Het andere geluid ......

Folklore

1 reactie

Bij folklore krijg ik altijd een kriebelig gevoel. Dan denk ik aan mensen in een traditioneel Volendams of Zeeuws kostuum die een soort klompendans uitvoeren of volksdansen. Veel mensen houden er van maar bij roept het een gevoel van oubolligheid op. Hetzelfde heb ik als ik een uitnodiging krijg voor een Hollandse avond. Niets mis mee maar mij trekt het niet aan,
 
Het is een weerzin die meer mensen hebben. Waar komt dat toch vandaan? Lees even mee: “Onder volkenkundigen heeft folklore lange tijd een negatieve klank gehad. Zij beschouwden het als een vorm van nagespeelde volkscultuur van vroeger, als namaak volkscultuur. Folklore heeft ook een symbolische betekenis, als leverancier van regionale en nationale identiteit.”  Verder lezen we dat tijdens de Wereldtentoonstelling in Parijs in 1937 de Franse regering de folklore gebruikte om de nationale Franse identiteit te benadrukken. Het was in die tijd een trend in west-Europa. Het leidde uiteindelijk tot een oorlog om die identiteit.  
 
Misschien ligt daar wel de kiem van die weerzin. Voor het eerst werd in 1846 de term folklore gebruikt in een Brits tijdschrift. Volksverhalen werden daarvoor aangeduid als popular literature, vaak via mondelinge overlevering, zoals liederen, zegswijzen, geloofswijzen en zeden en gewoonten. Ook dat was een tijd van grote veranderingen. Men zocht naar een andere term en koos voor folklore, in de betekenis van onderwijzing van het volk.

Veel tradites en folklore komen voort uit godsdiensten of zijn overgenomen door godsdiensten. Bekende tradities zijn bijvoorbeeld het carnaval, kerstfeest en het sinterklaasfeest. Voor veel mensen allang geen synoniem meer voor een kerkelijke gebeurtenis. Door de tijd en de secularisering vervullen deze feesten een andere rol.

Er zijn landen waar de rooms-katholieke kerk nog steeds een belangrijke rol vervult. Zo’n land is Spanje, waar ik in Benidorm met vakantie ben. Veel feesten zijn zelfs plaatsgebonden, zoals het Virgen del Sufragio, een katholiek feest met de Heilige Maagd Maria als patroonheilige. Het is in november en duurt vijf dagen. Mensen hoor je tegen elkaar fijne feestdagen wensen. Het is een feest waar de kerk een centrale rol in speelt en waar veel mensen zich betrokken bij voelen. Het zijn vijf dagen van veel kerkdiensten, vuurwerk en processies. In processies wordt een historische gebeurtenis, die de vorm van een legende heeft aangenomen, uitgebeeld. In 1740 werden de inwoners van Benidorm verrast door de aankomst op het strand van een schip met de naam Londron dat daar zonder bemanning was aangekomen. Men geloofde dat misschien de oorzaak van de verdwijning van de bemanning de pest was en dit zorgde voor angst onder de bevolking. De autoriteiten besloten het schip te verbranden. Toen de vlammen waren gedoofd zag men in de as een “intact en glanzend" beeld van de Maagd met het Kind Jezus in haar armen, dat afkomstig was van de achterkant van het schip. De tweehonderdste verjaardag van de komst van de Londron werd gevierd in november 1930. De historicus Pere Mª. Orts i Bosch woonde als kind dat feest bij.

Aan het einde van de jaren 1950 besloot Pere Mª. Orts de geschiedenis van de Maagd te onderzoeken en ontdekte in de zomer van 1963 de documenten waarnaar hij op zoek was in het Algemeen Archief van Simancas. Het bleek dat het schip niet was verbrand in 1730 maar in 1740. Vanaf 1980 werd deze gebeurtenis nieuw leven ingeblazen door jaarlijks dit feest te vieren.

Eigenlijk is het nu een traditie die nog niet zo lang bestaat. Of is het een folklore voor de toeristen? In de Zwarte Piet-discussie zegt Ineke Strouken, oud-directeur van Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland, over het het verschil tussen folklore en traditie: “Veel mensen denken dat tradities in beton gegoten zijn. Maar juist het tegendeel is waar: ze blijven alleen maar bestaan als ze dynamisch zijn en volgende generaties ze aanpassen aan de nieuwe tijdgeest." Als voorbeeld noemt ze klompendansen. "Die vorm van folklore paste niet in de behoeftes van de nieuwe tijd. Dus dat is dode cultuur geworden, die je alleen nog maar terugvindt in musea of op historische evenementen." Goed om dit in gedachten te houden als we het hebben over tradities. Voor je het weet eindigt het anders als een folklore.

1 reactie

Wat dacht je van Valentijnsdag en Haloween? Die moeten nu zo nodig vanwege de commercie tot Nederlandse traditie worden. TOOS

Toos van Holstein

21 November 2017 om 11:34

Plaats een reactie

U bent nog niet ingelogd; hierdoor kunt u nog geen reactie plaatsen.
Ga eerst na de inlogpagina. Als u geen ZeelandNet abonnemenent heeft kunt u een gast-account gebruiken.