelandNet abonnemenent heeft kunt u een gast-account gebruiken.