Columns met een glimlach

Verhalen en ontboezemingen die ironisch bedoeld zijn

469. Romeinse cijfers

1 reactie

Het gebeurde ruim dertig jaar geleden. Het was aan het einde van het schooljaar. Alle eindtoetsen waren al geweest en ik kreeg op de laatste dag voor de grote vakantie nog een klas voor een uurtje wiskunde. Een beetje mosterd na de maaltijd. Ik besloot er een bijzonder lesje van te maken. De eerste tien minuten legde ik de spelregels uit van het gebruik van Romeinse cijfers en daarna mochten ze oefenen: gewone (Arabische cijfers) omzetten in Romeinse cijfers en andersom. Na verloop van tijd waren ze allemaal fanatiek bezig en na wat aanloopprobleempjes ging het steeds beter en steeds sneller. Aan het eind kon ook iedereen ook probleemloos zijn of haar geboortejaar omzetten in Romeinse cijfers.

Toen het lesuur om was kwam er een meisje naar me toe: "Meneer, ik heb nog nooit zo'n leuke wiskundeles gehad !!!". Een leuk compliment, daar doe je het voor.

 

De spelregels zitten eigenlijk heel logisch in elkaar. Ten eerste zijn er ezelsbruggetjes om de volgorde van de symbolen te leren kennen: I V X L C D M (symbolen voor respectievelijk 1  5  10  50  100  500  en  1000)

De ezelsbruggetjes voor de volgorde:

Ik Verkoop Xavier Liever Chocola Dan Melk

Ik Verving Xanders Lekkere Citroenen Door Mandarijnen

In het Engels is het ezelsbruggetje (donkey bridge) juist van hoog naar laag: My Dear Cat Loves Xtra Vitamins Intensely

 

Dan zijn er nog een paar regeltjes waar je je aan moet houden.

- Van de symbolen V, L en D (5, 50 en 500) mogen geen twee of meer gelijke symbolen naast elkaar voorkomen.

- Van de symbolen I, X en C (1, 10 en 100) mogen niet meer dan drie gelijke symbolen achter elkaar staan.

- Uitzondering is het symbool M (1000): hier is geen enkele beperking, dus 6000 mag je schrijven als MMMMMM en één miljoen schrijf je met duizend keer M naast elkaar

 

De zogenaamde "aftrekmethode" heeft ook zijn regeltjes:

- I mag alleen vóór V of X (dus IV = 4 en IX = 9)

- X mag alleen vóór L of C (dus XL = 40 en XC = 90)

- C mag alleen vóór D of M (dus CD = 400 en CM = 900)

 

Een paar voorbeelden waar mensen soms de fout mee in gaan:

45: XLV en dus niet VL

49: XLIX en dus niet IL

95: XCV en dus niet VC

99: XCIX en dus niet IC

495: CDXCV en niet VD

499: CDXCIX en dus niet ID

995: CMXCV en dus niet VM

999: CMXCIX en dus niet IM

 

Er zijn toeristen die voorafgaand aan hun vakantie in Rome de Romeinse cijfers gaan oefenen.

Misschien omdat ze denken dat de prijzen op de menukaarten van de plaatselijke pizzeria en trattoria in Romeinse cijfers worden genoteerd?

 

In kledingzaken komen Romeinse-cijfer-freaks wel eens tot verkeerde conclusies. Een T-shirt met pasmaat XL moet je niet vertalen naar maat 40. Dan kom je bedrogen uit.

Bij maat XXL is de kans op een vergissing een stuk minder groot. Het Romeinse cijfer XXL bestaat namelijk niet, want 30 wordt geschreven als XXX.

 

Als Romeinse-cijfer-freak is het een feest om langs de Amsterdamse grachten te wandelen. Als je omhoogkijkt is bijna elke grachtenpand voorzien van een Romeins jaartal. Even vertalen: MDCCXXXVI. Dit gebouw dateert dus uit het jaar 1736.

Ons eigen appartement heeft 1997 als bouwjaar. In het Latijn is dit: MCMXCVII (en dus niet MXMVII).

 

Romeinse cijfers worden met name gebruikt om de delen van een encyclopedie aan te geven of om de cijfers 1 t/m 12 van een klok aan te geven. Ook op borduurlappen (letterlappen) worden ze veelvuldig gebruikt.

Ook bij spelletjes worden ze gebruikt. Zo bestaan er dobbelstenen met Romeinse cijfers I t/m VI. En als je het leuk vindt kun je ook sudoku's oplossen met de cijfertjes I t/m IX

 

Nog een extra sommetje:

Ikzelf ben geboren in MCMXLIV. In gewoon Arabische cijfers is dit 1944, dus in hetzelfde jaar als de landing van de geallieerden in Normandië. Ja, ik ben dus een oorlogskindje, maar ik heb alles uit die tijd van "horen zeggen".

We leven nu in MMXIX (2019).

Een Romeins sommetje: MMXIX - MCMXLIV = LXXV (75)

In Zeeland noemen ze zoiets een kroonjaar, in de rest van Nederland vier je gewoon je 75e verjaardag. Nog twee maanden, dan is het zo ver.

 

Zie tot slot de afbeelding van de tatoeage VIII . XIV . MMXI  met daaronder een sleutel. Er is maar één conclusie mogelijk. Het wil zoveel zeggen dat deze Amerikaanse dame op 14 augustus 2011 de sleutel van haar nieuwe woning heeft ontvangen. En dat zij dus, meteen na de verhuizing, in een vlaag van pure blijdschap naar de plaatselijke tattoo-shop is gesneld.

Anders kan ik er niets van maken. Hoe zie ik dat deze dame een Amerikaanse was? Nou, gewoon, in Amerika noemen ze eerst de maand, daarna de dag en daarna het jaar.

 

Op Internet is er een site die je kunt gebruiken om te controleren of je de Romeinse omzettingen goed hebt gedaan. Zowel "heen" als "terug".   Dit is de site:  https://romeinsecijfer.nl/

 

Zo, dat was een lesje over Romeinse cijfers. Ik hoop dat u het net zo leuk vond als destijds die éne leerling...

 

1 reactie

En n u maar afwacten of er in Zeeland plotseling allerlei Romense cijferkundigen gaan opduiken n.a.v. jouw weer informatieve stukje. Zoals ik je al eens schreef gebruik ik ze ook graag. 

Toos van Holstein

22 June 2019 om 19:48

Plaats een reactie

U bent nog niet ingelogd; hierdoor kunt u nog geen reactie plaatsen.
Ga eerst na de inlogpagina. Als u geen ZeelandNet abonnemenent heeft kunt u een gast-account gebruiken.