Het andere geluid ......

Joods dagje

1 reactie

Vandaag een dagje Amsterdam. Het werd een Joods dagje. 125 jaar geleden werd de Algemene Diamantbewerkersbond (ANDB) opgericht. De eerste vakbond waaruit later de FNV is voortgekomen. Het was de eerste vakbond die hun leden verzekerden tegen werkloosheid en ziekte, een stakingskas had en bezoldigde bestuurders die zich daardoor geheel op de belangenbehartiging van hun leden konden richten. Dat was modern. En dus werd het de ‘moderne bond’ genoemd. De oprichters waren de joodse Henri Polak, als voorzitter en de van oorsprong christelijke Jan van Zutphen als secretaris. Dat was ook nieuw want deze geloofsgroepen in het verzuilde Nederland hadden nog gescheiden organisaties. Beiden waren geïnspireerd door de sociaaldemocratische gedachte van internationale solidariteit. Bij een moderne bond hoorde ook een mooi vakbondskantoor. Een gebouw waar arbeiders trots op konden zijn. Niet minder dan de bekende architect Berlage maakte het ontwerp en de muurschilderingen en strijdbare teksten waren van het kunstenaarsechtpaar Richard en Henriëtte Roland Holst. Het gebouw bestaat nog steeds in de Henri Polaklaan, vlak bij diergaarde Artis. Het is nu een monument en gerestaureerd. Er worden rondleidingen georganiseerd en als vakbondslid kon ik me opgeven voor een speciale rondleiding. 

 
Omdat ik toch naar Amsterdam ging maar gelijk een programma opgesteld. Al weken geleden een kaart voor het Joods Cultureel Kwartier aangeschaft. Het geeft toegang tot vier locaties over de Joodse geschiedenis. Eerst naar het joods historische museum, vlak bij het bekende Waterlooplein en het Jonas Daniël Meijerplein. In het gebouw waren ooit vier synagoges gevestigd. Naast de geschiedenis vanaf de middeleeuwen natuurlijk ook veel over de gruwelen uit de Tweede Wereldoorlog. Een straat verderop een bezoek aan de Portugeese synagoge. Geen expositie maar gewoon een mooi gebouw met een hofje van gebouwtjes die lijken op woninkjes. In de synagoge worden nog steeds diensten gehouden. Met een keppeltje mag naar binnen. Ook even een foto van het bekende beeld van de dokwerker dat herinnert aan de februaristaking in 1941 als protest tegen de anti-joodse maatregelen van de Duitse bezetter.
 
Vervolgens lopend richting Artis waar in de vroegere kweekschool voor onderwijzers tijdens de Tweede Wereldoorlog een kindercreche was gevestigd. Er tegenover is de Hollandsche Schouwburg waar de joden bijeengedreven werden voor verder transport naar de vernietigingskampen. Alleen al die zin klinkt gruwelijk. De twee gebouwen zijn beiden belangrijk omdat vanuit die Schouwburg kinderen naar de creche werden gesmokkeld om ondergebracht te worden in pleeggezinnen als onderduikadres. Er hangt een serene stilte. De verhalen en foto’s van de kinderen zijn beklemmend. Het is een museum in oprichting. De granieten vloer in de gangen en de klaslokalen zijn nog allemaal zoals het ruim vijfenzeventig jaar geleden was. Vooral zo laten, het is een beeld dat beklijfd.
 
Tot slot naar de overkant, de Hollandsche Schouwburg. De zaal met ruim achthonderd zitplaatsen is gesloopt. Wat resteert is een open ruimte met foto’s en verhalen. Er is weinig verbeelding voor nodig om de situatie in je op te nemen dat daar zo’n duizend mensen bij elkaar gedreven werden om enkele dagen te verblijven. Huilende baby’s en kinderen, ontredderde volwassenen en  bejaarden, hangend in de schouwburgstoelen zonder sanitair. En vervolgens als vee afgevoerd ter vernietiging.
 
Even op adem komen in het naastgelegen café. Een kop koffie in Café Eik & Linde, een oud bruin café. Aan de foto’s te zien moet het er al lang zijn. Het lijkt op een restant voor de vroegere schouwburgbezoekers om een afzakkertje te halen. Op hun website lees ik dat het al eeuwen oud is, maar nog maar sinds 1967 op deze locatie zit. Daarvoor op verschillende andere locaties die ten onder zijn gegaan aan de expansiedrift van Artis. Daarna naar mijn excursie in het vakbondsgebouw, een straat verderop. 

1 reactie

Allemaal plekken om in ere te houden en te blijven gedenken wat er gebeurde.

Toos van Holstein

11 December 2019 om 13:00

Plaats een reactie

U bent nog niet ingelogd; hierdoor kunt u nog geen reactie plaatsen.
Ga eerst na de inlogpagina. Als u geen ZeelandNet abonnemenent heeft kunt u een gast-account gebruiken.